# En'âm Sûresi, 108. Âyet (6:108)

> وَلَا تَسُبُّوا۟ ٱلَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ فَيَسُبُّوا۟ ٱللَّهَ عَدْوًۢا بِغَيْرِ عِلْمٍ ۗ كَذَٰلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّهِم مَّرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُم بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ

*Velâ tesubbû-lleżîne yed'ûne min dûni(A)llâhi feyesubbû(A)llâhe ‘adven biġayri ‘ilm(in)(k) keżâlike zeyyennâ likulli ummetin ‘amelehum śümme ilâ rabbihim merci'uhum feyunebbi-uhum bimâ kânû ya'melûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Onların, Allah'ı bırakıp tapındıklarına sövmeyin, sonra onlar da haddi aşarak, bilgisizce Allah'a söverler. Böylece her ümmete yaptıklarını süslü gösterdik. Sonra dönüşleri ancak Rablerinedir. O, yapmakta olduklarını kendilerine bildirecektir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/108

---

## Tefsir

{"topics":["tebligh","musrikler","emr-i-maruf","adalet","hesap-mizan"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"En'âm Suresi 108. ayet, başkalarının ilahlarına sövmenin doğuracağı olumsuz sonuçları ve her ümmetin amellerinin kendilerine süslü gösterilmesini ele almaktadır. Ayet, 'sebbe' (sövmek), 'da'â' (yalvarmak/çağırmak), 'amel' (iş/eylem) ve 'rac'a' (dönmek) gibi temel kavramlar üzerinden dilbilimsel ve semantik derinlikler sunar.","keyConcepts":[{"word":"تَسُبُّوا۟","root":"س ب ب","rootLatin":"s-b-b","meaning":"Sövmek, hakaret etmek, kötü söz söylemek anlamındadır ve ayette başkalarının ilahlarına karşı kullanılan kötü sözleri ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'seb' (سَبّ) kelimesini 'şetm' (şiddetli sövme) ve 'ayb' (ayıplama) olarak açıklar. Ayetteki 'lâ tesübbû' (sövmeyin) ifadesi, başkalarının taptığı şeylere karşı aşağılayıcı sözler kullanmaktan men etmeyi vurgular, zira bu durum karşı tarafın da aynı şekilde Allah'a sövmesine yol açabilir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'seb' kelimesinin mecazi olarak 'ayıplama' ve 'kötüleme' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanım, sadece fiili bir sövme değil, aynı zamanda inançlarına ve kutsallarına yönelik her türlü aşağılayıcı sözü kapsar, bu da bir tür 'mütekabil ceza'ya yol açabilir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'seb' gibi kelimelerin Kur'an'daki ahlaki ve sosyal bağlamını inceler. Bu ayetteki 'sövme' yasağı, sadece bireysel bir ahlak kuralı olmaktan öte, toplumsal barışı ve dinler arası ilişkileri düzenleyen bir ilke olarak ele alınır. Karşı tarafın kutsallarına saygısızlık, kendi kutsallarının da aynı muameleye maruz kalmasına neden olabilir."}]},{"word":"يَدْعُونَ","root":"د ع و","rootLatin":"d-'-v","meaning":"Çağırmak, dua etmek, yalvarmak anlamındadır ve ayette Allah'tan başka tapılan varlıklara yönelme eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'da'â' (دعا) fiilini 'seslenmek', 'istemek' ve 'yardım dilemek' olarak açıklar. Ayetteki 'yed'ûne min dûnillâh' (Allah'tan başka yalvardıkları) ifadesi, şirkin temelini oluşturan, Allah dışındaki varlıklara yönelme ve onlardan medet umma eylemini net bir şekilde ortaya koyar."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'da'â' kelimesinin geniş anlam yelpazesine dikkat çeker; 'ibadet etmek', 'yardım istemek' ve 'çağırmak' gibi anlamları içerir. Ayetteki bağlamda, müşriklerin Allah'tan başka taptıkları putlara veya ilahlara yönelik ibadet ve yalvarışlarını ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'dua' kavramının Kur'an'daki merkeziyetini ve 'Allah'a yönelme' anlamındaki önemini vurgular. Bu ayette 'Allah'tan başkasına dua etme' ifadesi, tevhidin zıddı olan şirkin bir tezahürü olarak ele alınır ve Müslümanların bu tür eylemlere karşı hoşgörülü olmaları gerektiği, ancak kendi inançlarını korumaları gerektiği mesajını verir."