# En'âm Sûresi, 103. Âyet (6:103)

> لَّا تُدْرِكُهُ ٱلْأَبْصَـٰرُ وَهُوَ يُدْرِكُ ٱلْأَبْصَـٰرَ ۖ وَهُوَ ٱللَّطِيفُ ٱلْخَبِيرُ

*Lâ tudrikuhu-l-ebsâru vehuve yudriku-l-ebsâr(a)(s) vehuve-llatîfu-lḣabîr(u)*

**Meal (Diyanet):** Gözler O'nu idrak edemez ama O, gözleri idrak eder. O, en gizli şeyleri bilendir, (her şeyden) hakkıyla haberdar olandır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/103

---

## Tefsir

{"topics":["esma-i-husna","tevhid","gayb"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"En'âm 103. ayeti, Allah'ın idrak edilemezliğini ve her şeyi kuşatan ilmini vurgularken, O'nun 'Latif' ve 'Habir' sıfatlarıyla yüceliğini ortaya koymaktadır. Ayet, görme ve idrak etme fiillerini Allah ve yaratılanlar arasında karşılaştırarak, Allah'ın benzersizliğini dilbilimsel bir derinlikle ifade eder.","keyConcepts":[{"word":"تُدْرِكُهُ","root":"د ر ك","rootLatin":"d-r-k","meaning":"Bu bağlamda 'idrak etmek', 'kuşatmak', 'tamamen kavramak' ve 'görmek' anlamlarını taşır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'idrak' kelimesinin bir şeyi sonuna kadar ulaşmak, ona yetişmek ve onu kuşatmak anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'lâ tudrikuhu' ifadesi, gözlerin Allah'ı tam olarak kuşatıp ihata edemeyeceği, O'nun zatının beşer idrakinin ötesinde olduğu manasını verir. (s. 176)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'idrak' kelimesinin burada 'görmek' ve 'ulaşmak' anlamında kullanıldığını ifade eder. 'Lâ tudrikuhu' ifadesi, gözlerin Allah'ı ihata edemeyeceği, O'na ulaşamayacağı ve O'nu tam olarak kavrayamayacağı mecazını taşır. (c. 1, s. 204)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'idrak' kavramının Kur'an'da sadece fiziksel görmeyi değil, aynı zamanda zihinsel kavrayışı ve bir şeyin hakikatine nüfuz etmeyi de içerdiğini belirtir. Bu ayette, Allah'ın zatının insan idrakinin ve duyularının ötesinde olduğu vurgulanır. (s. 215)"}]},{"word":"الْأَبْصَارُ","root":"ب ص ر","rootLatin":"b-s-r","meaning":"Bu kelime, 'gözler' ve 'görme duyusu' anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'el-ebsâr' kelimesinin 'basar'ın çoğulu olduğunu ve 'gözler' anlamına geldiğini belirtir. Ayette, yaratılmışların görme organlarının Allah'ı kuşatamayacağı, ancak Allah'ın her şeyi kuşatan bir görme ve ilme sahip olduğu ifade edilir. (s. 165)"},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'basar' kelimesinin hem gözü hem de idrak gücünü ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'el-ebsâr', somut olarak gözleri ifade etmekle birlikte, aynı zamanda insan idrakinin sınırlılığına da işaret eder. (s. 104)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'basar' kökünün Kur'an'da hem fiziksel görme hem de basiret, yani kalp gözüyle idrak etme anlamlarında kullanıldığını açıklar. Bu ayette ise daha çok fiziksel görme organı olan gözler kastedilmektedir. (s. 187)"}]},{"word":"اللَّطِيفُ","root":"ل ط ف","rootLatin":"l-t-f","meaning":"Allah'ın 'Latif' ismi, O'nun her şeye nüfuz eden, en ince detayları bilen, kullarına karşı lütufkâr ve merhametli olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'Latif' isminin, Allah'ın ilminin en gizli şeylere dahi nüfuz ettiğini, O'nun her şeyi en ince ayrıntısına kadar bildiğini ve kullarına karşı lütuf ve ihsan sahibi olduğunu gösterdiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, gözlerin O'nu idrak edememesine rağmen O'nun her şeyi idrak etmesi, bu sıfatın bir tecellisidir. (c. 4, s. 405)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'Latif' isminin iki temel anlamı olduğunu ifade eder: Birincisi, Allah'ın ilminin en gizli ve ince şeylere dahi ulaşması; ikincisi ise kullarına karşı nazik, lütufkâr ve merhametli olmasıdır. Ayette, Allah'ın gözlerin idrak edemediği bir varlık olmasına rağmen, her şeyi en ince detayına kadar bilmesi bu sıfatla açıklanır. (s. 810)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'Latif' isminin Allah'ın erişilmezliğini ve aynı zamanda her şeye nüfuz eden, her şeyi kuşatan ilmini ve kudretini ifade ettiğini belirtir. Bu sıfat, Allah'ın yaratılmışların idrakinden münezzeh oluşunu ve aynı zamanda her şeyin en ince detayına kadar farkında oluşunu vurgular. (s. 168)"}]},{"word":"الْخَبِيرُ","root":"خ ب ر","rootLatin":"h-b-r","meaning":"Allah'ın 'Habir' ismi, O'nun her şeyden haberdar olan, her