# Zâriyât Sûresi, 39. Âyet (51:39)

> فَتَوَلَّىٰ بِرُكْنِهِۦ وَقَالَ سَـٰحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ

*Fetevellâ biruknihi ve kâle sâhirun ev mecnûn(un)*

**Meal (Diyanet):** O ise kuvvetine güvenerek yüz çevirdi ve "Bu bir büyücü veya delidir" dedi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/51/39

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Firavun'un Hz. Musa'nın davetine karşı gösterdiği tepkiyi ve onu reddetme biçimini dilbilimsel olarak ele almaktadır. Firavun'un 'yüz çevirme' eylemi, 'erkan'ı ile birlikte gerçekleşmesi ve Hz. Musa'yı 'sihirbaz' veya 'deli' olarak nitelendirmesi, ayetin anahtar kavramlarını oluşturur.","keyConcepts":[{"word":"فَتَوَلَّىٰ","root":"و ل ي","rootLatin":"v-l-y","meaning":"Firavun'un Hz. Musa'nın davetinden yüz çevirmesi, sırtını dönmesi ve reddetmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'velâ' kelimesinin asıl anlamının 'iki şey arasında aracı olmaksızın yakınlık' olduğunu belirtir. 'Tevellâ' ise bir şeyden yüz çevirmek, sırtını dönmek anlamında kullanılır. Ayetteki 'fetevellâ' ifadesi, Firavun'un Hz. Musa'nın getirdiği hakikatten yüz çevirerek ondan uzaklaşmasını ve onu reddetmesini ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'tevellâ' fiilini 'i'râd' (yüz çevirme) ve 'inkâr' (reddetme) anlamında açıklar. Firavun'un bu fiili, Hz. Musa'nın mucizelerine ve davetine karşı gösterdiği inatçı ve kibirli reddedişi mecazi olarak anlatır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'velâ' kökünün Kur'an'daki kullanımlarını incelerken, 'tevellâ' fiilinin genellikle bir şeyden uzaklaşma, sırt çevirme ve dolayısıyla reddetme anlamında kullanıldığını belirtir. Firavun'un bu eylemi, ilahi mesaja karşı gösterdiği olumsuz tavrı ve direnişi vurgular."}]},{"word":"بِرُكْنِهِۦ","root":"ر ك ن","rootLatin":"r-k-n","meaning":"Firavun'un gücü, kuvveti, ordusu ve destekçileriyle birlikte yüz çevirmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'rükn' kelimesinin bir şeyin dayanağı, gücü ve kuvveti anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'birüknihi' ifadesi, Firavun'un kendi gücüne, ordusuna ve destekçilerine güvenerek Hz. Musa'yı reddettiğini, yani tüm imkanlarıyla karşı çıktığını gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'rükn'ü 'bir şeyin kendisiyle ayakta durduğu tarafı' olarak tanımlar. Bu bağlamda Firavun'un 'rüknü', onun saltanatının ve gücünün dayanağı olan ordusu, vezirleri ve halkından oluşan destekçileridir. Ayet, Firavun'un bu gücüne dayanarak kibirle yüz çevirdiğini ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'rükn'ün bir şeyin en güçlü ve dayanıklı kısmı olduğunu belirtir. Firavun'un 'rüknü' ile yüz çevirmesi, onun sadece şahsi olarak değil, tüm devlet gücü ve otoritesiyle Hz. Musa'ya karşı durduğunu ve onu reddettiğini gösterir."}]},{"word":"سَـٰحِرٌ","root":"س ح ر","rootLatin":"s-h-r","meaning":"Firavun'un Hz. Musa'yı, olağanüstü şeyler yaparak insanları aldatan bir sihirbaz olarak nitelemesidir.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'sihir' kelimesini 'göz boyama, hile ve aldatma' olarak açıklar. Firavun'un Hz. Musa'ya 'sihirbaz' demesi, onun mucizelerini gerçek dışı, aldatıcı birer gösteri olarak küçümsemesi ve halkı da bu şekilde yönlendirme çabasıdır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'sihir'in 'gerçeği batıl, batılı gerçek gösterme' olduğunu belirtir. Firavun, Hz. Musa'nın mucizelerini bu kategoriye sokarak, onun peygamberliğini ve getirdiği mesajı değersizleştirmeye çalışmıştır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'sihir' kavramının Kur'an'da genellikle hakikati gizleme, yanıltma ve hile anlamında kullanıldığını vurgular. Firavun'un bu ithamı, Hz. Musa'nın peygamberliğini ve mucizelerini inkâr etme ve halkın gözünde itibarını düşürme amacı taşır."}]},{"word":"مَجْنُونٌ","root":"ج ن ن","rootLatin":"c-n-n","meaning":"Firavun'un Hz. Musa'yı aklını yitirmiş, deli olarak nitelendirmesidir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'cinnet' kelimesinin 'aklın örtülmesi, gizlenmesi' anlamında olduğunu belirtir. Firavun'un Hz. Musa'ya 'mecnûn' demesi, onun söylediklerini akıl dışı, saçma bulduğunu ve bu şekilde onu itibarsızlaştırmaya çalıştığını gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'cenn' kökünün 'örtmek, gizlemek' anlamından türediğini ve 'mecnûn'un da aklı örtülmüş, gizlenmiş kişi anlamına geldiğini ifade eder. Firavun, Hz. Musa'nın getirdiği mesajı kabul edemediği için onu akıl hastası olarak damgalamıştır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'cünûn' kavramının Kur'an'da genellikle peygamberlerin mesajlarını reddedenler tarafından kullanılan bir itham olduğunu belirtir. Bu itham, peygamberlerin getirdiği hakikatleri anlamayan veya kabul etmek istemeyenlerin, onları akıl dışı ve deli olarak yaftalama çabasıdır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-musa","musrikler","kufur-sirk"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"تَوَلَّىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"و-ل-ي","rootLatin":"w-l-y","lemma":"تَوَلَّىٰ","form":"Tefa''ul","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yüz çevirdi"},{"position":2,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ile"},{"position":2,"surface":"رُكْنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ك-ن","rootLatin":"r-k-n","lemma":"رُكْن","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"erkânı"},{"position":2,"surface":"هِۦ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":3,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":3,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":4,"surface":"سَـٰحِرٌ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"س-ح-ر","rootLatin":"s-h-r","lemma":"سَاحِر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû (takdirî)","gloss":"sihirbazdır"},{"position":5,"surface":"أَوْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"veya"},{"position":6,"surface":"مَجْنُونٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ج-ن-ن","rootLatin":"j-n-n","lemma":"مَجْنُون","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için merfû","gloss":"delidir"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Zâriyât Sûresi** · *51/39*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/39*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/39*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/39*