# Rahmân Sûresi, 5. Âyet (55:5)

> ٱلشَّمْسُ وَٱلْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ

*Eşşemsu velkameru bihusbân(in)*

**Meal (Diyanet):** Güneş ve ay bir hesaba göre hareket etmektedir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/55/5

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Rahmân Suresi'nin bu ayeti, evrensel düzenin ve kozmik hareketlerin ilahi bir hesap ve ölçüye tabi olduğunu vurgulamaktadır. Güneş ve Ay'ın hareketleri, rastgelelikten uzak, belirli bir düzene göre işleyen bir sistemin parçası olarak sunulur.","keyConcepts":[{"word":"ٱلشَّمْسُ","root":"ش م س","rootLatin":"ş-m-s","meaning":"Güneş, evrensel düzenin ve zamanın belirlenmesinde merkezi bir rol oynayan gök cismi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'şems' kelimesini 'aydınlatan ve ısıtan yıldız' olarak tanımlar. Ayetteki kullanımı, Güneş'in ilahi bir düzen içinde hareket ettiğini ve bu hareketin bir 'hesap' ile ilişkili olduğunu gösterir, bu da onun yaratılışındaki hikmeti ve düzeni vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'şems' kelimesinin Kur'an'da genellikle açık ve belirgin bir varlık olarak geçtiğini belirtir. Bu ayette 'şems'in 'bî-husbân' ile birlikte anılması, onun hareketlerinin rastgele değil, belirli bir ölçüye göre olduğunu ifade eder."}]},{"word":"وَٱلْقَمَرُ","root":"ق م ر","rootLatin":"k-m-r","meaning":"Ay, Güneş ile birlikte zamanın ve takvimin belirlenmesinde kullanılan bir diğer önemli gök cismi.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'kamer' kelimesinin 'geceyi aydınlatan' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayette 'şems' ile birlikte zikredilmesi, bu iki gök cisminin birbirini tamamlayan ve ilahi bir düzen içinde hareket eden varlıklar olduğunu gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'kamer' kelimesinin 'ay' anlamına geldiğini ve Kur'an'da genellikle zamanın ölçüsü olarak kullanıldığını ifade eder. Bu ayette 'bihusbân' ile ilişkilendirilmesi, Ay'ın hareketlerinin de belirli bir hesap ve düzen içinde olduğunu, takvimlerin ve ibadet vakitlerinin bu düzene göre belirlendiğini vurgular."}]},{"word":"بِحُسْبَانٍ","root":"ح س ب","rootLatin":"h-s-b","meaning":"Belirli bir hesap, ölçü, düzen veya takdire göre hareket etme durumu.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'husbân' kelimesini 'hesap, ölçü, takdir' olarak açıklar. Ayetteki 'bihusbân' ifadesi, Güneş ve Ay'ın hareketlerinin rastgele değil, ilahi bir plan ve hassas bir ölçüye göre gerçekleştiğini, bu düzenin evrenin işleyişi için temel olduğunu belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'hesap' kavramının Kur'an'da sadece matematiksel bir işlemden öte, ilahi bir düzenin ve adaletin tecellisi olarak kullanıldığını vurgular. Bu ayette 'bihusbân', kozmik düzenin mükemmelliğini ve Allah'ın yaratmasındaki hassasiyeti ifade eder, her şeyin belirli bir amaca ve ölçüye göre var olduğunu gösterir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'husbân' kelimesinin 'hesaplama, sayma' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, Güneş ve Ay'ın hareketlerinin, insanların zamanı, ayları ve yılları hesaplamalarına imkan veren, şaşmaz bir düzene tabi olduğunu anlatır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'husbân' kelimesinin 'hesaplama, ölçme, takdir etme' gibi anlamları içerdiğini ve Kur'an'da genellikle ilahi bir düzenin ve hikmetin göstergesi olarak kullanıldığını ifade eder. Bu ayette, Güneş ve Ay'ın hareketlerinin, Allah'ın koyduğu şaşmaz bir kanuna göre işlediğini ve bu düzenin evrensel bir dengeyi sağladığını vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","yaratilis","tevhid"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ٱلشَّمْسُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Cins","root":"ش-م-س","rootLatin":"ş-m-s","lemma":"شَمْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Güneş"},{"position":2,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":2,"surface":"ٱلْقَمَرُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Cins","root":"ق-م-ر","rootLatin":"k-m-r","lemma":"قَمَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki isme atfedildiği için merfû","gloss":"Ay"},{"position":3,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":3,"surface":"حُسْبَانٍ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-س-ب","rootLatin":"h-s-b","lemma":"حُسْبَان","form":"Fu'lân","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir hesap"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5. ayet*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5. ayette*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5. ayet*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5. ayette*
- **Kamer Sûresi** · *55/5*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/5*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/5*
- **Kamer Sûresi** · *55/5*
- **Kamer Sûresi** · *55/5*
- **Kamer Sûresi** · *55/5*
- **İnsân-ı Kâmil (Cilt 4)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/5-7*
- **Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *55/5-7*