şeyin iç yüzünü ve gizli yönlerini bilen olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'Habir' kelimesinin 'haber' kökünden geldiğini ve bir şeyin iç yüzünü, gizli yönlerini, geçmişini ve geleceğini tam olarak bilen anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'Latif' ismiyle birlikte kullanılması, Allah'ın ilminin derinliğini ve kuşatıcılığını pekiştirir. (s. 238)"},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'Habir' isminin, Allah'ın her şeyden haberdar olduğunu, hiçbir şeyin O'nun ilminden gizli kalmadığını ifade ettiğini belirtir. Gözlerin O'nu idrak edememesine rağmen, O'nun tüm gözleri ve onların gördüklerini bilmesi, bu sıfatın bir göstergesidir. (c. 2, s. 102)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'Habir' isminin, Allah'ın her şeyin iç yüzünü, gizli ve açık tüm durumlarını, geçmişini ve geleceğini en ince ayrıntısına kadar bildiğini ifade ettiğini açıklar. Bu ayette, Allah'ın idrak edilemez oluşuyla birlikte, her şeyi kuşatan ilmi vurgulanır. (s. 256)"}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Lâ"},{"position":2,"translit":"tudrikuhu"},{"position":3,"translit":"l-ebsâru"},{"position":4,"translit":"vehuve"},{"position":5,"translit":"yudriku"},{"position":6,"translit":"l-ebsâr(a)(s)"},{"position":7,"translit":"vehuve"},{"position":8,"translit":"llatîfu"},{"position":9,"translit":"l-ḣabîr(u)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"لَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil, -mez","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":2,"surface":"تُدْرِكُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"د-ر-ك","rootLatin":"d-r-k","lemma":"أَدْرَكَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"idrak eder, görür","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":2,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"O'nu","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":3,"surface":"ٱلْأَبْصَـٰرُ","pos":"isim","posDetail":"Cemi Teksir","root":"ب-ص-ر","rootLatin":"b-s-r","lemma":"بَصَر","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"gözler","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":4,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":4,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"O","binaDurumu":"Mebnî (munfasıl zamir)","gorev":"Mübteda"},{"position":5,"surface":"يُدْرِكُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"د-ر-ك","rootLatin":"d-r-k","lemma":"أَدْرَكَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"idrak eder, görür","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":6,"surface":"ٱلْأَبْصَـٰرَ","pos":"isim","posDetail":"Cemi Teksir","root":"ب-ص-ر","rootLatin":"b-s-r","lemma":"بَصَر","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"gözleri","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":7,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":7,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"O","binaDurumu":"Mebnî (munfasıl zamir)","gorev":"Mübteda"},{"position":8,"surface":"ٱللَّطِيفُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ل-ط-ف","rootLatin":"l-ṭ-f","lemma":"لَطِيف","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"Latîf'tir","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"},{"position":9,"surface":"ٱلْخَبِيرُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"خ-ب-ر","rootLatin":"ḫ-b-r","lemma":"خَبِير","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"Haberdar'dır","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mü'minûn Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/103*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmet Avni Konuk · *6/103*
- **Mü'minûn Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/103*
- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/103*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *6/103*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmet Avni Konuk · *6/103*
- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/103*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *6/103*
- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/103*
- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/103*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12** — Ahmet Avni Konuk · *En'am, 6/103*
- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/103*