# Rahmân Sûresi, 14. Âyet (55:14)

> خَلَقَ ٱلْإِنسَـٰنَ مِن صَلْصَـٰلٍ كَٱلْفَخَّارِ

*Ḣaleka-l-insâne min salsâlin kelfeḣḣâr(i)*

**Meal (Diyanet):** Allah, insanı pişmiş çamur gibi bir balçıktan yarattı.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/55/14

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Rahmân Suresi'nin 14. ayeti, insanın yaratılış maddesini 'salsâl' ve 'fahhâr' kelimeleriyle tasvir ederek, bu yaratılışın ilahi kudretin bir nişanesi olduğunu vurgular. Ayet, insanın başlangıcına dair önemli bir ontolojik bilgi sunar.","keyConcepts":[{"word":"خَلَقَ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Yoktan var etmek, bir şeyi belirli bir ölçü ve düzen içinde meydana getirmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Halk (خلق) kelimesi, bir şeyi takdir etmek ve onu yoktan var etmek anlamına gelir. Ayetteki 'خَلَقَ ٱلْإِنسَـٰنَ' ifadesi, Allah'ın insanı belirli bir ölçü ve düzen içinde, önceden var olmayan bir formda yaratmasını ifade eder. Bu, Allah'ın mutlak yaratma kudretini gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Halk (خلق), bir şeyi örneksiz ve benzersiz bir şekilde icat etmektir. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın insanı, daha önce benzeri görülmemiş bir biçimde, belirli bir plan ve hikmetle yaratmasını vurgular. Bu, yaratılanın mükemmelliğine işaret eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'halk' kavramı, genellikle Allah'ın mutlak yaratma gücünü ve evrendeki her şeyin O'nun iradesiyle var olduğunu ifade eder. Bu ayetteki 'insanı yarattı' ifadesi, insanın varoluşunun tamamen ilahi bir eylem olduğunu ve insanın kendi kendine var olamayacağını belirtir."}]},{"word":"ٱلْإِنسَـٰنَ","root":"أ ن س","rootLatin":"e-n-s","meaning":"Akıl ve idrak sahibi, sosyal bir varlık olan insan türünü ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İnsan (الإنسان) kelimesi, 'üns' (yakınlık, alışkanlık) kökünden gelir ve bu, insanın diğer varlıklarla ilişki kurma ve topluluk içinde yaşama eğilimini gösterir. Ayetteki 'insan' ifadesi, yaratılışın özel bir hedefi olan bu akıl sahibi varlığı belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İnsan (الإنسان), hem unutkanlığı (nisyân) hem de ünsiyeti (üns) çağrıştıran bir kelimedir. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın yarattığı bu varlığın hem zayıflıklarını hem de sosyal yönünü barındırdığını ima ederken, yaratılışın odak noktasını teşkil eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Kur'an'da 'insan' kavramı, genellikle Allah'ın yeryüzündeki halifesi olarak yaratılan, akıl ve irade sahibi, imtihana tabi tutulan varlığı ifade eder. Bu ayette, insanın yaratılış maddesi üzerinden, onun başlangıcına ve dolayısıyla Allah'a olan bağımlılığına dikkat çekilir."}]},{"word":"صَلْصَـٰلٍ","root":"ص ل ص ل","rootLatin":"s-l-s-l","meaning":"Kurumuş, ses çıkaran, pişmemiş balçık veya çamur anlamına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Salsâl (صلصال), kurumuş ve ses çıkaran çamur demektir. Ayetteki 'مِن صَلْصَـٰلٍ' ifadesi, insanın yaratıldığı maddenin başlangıçtaki kuru ve işlenmemiş halini tasvir eder. Bu, Allah'ın cansız bir maddeden canlı bir varlık yaratma kudretini gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Salsâl (صلصال), kurumuş ve tıklandığında ses çıkaran çamurdur. Bu ayetteki kullanımı, insanın yaratıldığı maddenin, henüz pişirilmemiş, ancak kurumuş ve şekil almaya elverişli bir balçık olduğunu belirtir. Bu, yaratılışın aşamalarını ve Allah'ın kudretini vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Salsâl (صلصال), kurumuş ve sertleşmiş, dokunulduğunda ses çıkaran çamurdur. Ayetteki bu ifade, insanın yaratıldığı maddenin sıradan bir çamur olmadığını, belirli bir kıvama gelmiş, işlenmeye hazır bir madde olduğunu gösterir. Bu, yaratılışın mucizevi yönünü pekiştirir."}]},{"word":"كَٱلْفَخَّارِ","root":"ف خ ر","rootLatin":"f-h-r","meaning":"Pişirilmiş, seramik haline gelmiş çamur veya toprak kap anlamına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Fahhâr (فخار), pişirilmiş çamurdan yapılmış kaplardır. Ayetteki 'كَٱلْفَخَّارِ' benzetmesi, salsâl'in pişirilmiş çamur gibi sert ve ses çıkaran bir yapıda olduğunu ifade eder. Bu, yaratılış maddesinin sağlamlığını ve dayanıklılığını vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Fahhâr (فخار), ateşte pişirilmiş çamurdan yapılan kaplardır. Bu ayetteki benzetme, salsâl'in, pişirilmiş çömlek gibi kuru ve ses çıkaran bir niteliğe sahip olduğunu anlatır. Bu, yaratılışın başlangıç maddesinin niteliğini somutlaştırır ve Allah'ın bu maddeden insanı yaratma gücünü gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fahhâr (فخار), ateşte pişirilerek sertleştirilmiş çamurdur. Ayetteki 'salsâl'in 'fahhâr' gibi olması, onun kuru, sert ve dokunulduğunda ses çıkaran bir yapıda olduğunu belirtir. Bu benzetme, insanın yaratıldığı maddenin sıradan bir çamur olmadığını, belirli bir işlenmişlik ve sağlamlık taşıdığını vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["insanin-yaratilisi","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"خَلَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"kh-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattı"},{"position":2,"surface":"ٱلْإِنسَـٰنَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"إِنسَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"insanı"},{"position":3,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":4,"surface":"صَلْصَـٰلٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-ل-ص-ل","rootLatin":"s-l-s-l","lemma":"صَلْصَال","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kuru balçıktan"},{"position":5,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"gibi"},{"position":5,"surface":"ٱلْفَخَّارِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-خ-ر","rootLatin":"f-kh-r","lemma":"فَخَّار","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"pişmiş çamur"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/14*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/14*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/14*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/14*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/14*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/14*
- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Rahmân, 55:14*
- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Rahmân, 55:14*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/14*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/14*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/14*
- **Hicr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/14*