# Haşr Sûresi, 16. Âyet (59:16)

> كَمَثَلِ ٱلشَّيْطَـٰنِ إِذْ قَالَ لِلْإِنسَـٰنِ ٱكْفُرْ فَلَمَّا كَفَرَ قَالَ إِنِّى بَرِىٓءٌ مِّنكَ إِنِّىٓ أَخَافُ ٱللَّهَ رَبَّ ٱلْعَـٰلَمِينَ

*Kemeśeli-şşeytâni iż kâle lil-insâni-kfur felemmâ kefera kâle innî berî-un minke innî eḣâfu(A)llâhe rabbe-l'âlemîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Münafıkların durumu ise tıpkı şeytanın durumu gibidir. Çünkü şeytan insana, "İnkar et" der; insan inkar edince de, "Şüphesiz ben senden uzağım. Çünkü ben alemlerin Rabbi olan Allah'tan korkarım" der.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/59/16

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, şeytanın insanı inkara teşvik edip sonra ondan yüz çevirmesini tasvir ederek, ikiyüzlülerin ahiretteki durumunu metaforik bir dille anlatmaktadır. Anahtar kavramlar, şeytanın aldatıcı doğasını, inkarın mahiyetini ve Allah'tan korkmanın önemini vurgulamaktadır.","keyConcepts":[{"word":"ٱلشَّيْطَـٰنِ","root":"ش ط ن","rootLatin":"ş-ṭ-n","meaning":"İnsanları doğru yoldan saptıran, isyan eden ve kötülüğe çağıran varlık.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şeytan kelimesi, 'şatane' kökünden gelir ve 'haktan uzaklaşmak, isyan etmek' anlamına gelir. Kur'an'da genellikle insanları saptıran, vesvese veren ve kötülüğe çağıran cin veya insan türünden varlıklar için kullanılır. Bu ayette, insanı inkara sürükleyen ve sonra onu yalnız bırakan aldatıcı gücü temsil eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'şeytan' kavramını Kur'an'daki 'Allah' kavramının zıddı olarak ele alır. Şeytan, Allah'ın iradesine karşı gelen, insanı doğru yoldan saptıran ve onu 'küfür'e (inkara) yönlendiren kozmik bir güçtür. Ayetteki kullanımı, şeytanın insanı günaha teşvik edip sonra sorumluluktan kaçan ikiyüzlü karakterini yansıtır."}]},{"word":"ٱكْفُرْ","root":"ك ف ر","rootLatin":"k-f-r","meaning":"Allah'ın varlığını, birliğini veya peygamberlerini inkar etmek, nankörlük etmek.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Kefere fiili, 'örtmek' anlamına gelir. Bu bağlamda, Allah'ın nimetlerini veya hakikati örtmek, gizlemek ve dolayısıyla inkar etmek demektir. Ayette şeytanın insana 'inkar et' demesi, onu hakikatten yüz çevirmeye ve Allah'a karşı nankörlüğe sevk etmesidir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Küfür, 'bir şeyi örtmek' anlamından türemiştir. Dini terminolojide ise, Allah'ın birliğini, peygamberliğini veya ahiret gününü inkar etmek, hakikati örtbas etmek demektir. Ayette şeytanın emri, insanı Allah'a karşı gelmeye ve O'nun varlığını reddetmeye yönlendirmektir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu'ya göre 'küfür', Kur'an'da Allah'a karşı nankörlük, O'nun nimetlerini görmezden gelme ve O'nun mesajını reddetme anlamlarını taşır. Şeytanın 'inkar et' emri, insanı Allah ile olan ahdini bozmaya ve O'nun otoritesini tanımamaya teşvik etmesidir."}]},{"word":"كَفَرَ","root":"ك ف ر","rootLatin":"k-f-r","meaning":"İnsanın şeytanın teşvikiyle Allah'ı inkar etmesi, nankörlük etmesi.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kefere fiili, burada şeytanın emrine uyarak Allah'ı inkar etme eylemini ifade eder. İnsan, şeytanın vesvesesine kapılarak hakikati örtmüş ve Allah'a karşı gelmiştir. Bu, şeytanın amacına ulaştığını gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'küfür' kelimesinin Kur'an'daki farklı bağlamlarda 'nankörlük', 'inkar' ve 'hakikati örtme' anlamlarına geldiğini belirtir. Bu ayetteki 'kefere' fiili, şeytanın aldatması sonucu insanın Allah'a karşı nankörlük edip O'nun varlığını veya emirlerini reddetme eylemini vurgular."}]},{"word":"بَرِىٓءٌ","root":"ب ر أ","rootLatin":"b-r-ʾ","meaning":"Bir şeyden veya bir kimseden uzak olmak, ilişiği kesmek, sorumlu olmamak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Berî kelimesi, 'berâe' kökünden gelir ve 'bir şeyden ayrılmak, uzaklaşmak, sorumluluktan kurtulmak' anlamına gelir. Ayette şeytanın 'ben senden uzağım' demesi, insanı inkara teşvik ettikten sonra onunla olan tüm bağını kopardığını ve sorumluluğu reddettiğini ifade eder. Bu, şeytanın aldatıcılığının ve vefasızlığının bir göstergesidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Berâet, bir şeyden ayrılma, kurtulma ve uzaklaşma halidir. Şeytanın bu ifadesi, insanı kendi başına bırakma, onun inkarının sonuçlarından kendini soyutlama ve sorumluluktan kaçma anlamını taşır. Bu, şeytanın aldatıcı ve güvenilmez karakterini ortaya koyar."}]},{"word":"أَخَافُ","root":"خ و ف","rootLatin":"ḫ-v-f","meaning":"Korkmak, çekinmek, endişe etmek.","sources":[{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Havf, bir şeyin olumsuz sonuçlarından veya bir gücün azabından duyulan endişe ve korkudur. Şeytanın 'Allah'tan korkarım' demesi, aslında samimi bir korku değil, kendi menfaatini koruma ve Allah'ın azabından kaçınma çabasıdır. Bu ifade, şeytanın ikiyüzlülüğünü ve Allah'a karşı gerçek bir saygı duymadığını gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Havf, gelecekteki bir zarardan veya tehlikeden dolayı duyulan endişe halidir. Şeytanın bu sözü, insanı aldatmak için kullandığı bir maskedir. O, gerçekte Allah'tan korktuğu için değil, kendi akıbetinden endişe ettiği için bu ifadeyi kullanır ve böylece insanı daha da yanıltır."