# Rahmân Sûresi, 3. Âyet (55:3)

> خَلَقَ ٱلْإِنسَـٰنَ

*Ḣaleka-l-insân(e)*

**Meal (Diyanet):** İnsanı yarattı.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/55/3

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Rahmân Suresi'nin bu ayeti, Allah'ın yaratma kudretini ve insana bahşettiği en temel yeteneklerden biri olan konuşma kabiliyetini vurgulamaktadır. 'Halk' fiili ile yaratılışın mutlaklığı, 'insan' kelimesi ile yaratılanın öznesi ve 'beyan' kelimesi ile de bu yaratılışa eklenen ilahi lütuf olan ifade yeteneği öne çıkar.","keyConcepts":[{"word":"خَلَقَ","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Yoktan var etmek, bir şeyi belirli bir ölçü ve düzene göre meydana getirmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halk' kelimesini 'takdir ve icat' olarak açıklar. Allah için kullanıldığında, bir şeyi önceden bir örneği olmaksızın, belirli bir ölçü ve düzen içinde var etme anlamını taşır. Ayetteki 'خَلَقَ ٱلْإِنسَـٰنَ' ifadesi, insanın Allah tarafından benzersiz bir şekilde, belirli bir plan ve amaç doğrultusunda yaratıldığını gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'halk' kelimesini 'yaratmak, meydana getirmek' olarak yorumlar. Kur'an'da bu fiilin Allah'a nispet edilmesi, O'nun mutlak yaratıcı gücünü ve her şeyi yoktan var etme kudretini ifade eder. Ayetteki kullanımı, insanın varoluşunun doğrudan ilahi bir fiil olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'halk' kavramının Kur'an'daki merkeziyetine dikkat çeker. Allah'ın 'Halık' isminin, O'nun evrendeki mutlak egemenliğini ve her şeyin O'nun iradesiyle var olduğunu gösterdiğini belirtir. Ayetteki 'خَلَقَ ٱلْإِنسَـٰنَ' ifadesi, insanın varoluşunun temelinde yatan ilahi iradeyi ve kudreti ortaya koyar."}]},{"word":"ٱلْإِنسَـٰنَ","root":"أ-ن-س","rootLatin":"e-n-s","meaning":"Akıl ve idrak sahibi, sosyal bir varlık olan insan.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'insan' kelimesinin 'üns' (yakınlık, alışkanlık) kökünden geldiğini ve insanın diğer varlıklara göre daha sosyal ve medeni bir yapıda olduğunu belirtir. Ayetteki 'ٱلْإِنسَـٰنَ' ifadesi, yaratılan varlıklar içinde özellikle akıl ve idrak sahibi olan bu özel varlığa dikkat çeker."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'insan'ı 'nasiye' (unutkanlık) veya 'üns' (yakınlık) kökünden türemiş olarak açıklar. Her iki durumda da insanın kendine özgü niteliklerini vurgular. Ayetteki bağlamda, Allah'ın yarattığı ve kendisine konuşma yeteneği bahşettiği bu mükerrem varlığı ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'insan' kelimesinin Kur'an'da hem olumlu hem de olumsuz yönleriyle ele alındığını, ancak bu ayette yaratılışın bir mucizesi olarak ele alındığını belirtir. 'خَلَقَ ٱلْإِنسَـٰنَ' ifadesi, Allah'ın yaratma sanatının en mükemmel örneklerinden biri olarak insanı işaret eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["insanin-yaratilisi","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"خَلَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattı"},{"position":2,"surface":"ٱلْإِنسَـٰنَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ن-س","rootLatin":"ʾ-n-s","lemma":"إِنسَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"insanı"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/1-4*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/1-4*
- **Kalem Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/3-4*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/1-3*
- **Sâd Sûresi** · *55/1-4*
- **Hicr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/1-4*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/1-3*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/1-4*
- **Bendeki Terzi Babam (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/1-4*
- **Bendeki Terzi Babam (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/1-4*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/03*
- **Altı Peygamber — Hz. Âdem** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/1-4*