}]},{"word":"عَمَلَهُمْ","root":"ع م ل","rootLatin":"'-m-l","meaning":"İş, eylem, fiil anlamındadır ve ayette her ümmetin kendi inanç ve yaşam tarzlarına göre yaptıkları fiilleri ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'amel' (عمل) kelimesini 'irade ile yapılan her türlü fiil' olarak tanımlar. Ayetteki 'zeyyennâ li külli ümmetin amelehüm' (her ümmete işlerini güzel gösterdik) ifadesi, Allah'ın, her topluluğun kendi inanç ve değer yargılarına göre yaptığı işleri onlara hoş göstermesini, bu durumun imtihanın bir parçası olduğunu belirtir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'amel'in 'kavl' (söz) ve 'fiil' (eylem) olmak üzere iki ana kategoriye ayrıldığını belirtir. Ayetteki 'amel' kavramı, sadece fiziksel eylemleri değil, aynı zamanda inançları ve düşünceleri de kapsayan geniş bir anlam taşır. Her ümmetin kendi 'ameli', onların dünya görüşünü ve yaşam biçimini yansıtır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'amel' kelimesinin Kur'an'daki kullanımının, genellikle 'sorumluluk gerektiren fiiller' bağlamında olduğunu ifade eder. Bu ayette 'amel'in 'süslü gösterilmesi', insanların kendi yaptıklarını doğru ve güzel görme eğilimini, ancak bunun ahiretteki karşılığının farklı olabileceğini ima eder."}]},{"word":"مَّرْجِعُهُمْ","root":"ر ج ع","rootLatin":"r-j-'-","meaning":"Dönüş yeri, varış noktası anlamındadır ve ayette tüm insanların ahirette Allah'a döneceklerini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'rücû'' (رجوع) kelimesini 'geri dönmek' ve 'bir yere varmak' olarak açıklar. Ayetteki 'merci'uhüm' (dönüşleri) ifadesi, kıyamet gününde tüm insanların hesap vermek üzere Allah'ın huzuruna döneceklerini, bu dönüşün kaçınılmaz olduğunu vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Halebî, 'merci'' kelimesinin 'dönüş yeri' veya 'dönüş zamanı' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, dünya hayatının geçici olduğunu ve nihai varış noktasının Allah olduğunu hatırlatarak, insanların yaptıklarından sorumlu tutulacakları ahiret inancını pekiştirir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'dönüş' (rücû') kavramının Kur'an'da 'Allah'a dönüş' ve 'hesap verme' anlamında temel bir eskatolojik kavram olduğunu belirtir. Bu ayetteki 'merci'uhüm' ifadesi, her ümmetin kendi amellerinin sonucunu göreceği nihai yargı gününe işaret eder ve bu, Kur'an'ın temel mesajlarından biridir."}]},{"word":"فَيُنَبِّئُهُم","root":"ن ب أ","rootLatin":"n-b-'-","meaning":"Haber vermek, bildirmek anlamındadır ve ayette Allah'ın, insanların işledikleri amelleri onlara bildireceğini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'nebe'' (نبأ) kelimesini 'önemli ve büyük haber' olarak tanımlar. 'Yünebbi'uhüm' (onlara haber verir) ifadesi, Allah'ın ahirette kullarına dünyada yaptıkları tüm amelleri, iyisiyle kötüsüyle eksiksiz bir şekilde bildireceğini, hiçbir şeyin gizli kalmayacağını vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'nebe'' fiilinin 'bildirmek' ve 'açıklamak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın adaletinin tecellisi olarak, her bireyin kendi amelleriyle yüzleşeceğini ve bunların sonuçlarının kendilerine açıkça gösterileceğini ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'nebe'' kökünden türeyen kelimelerin Kur'an'da genellikle 'kesin ve doğru bilgi aktarımı' bağlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'yünebbi'uhüm', Allah'ın ilminin kuşatıcılığını ve ahiretteki yargılamanın tam bir bilgiye dayalı olacağını gösterir."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf ve Nehiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve, -me"},{"position":2,"surface":"تَسُبُّوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"s-b-b","rootLatin":"s-b-b","lemma":"سَبَّ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Nehiy lâmı ile meczûm olduğu için meczûm","gloss":"sövmeyin"},{"position":3,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"o kimseler ki"},{"position":4,"surface":"يَدْعُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"d-'-w","rootLatin":"d-'-w","lemma":"دَعَا","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"yalvarıyorlar"},{"position":5,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":6,"surface":"دُونِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"d-w-n","rootLatin":"d-w-n","lemma":"دُون","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"altında, başka"},{"position":7,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ʔ-l-h","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah"},{"position":8,"surface":"فَيَسُبُّوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"s-b-b","rootLatin":"s-b-b","lemma":"سَبَّ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Fâ-i