}]},{"word":"ٱلْعَـٰلَمِينَ","root":"ع ل م","rootLatin":"ʿ-l-m","meaning":"Bütün varlıkları, yaratılmışları kapsayan âlemler.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Âlem kelimesi, 'bilmek' kökünden gelir ve 'kendisiyle bir şeyin bilindiği şey' anlamına gelir. Çoğulu olan 'âlemîn' ise, Allah'ın varlığını ve kudretini gösteren tüm varlıkları, yani insanları, cinleri, melekleri ve diğer tüm yaratılmışları kapsar. 'Rabbu'l-âlemîn' ifadesi, Allah'ın tüm varlıkların yaratıcısı, yöneticisi ve sahibi olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Âlem, Allah'ın varlığına delalet eden her şeydir. 'Âlemîn' ise, akıl sahibi varlıklar olan insanlar, cinler ve melekler için kullanılır. Bu ayette 'Rabbu'l-âlemîn' ifadesi, Allah'ın mutlak egemenliğini ve tüm varlıklar üzerindeki hükümranlığını belirtir. Şeytanın bu ifadeyi kullanması, Allah'ın gücünü bildiğini ancak yine de O'na isyan ettiğini gösteren bir çelişkidir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["seytan-vesvese","kufur-sirk","munafiklar"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"كَمَثَلِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"gibi"},{"position":1,"surface":"مَثَلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ث-ل","rootLatin":"m-th-l","lemma":"مَثَل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"durumu"},{"position":2,"surface":"ٱلشَّيْطَـٰنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ط-ن","rootLatin":"sh-ṭ-n","lemma":"شَيْطَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"şeytanın"},{"position":3,"surface":"إِذْ","pos":"harf","posDetail":"Zarf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"zaman"},{"position":4,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":5,"surface":"لِلْإِنسَـٰنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":5,"surface":"ٱلْإِنسَـٰنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"إِنْسَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"insana"},{"position":6,"surface":"ٱكْفُرْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَفَرَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"inkar et"},{"position":7,"surface":"فَلَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":7,"surface":"لَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Zarf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"ne zaman ki"},{"position":8,"surface":"كَفَرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَفَرَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"inkar etti"},{"position":9,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":10,"surface":"إِنِّى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz"},{"position":10,"surface":"ى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"ben"},{"position":11,"surface":"بَرِىٓءٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ب-ر-أ","rootLatin":"b-r-ʾ","lemma":"بَرِيء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"uzağım"},{"position":12,"surface":"مِّنكَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":12,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sen"},{"position":13,"surface":"إِنِّىٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz"},{"position":13,"surface":"ى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"ben"},{"position":14,"surface":"أَخَافُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-و-ف","rootLatin":"kh-w-f","lemma":"خَافَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"korkarım"},{"position":15,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Allah'tan"},{"position":16,"surface":"رَبَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Bedel olduğu için mansûb","gloss":"Rabbi"},{"position":17,"surface":"ٱلْعَـٰلَمِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عَالَم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"alemlerin"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Haşr Sûresi** · *59/16*
- **Haşr Sûresi** · *59/16*
- **Haşr Sûresi** · *59/16*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *59/16*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *59/16*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *59/16*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *59/16*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12** — Ahmed Avni Konuk · *59/16*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12** — Ahmed Avni Konuk · *59/16*
- **Haşr Sûresi** · *59/16*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12** — Ahmed Avni Konuk · *59/16*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *59/16*