# Zâriyât Sûresi, 56. Âyet (51:56)

> وَمَا خَلَقْتُ ٱلْجِنَّ وَٱلْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ

*Vemâ ḣalaktu-lcinne vel-inse illâ liya'budûn(i)*

**Meal (Diyanet):** Ben cinleri ve insanları, ancak bana kulluk etsinler diye yarattım.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/51/56

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Zâriyât Suresi 56. ayet, yaratılışın temel amacını 'kulluk' kavramı üzerinden açıklar. Bu ayet, cinlerin ve insanların varoluşsal gayesini ilahi iradeye boyun eğme ve ibadet etme olarak belirlerken, 'yaratma' ve 'kulluk' kavramlarının derin semantik bağını ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"خَلَقْتُ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Yaratmak, yoktan var etmek, bir şeyi belirli bir ölçü ve düzene göre meydana getirmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halk' (خلق) kelimesinin asıl anlamının 'takdir etmek, ölçmek' olduğunu belirtir. Daha sonra bu ölçüye göre bir şeyi meydana getirme anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'خَلَقْتُ' ifadesi, Allah'ın cinleri ve insanları belirli bir amaç ve ölçüye göre, yani kulluk etmeleri için var ettiğini vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'halk' kelimesinin 'bir şeyi örneksiz olarak icat etmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'خَلَقْتُ' fiili, Allah'ın cinleri ve insanları daha önce bir benzeri olmaksızın, kendi iradesiyle ve benzersiz bir şekilde yarattığını, bu yaratılışın da bir gayeye matuf olduğunu gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'halk' kavramının Kur'an'da Allah'ın mutlak yaratıcılığını ve kudretini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'خَلَقْتُ' fiili, Allah'ın cinler ve insanlar üzerindeki mutlak egemenliğini ve onların varoluş nedenini belirleme hakkını vurgular."}]},{"word":"ٱلْجِنَّ","root":"ج ن ن","rootLatin":"c-n-n","meaning":"Gözden gizli, örtülü ve görünmez olan varlıklar topluluğu anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'cin' kelimesinin 'gizlenmek, örtmek' kökünden geldiğini ve gözlerden gizli olmaları nedeniyle bu ismi aldıklarını belirtir. Ayetteki 'ٱلْجِنَّ' ifadesi, insanlarla birlikte yaratılışın bir diğer muhatabı olan, ancak duyularla algılanamayan bu varlık grubunu işaret eder."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'cin' kelimesinin 'örtülü olmak' anlamından türediğini ve bu varlıkların insanlar tarafından görülememesi nedeniyle bu şekilde adlandırıldığını açıklar. Ayetteki 'ٱلْجِنَّ' kelimesi, yaratılış amacının sadece insanlara özgü olmadığını, görünmez varlıkları da kapsadığını gösterir."}]},{"word":"وَٱلْإِنسَ","root":"أ ن س","rootLatin":"e-n-s","meaning":"İnsan, beşer, topluluk içinde yaşayan, ünsiyet kuran varlık anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'insan' kelimesinin 'ünsiyet kurmak, alışmak' kökünden geldiğini ve insanın diğer varlıklara göre daha çok ünsiyet kurma ve topluluk içinde yaşama eğiliminde olduğunu belirtir. Ayetteki 'وَٱلْإِنسَ' ifadesi, cinlerle birlikte, yaratılışın temel muhatabı olan ve kullukla yükümlü kılınan insan türünü ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'insan' kelimesinin 'görmek, algılamak' anlamından da türeyebileceğini ve bu varlığın diğer canlılardan farklı olarak akıl ve idrak sahibi olduğunu vurgular. Ayetteki 'وَٱلْإِنسَ' kelimesi, akıl ve irade sahibi olarak kulluk sorumluluğunu taşıyan varlıkları belirtir."}]},{"word":"لِيَعْبُدُونِ","root":"ع ب د","rootLatin":"a-b-d","meaning":"Bana kulluk etmeleri, ibadet etmeleri, boyun eğmeleri ve itaat etmeleri için anlamındadır.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'abd' (kul) kelimesinin 'boyun eğmek, itaat etmek' anlamlarına geldiğini belirtir. 'لِيَعْبُدُونِ' ifadesi, cinlerin ve insanların yaratılış amacının Allah'a tam bir teslimiyetle boyun eğmeleri ve O'nun emirlerine itaat etmeleri olduğunu açıklar."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'ubûdiyet'in (kulluk) en yüksek derecesinin 'tam bir tevazu ve boyun eğme ile Allah'a yönelmek' olduğunu ifade eder. Ayetteki 'لِيَعْبُدُونِ' ifadesi, yaratılışın nihai gayesinin, Allah'a karşı mutlak bir tevazu ve teslimiyetle ibadet etmek olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'abd' ve 'ibadet' kavramlarının Kur'an'da Allah'a karşı tam bir teslimiyet, itaat ve şükran duygusuyla yapılan eylemleri ifade ettiğini belirtir. 'لِيَعْبُدُونِ' ifadesi, yaratılışın temel amacının, insanın ve cinlerin Allah'a karşı bu derin teslimiyet ve ibadet halini gerçekleştirmesi olduğunu gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'ibadet' kelimesinin sadece ritüelistik eylemleri değil, aynı zamanda Allah'ın rızasına uygun bir yaşam sürmeyi de kapsadığını belirtir. Ayetteki 'لِيَعْبُدُونِ' ifadesi, cinlerin ve insanların tüm yaşamlarını Allah'ın emirleri doğrultusunda şekillendirmeleri ve O'na kulluk bilinciyle hareket etmeleri gerektiğini ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["yaratilis","tevhid","iman"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":2,"surface":"خَلَقْتُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattım"},{"position":3,"surface":"ٱلْجِنَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ج-ن-ن","rootLatin":"j-n-n","lemma":"جِنّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"cinleri"},{"position":4,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":4,"surface":"ٱلْإِنسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ن-س","rootLatin":"ʾ-n-s","lemma":"إِنس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mansûb","gloss":"insanları"},{"position":5,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Hasr","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Hasr harfi olduğu için mebnî","gloss":"ancak"},{"position":6,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lil)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":6,"surface":"يَعْبُدُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ب-د","rootLatin":"ʿ-b-d","lemma":"عَبَدَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Gizli 'en' ile mansûb olan 'li' harf-i cerinden sonra geldiği için mansûb","gloss":"kulluk etmeleri"},{"position":6,"surface":"نِ","pos":"harf","posDetail":"Nûn-u Vikaye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"Fiil ile zamir arasına giren koruma harfi olduğu için mebnî","gloss":"beni"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Zâriyât Sûresi** · *51. sure 56 . ayet*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51. sure 56. ayette*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51. sure 56 . ayet*
- **Kâf Sûresi** · *51. sure 56 . ayet*
- **Zâriyât Sûresi** · *51. sure 56. ayet*
- **Kalem Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51. sure 56. ayet*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51. sure 56 . ayet*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51. sure 56. ayette*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *51/56*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/56*
- **Zekât ve İnfâk** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51/56*
- **TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51/56*