sebebiyye ile mansûb olduğu için mansûb","gloss":"sövsünler"},{"position":9,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ʔ-l-h","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Allah'a"},{"position":10,"surface":"عَدْوًۢا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"'-d-w","rootLatin":"ʿ-d-w","lemma":"عَدْو","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûl-i mutlak veya hâl olduğu için mansûb","gloss":"düşmanca, haddi aşarak"},{"position":11,"surface":"بِغَيْرِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":11,"surface":"غَيْرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ġ-y-r","rootLatin":"gh-y-r","lemma":"غَيْر","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"dışında, olmaksızın"},{"position":12,"surface":"عِلْمٍ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"'-l-m","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عِلْم","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"bilgi"},{"position":13,"surface":"كَذَٰلِكَ","pos":"harf","posDetail":"Teşbih Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"böylece"},{"position":13,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o"},{"position":14,"surface":"زَيَّنَّا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"z-y-n","rootLatin":"z-y-n","lemma":"زَيَّنَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"süsledik, güzel gösterdik"},{"position":15,"surface":"لِكُلِّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":15,"surface":"كُلِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"k-l-l","rootLatin":"k-l-l","lemma":"كُلّ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"her"},{"position":16,"surface":"أُمَّةٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ʔ-m-m","rootLatin":"ʾ-m-m","lemma":"أُمَّة","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"ümmet"},{"position":17,"surface":"عَمَلَهُمْ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"'-m-l","rootLatin":"ʿ-m-l","lemma":"عَمَل","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"işi"},{"position":17,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":18,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":19,"surface":"إِلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَىٰ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-e, -a"},{"position":20,"surface":"رَبِّهِم","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"r-b-b","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Rableri"},{"position":20,"surface":"هِم","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هِم","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":21,"surface":"مَّرْجِعُهُمْ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mekân","root":"r-j-'-","rootLatin":"r-j-ʿ","lemma":"مَرْجِع","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"dönüş yerleri"},{"position":21,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":22,"surface":"فَيُنَبِّئُهُم","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"böylece"},{"position":22,"surface":"يُنَبِّئُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"n-b-ʔ","rootLatin":"n-b-ʾ","lemma":"نَبَّأَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"haber verir"},{"position":22,"surface":"هُم","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُم","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onlara"},{"position":23,"surface":"بِمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":23,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":24,"surface":"كَانُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"k-w-n","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idiler"},{"position":25,"surface":"يَعْمَلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"'-m-l","rootLatin":"ʿ-m-l","lemma":"عَمِلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"yapıyorlar"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **En'âm Sûresi** · *6/108*
- **En'âm Sûresi** · *6/108*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*