# Necm Sûresi, 17. Âyet (53:17)

> مَا زَاغَ ٱلْبَصَرُ وَمَا طَغَىٰ

*Mâ zâġa-lbasaru vemâ taġâ*

**Meal (Diyanet):** Göz (gördüğünden) şaşmadı ve (onu) aşmadı.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/53/17

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Necm Suresi'nin 17. ayeti, Hz. Peygamber'in Miraç esnasındaki görme deneyiminin olağanüstülüğünü ve ilahi sınırları aşmadığını vurgular. Ayet, 'gözün kaymaması' ve 'sınırı aşmaması' kavramları üzerinden, bu müşahedenin tam bir doğruluk ve ilahi kontrol altında gerçekleştiğini dilbilimsel olarak ifade eder.","keyConcepts":[{"word":"زَاغَ","root":"ز-ي-غ","rootLatin":"z-y-ğ","meaning":"Gözün hedeften sapması, kayması veya başka yöne dönmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'zâğa' kelimesini 'hâre' (hareket etti, saptı) ve 'mâle' (meyletti) olarak açıklar. Ayetteki bağlamda, Hz. Peygamber'in gözünün gördüğü şeyden sapmadığını, başka bir şeye yönelmediğini, tam bir odaklanma ve istikrarla müşahede ettiğini ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'zayğ'ı 'haktan sapma, eğrilme' olarak tanımlar. Ayetteki 'mâ zâğa' ifadesi, Hz. Peygamber'in gözünün gördüğü ilahi hakikatten ne bir an olsun ayrıldığını ne de başka bir şeye yöneldiğini, aksine tam bir doğruluk ve istikamet üzere olduğunu belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'zayğ' kökünün Kur'an'daki kullanımının genellikle 'doğru yoldan sapma, eğrilme' anlamını taşıdığını belirtir. Bu ayette ise, görme duyusunun fiziksel veya manevi olarak hedeften sapmamasını, yani ilahi müşahedenin kusursuzluğunu ve doğruluğunu vurgular."}]},{"word":"ٱلْبَصَرُ","root":"ب-ص-ر","rootLatin":"b-s-r","meaning":"Göz, görme duyusu veya idrak yeteneği anlamındadır.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'basar' kelimesini 'göz' olarak açıklar ve ayetteki kullanımının mecazi bir anlam taşımadığını, doğrudan görme organını ifade ettiğini belirtir. Ancak bu görmenin sıradan bir görme değil, ilahi bir müşahede olduğunu ima eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'basar'ı hem dışsal görme organı hem de kalbin idrak gücü olarak tanımlar. Ayetteki 'el-basar' ifadesi, Hz. Peygamber'in hem fiziksel gözünün hem de kalbinin idrakinin, gördüğü ilahi hakikat karşısında tam bir istikrar ve doğruluk içinde olduğunu gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'basar'ın 'idrak' ve 'rü'yet' (görme) arasındaki farka dikkat çeker. Ayetteki 'el-basar' kelimesi, sadece fiziksel görmeyi değil, aynı zamanda bu görme ile birlikte gelen derin idrak ve anlayışı da kapsar, bu da müşahedenin tamlığını vurgular."}]},{"word":"طَغَىٰ","root":"ط-غ-ي","rootLatin":"t-ğ-y","meaning":"Sınırı aşmak, haddi aşmak veya belirlenen ölçünün ötesine geçmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'tağâ' kelimesini 'haddi aştı, sınırı geçti' olarak açıklar. Ayetteki 'mâ tağâ' ifadesi, Hz. Peygamber'in gözünün, kendisine gösterilen ilahi sınırların ötesine geçmediğini, belirlenen çerçevede kaldığını ve ilahi iradeye uygun hareket ettiğini belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'tuğyân'ı 'haddi aşmak, sınırı geçmek' olarak tanımlar ve bunun genellikle kötü bir anlam taşıdığını belirtir. Ancak bu ayetteki 'mâ tağâ' ifadesi, olumsuz bir eylemin gerçekleşmediğini, yani Hz. Peygamber'in gözünün ilahi müşahede sırasında belirlenen sınırı aşmadığını, tam bir itaat ve kontrol altında olduğunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'tağâ' fiilinin Kur'an'da genellikle 'azgınlık, haddi aşma, isyan' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Necm 17'deki 'mâ tağâ' ise, bu olumsuz anlamın tam tersini ifade ederek, Hz. Peygamber'in görme eyleminin ilahi iradeye tam bir uygunluk içinde, hiçbir sınırı aşmadan gerçekleştiğini vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["peygamberlik","vahiy-kuran"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefiy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ne"},{"position":2,"surface":"زَاغَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ز-ي-غ","rootLatin":"z-y-gh","lemma":"زَاغَ","form":"Fe'ale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kaydı"},{"position":3,"surface":"ٱلْبَصَرُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ص-ر","rootLatin":"b-s-r","lemma":"بَصَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"göz"},{"position":4,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":4,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefiy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ne"},{"position":5,"surface":"طَغَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ط-غ-ي","rootLatin":"ṭ-gh-y","lemma":"طَغَىٰ","form":"Fe'ale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"aştı"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **İsrâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *53/1-18*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *53/1-18*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *53/17*
- **İsrâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *53/1-18*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *53/17*
- **Necm (Yıldız) Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *53/17*
- **Terzi Baba (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *53/17*
- **Terzi Baba (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *53/17*
- **Mübârek Geceler** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *53/17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *53/17*
- **Necm (Yıldız) Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *53/17*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *53/1-18*