# Haşr Sûresi, 1. Âyet (59:1)

>  سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۖ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ

*Sebbeha li(A)llâhi mâ fî-ssemâvâti vemâ fî-l-ard(i)(s) ve huve-l'azîzu-lhakîm(u)*

**Meal (Diyanet):** Göklerdeki ve yerdeki her şey Allah'ı tespih etmektedir. O, mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibidir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/59/1

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Haşr Suresi'nin ilk ayeti, evrensel bir tesbih eylemini ve Allah'ın iki temel sıfatını vurgular. Ayet, göklerde ve yerde bulunan her şeyin Allah'ı yücelttiğini ve O'nun mutlak güç ve hikmet sahibi olduğunu dilbilimsel bir derinlikle ifade eder.","keyConcepts":[{"word":"سَبَّحَ","root":"س ب ح","rootLatin":"s-b-h","meaning":"Allah'ı noksan sıfatlardan tenzih etmek, O'nu yüceltmek ve kemal sıfatlarla anmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'tesbih' kelimesinin asıl anlamının hızlı hareket etmek olduğunu, ancak Kur'an'da Allah'ı noksan sıfatlardan uzak tutmak ve O'nu yüceltmek anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'sebbecca', geçmiş zaman fiili olmasına rağmen, süreklilik ve evrensellik ifade eden bir tesbih eylemini vurgular; yani göklerde ve yerde olan her şeyin daima Allah'ı tesbih ettiğini anlatır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'sebbecca' fiilinin mecazi olarak 'Allah'ı yüceltmek, O'na ibadet etmek' anlamına geldiğini ifade eder. Ayetteki kullanımıyla, cansız varlıkların bile Allah'ın kudretine ve varlığına delalet ederek O'nu tesbih ettiğini, bu tesbihin onların varoluşsal bir ifadesi olduğunu belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'tesbih' kavramının Kur'an'daki merkeziyetine dikkat çeker. Ona göre tesbih, Allah'ın mutlak aşkınlığını ve yüceliğini kabul etme eylemidir. Bu ayetteki tesbih, sadece bilinçli varlıkların değil, tüm yaratılışın Allah'ın kudretine ve düzenine boyun eğdiğini, O'nu övgüyle andığını gösteren kozmik bir eylemdir."}]},{"word":"ٱلسَّمَـٰوَٰتِ","root":"س م و","rootLatin":"s-m-w","meaning":"Yeryüzünün üzerindeki tüm katmanları ve gök cisimlerini kapsayan geniş uzay.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'semâvât' kelimesinin 'yükseklik' kökünden geldiğini ve Kur'an'da genellikle yedi kat gök olarak ifade edilen, yeryüzünün üzerindeki tüm uzayı ve gök cisimlerini kapsadığını belirtir. Ayetteki 'mâ fî's-semâvât' ifadesi, göklerdeki tüm varlıkları, melekleri, gezegenleri ve diğer yaratılmışları içine alır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'semâ' kelimesinin 'yükseklik' ve 'üstte olma' anlamlarına geldiğini, çoğulu olan 'semâvât'ın ise Kur'an'da hem maddi gökleri hem de manevi âlemleri ifade edebildiğini açıklar. Bu ayette, 'mâ fî'l-ard' ile birlikte kullanılması, tüm evreni kapsayan bir tesbih eylemini vurgular."}]},{"word":"ٱلْأَرْضِ","root":"أ ر ض","rootLatin":"e-r-d","meaning":"Üzerinde yaşadığımız gezegen ve onun tüm unsurları.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'ard' kelimesinin bilinen yeryüzü anlamına geldiğini ve Kur'an'da genellikle 'semâvât' ile birlikte kullanılarak tüm kâinatı ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'mâ fî'l-ard' ifadesi, yeryüzündeki tüm canlı ve cansız varlıkları, insanları, hayvanları, bitkileri ve diğer yaratılmışları kapsar."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'ard' kelimesinin 'genişlik' ve 'yayılma' anlamlarını taşıdığını ve Kur'an'da genellikle Allah'ın kudretinin ve yaratıcılığının bir delili olarak zikredildiğini ifade eder. Bu ayette, göklerle birlikte anılması, Allah'ın hükümranlığının ve tesbihin evrenselliğini pekiştirir."}]},{"word":"ٱلْعَزِيزُ","root":"ع ز ز","rootLatin":"a-z-z","meaning":"Mutlak güç sahibi, yenilmez, üstün ve her şeye galip gelen.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'azîz' kelimesinin 'güçlü olmak, üstün gelmek, yenilmez olmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Allah için kullanıldığında, O'nun mutlak ve sınırsız gücünü, hiçbir şeye muhtaç olmadığını ve hiçbir şeyin O'na karşı gelemeyeceğini ifade eder. Ayetteki bağlamda, tüm varlıkların O'nu tesbih etmesinin, O'nun bu mutlak gücünün bir sonucu olduğunu gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'el-Azîz' isminin, Allah'ın izzet ve kudretinin zirvesini temsil ettiğini, O'nun her şeye galip geldiğini ve hiçbir şekilde mağlup edilemeyeceğini açıklar. Bu ayette, tesbihin ardından gelmesi, Allah'ın bu sıfatının, evrensel tesbihin temelinde yatan bir gerçek olduğunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'Azîz' isminin Kur'an'da genellikle 'Hakîm' ismiyle birlikte anıldığını ve bu ikilinin Allah'ın hem kudretini hem de hikmetini bir arada ifade ettiğini belirtir. Bu ayette de, Allah'ın sadece güçlü değil, aynı zamanda bu gücü hikmetle kullanan olduğunu vurgular."}]},{"word":"ٱلْحَكِيمُ","root":"ح ك م","rootLatin":"h-k-m","meaning":"Her şeyi yerli yerine koyan, her işi hikmetle yapan, mutlak hikmet sahibi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hakîm' kelimesinin 'hükmetmek, sağlamlaştırmak, hikmet sahibi olmak' anlamlarına geldiğini ifade eder. Allah için kullanıldığında, O'nun her şeyi en ince ayrıntısına kadar bilen, her işi en doğru ve en uygun şekilde yapan olduğunu belirtir. Ayetteki 'el-Azîz' ile birlikte kullanılması, Allah'ın gücünün körü körüne değil, tam bir hikmetle tecelli ettiğini gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'el-Hakîm' isminin, Allah'ın yaratılışındaki mükemmelliği, evrendeki düzeni ve her şeyin bir amaca yönelik olduğunu ifade ettiğini açıklar. Bu ayette, göklerde ve yerde olanların Allah'ı tesbih etmesinin, O'nun hikmetli yaratılışının ve düzeninin bir yansıması olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'Hakîm' isminin Kur'an'da Allah'ın evrensel düzeni kuran ve sürdüren iradesini temsil ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'el-Azîz' ve 'el-Hakîm' sıfatlarının bir arada zikredilmesi, Allah'ın kudretinin hikmetle birleştiğini, dolayısıyla evrendeki her şeyin tesbihinin de bu ilahi hikmetin bir parçası olduğunu gösterir."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *59/1*
- **Haşr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *59/1*
- **Haşr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *59/1*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *59/1*