# Zâriyât Sûresi, 45. Âyet (51:45)

> فَمَا ٱسْتَطَـٰعُوا۟ مِن قِيَامٍ وَمَا كَانُوا۟ مُنتَصِرِينَ

*Femâ-stetâ'û min kiyâmin vemâ kânû muntasirîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Artık, ne yerlerinden kalkmaya güçleri yetti, ne de başkasından yardım görebildiler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/51/45

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Semûd kavminin helak edilişini anlatırken, onların ilahi azap karşısındaki acizliklerini ve hiçbir yerden yardım bulamayışlarını vurgulamaktadır. Ayet, 'kalkma/direnme gücü' ve 'yardım görme' kavramları üzerinden bu çaresizliği dilbilimsel olarak derinleştirmektedir.","keyConcepts":[{"word":"ٱسْتَطَـٰعُوا۟","root":"ط و ع","rootLatin":"t-v-a","meaning":"Bir şeye güç yetirmek, muktedir olmak, yapabilmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'tav' kökünü 'boyun eğmek, itaat etmek' anlamında kullanır. 'İstita'a' ise bir işi yapmaya gücü yetmek, imkan bulmak demektir. Ayetteki 'fema'stetâû' ifadesi, Semûd kavminin ilahi azap karşısında direnmeye veya ayağa kalkmaya güç yetiremediğini, aciz kaldığını belirtir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'istita'a' kelimesini 'güç yetirmek' olarak açıklar. Ayetteki bağlamda, Semûd kavminin helak edici azap karşısında kendilerini savunacak veya ondan kaçacak bir güce sahip olamadıklarını, tamamen çaresiz kaldıklarını ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki 'istita'a' kavramının genellikle insanın iradesi ve gücüyle ilgili olduğunu belirtir. Bu ayette ise, ilahi kudret karşısında insan iradesinin ve gücünün tamamen ortadan kalktığı, hiçbir eylemde bulunma imkanının kalmadığı bir durumu tasvir eder."}]},{"word":"قِيَامٍ","root":"ق و م","rootLatin":"k-v-m","meaning":"Ayakta durmak, kalkmak, direnmek veya bir işe koyulmak.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'kıyâm' kelimesini 'ayakta durmak' veya 'bir işe kalkışmak' olarak açıklar. Ayetteki 'min kıyâmin' ifadesi, Semûd kavminin azap karşısında ne ayakta durabildiğini, ne de kendilerini savunmak için bir direnişe kalkışabildiğini, yani tamamen çaresiz kaldıklarını vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kıyâm'ı 'ayakta durmak' ve 'bir işi üstlenmek' anlamlarında kullanır. Ayetteki bağlamda, Semûd kavminin azap karşısında ne fiziksel olarak ayakta kalabildiğini ne de bu duruma karşı koyacak bir güce sahip olabildiğini, yani tamamen teslim olduklarını ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'kıyâm'ın Kur'an'da hem fiziksel duruşu hem de bir görevi üstlenmeyi ifade ettiğini belirtir. Bu ayette ise, Semûd kavminin azap karşısında ne fiziksel olarak ayakta kalma ne de bu duruma karşı koyma gücünün kalmadığını, tam bir çöküş yaşadıklarını gösterir."}]},{"word":"مُنتَصِرِينَ","root":"ن ص ر","rootLatin":"n-s-r","meaning":"Yardım gören, zafere ulaşan, desteklenen.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'nasr' kökünü 'yardım etmek' olarak açıklar. 'Muntasirîn' ise 'yardım görenler' veya 'kendilerine yardım edilenler' demektir. Ayetteki 've mâ kânû muntasirîn' ifadesi, Semûd kavminin ilahi azap karşısında hiçbir yerden yardım alamadığını, kimsenin onlara destek olmadığını belirtir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'nasr' kelimesinin 'düşmana karşı yardım etmek' anlamını vurgular. Ayetteki 'muntasirîn' kelimesi, Semûd kavminin ilahi azap karşısında kendilerini savunacak veya kurtaracak hiçbir yardımcının bulunmadığını, tamamen yalnız bırakıldıklarını ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'nasr'ın 'birine karşı galip gelmesine yardım etmek' olduğunu belirtir. Ayetteki 'muntasirîn' ifadesi, Semûd kavminin ilahi azap karşısında galip gelmelerine veya kurtulmalarına yardımcı olacak hiçbir gücün veya kişinin olmadığını, tam bir mağlubiyet yaşadıklarını gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-gecmis-kavimler","ahiret-mukafat","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve/o zaman"},{"position":1,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":2,"surface":"ٱسْتَطَـٰعُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ط-و-ع","rootLatin":"ṭ-w-ʿ","lemma":"اِسْتَطَاعَ","form":"İstif'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"güç yetirdiler"},{"position":3,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":4,"surface":"قِيَامٍۢ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قِيَام","form":"Fi'âl","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ayağa kalkma"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":6,"surface":"كَانُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"oldular"},{"position":7,"surface":"مُنتَصِرِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ن-ص-ر","rootLatin":"n-ṣ-r","lemma":"مُنْتَصِر","form":"İfti'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"كَانَ fiilinin haberi olduğu için mansûb","gloss":"yardım edilenler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Zâriyât Sûresi** · *51/45*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/45*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/45*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/45*