# En'âm Sûresi, 116. Âyet (6:116)

> وَإِن تُطِعْ أَكْثَرَ مَن فِى ٱلْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ ۚ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ

*Ve-in tuti' ekśera men fî-l-ardi yudillûke ‘an sebîli(A)llâh(i)(c) in yettebi'ûne illâ-zzanne ve-in hum illâ yaḣrusûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Eğer yeryüzündekilerin çoğuna uyarsan seni Allah yolundan saptırırlar. Onlar ancak zanna uyuyorlar ve onlar sadece yalan uyduruyorlar.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/116

---

## Tefsir

{"topics":["hidayet-dalalet","musrikler","seytan-vesvese"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, çoğunluğa uymanın tehlikesini, zanna dayalı hareket etmenin yanlışlığını ve gerçeği aramadan yapılan tahminlerin boşluğunu vurgulamaktadır. Dilbilimsel olarak 'itaat', 'saptırma', 'yol', 'zan' ve 'tahmin' gibi kavramlar üzerinden mesajını iletir.","keyConcepts":[{"word":"تُطِعْ","root":"ط و ع","rootLatin":"t-v-a","meaning":"Bir şeye veya bir kimseye boyun eğmek, emrine uymak ve onun isteğini yerine getirmektir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İtaat (طاعة), bir işi isteyerek ve kolaylıkla yerine getirmektir. Ayetteki 'tuti'' (تُطِعْ) kelimesi, yeryüzündekilerin çoğunluğunun isteklerine boyun eğme ve onların peşinden gitme anlamında kullanılmıştır ki bu, Allah'ın emrine karşı gelmek demektir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"İtaat (طاعة), emre uymak ve boyun eğmektir. Bu ayetteki kullanımı, çoğunluğun yanlış yönlendirmelerine rıza gösterme ve onların görüşlerini benimseme anlamını taşır, bu da kişinin kendi iradesini başkalarının hevasına teslim etmesidir."}]},{"word":"يُضِلُّوكَ","root":"ض ل ل","rootLatin":"d-l-l","meaning":"Doğru yoldan saptırmak, şaşırtmak ve hakikatten uzaklaştırmaktır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Dalâl (ضلال), doğru yoldan sapmak ve şaşırmaktır. 'Yudıllûke' (يُضِلُّوكَ) ifadesi, çoğunluğun seni hakikatten uzaklaştırarak yanlış inançlara ve amellere sevk etmesi anlamındadır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Dalâl (ضلال), yolunu kaybetmek ve şaşırmaktır. Ayetteki 'yudıllûke' (يُضِلُّوكَ), çoğunluğun seni Allah'ın belirlediği doğru yoldan çıkarıp kendi heva ve heveslerine uydurması mecazını taşır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Dalâl (ضلال) kavramı Kur'an'da genellikle 'doğru yoldan sapma', 'hakikatten uzaklaşma' ve 'şaşırma' anlamlarında kullanılır. Burada 'yudıllûke' (يُضِلُّوكَ), çoğunluğun etkisiyle kişinin Allah'ın hidayetinden mahrum kalması ve yanlış bir istikamete yönelmesi durumunu ifade eder."}]},{"word":"سَبِيلِ","root":"س ب ل","rootLatin":"s-b-l","meaning":"Allah'ın belirlediği doğru yol, din ve şeriatıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Sebîl (سبيل), yürünülen yol demektir. Kur'an'da 'sebîlullah' (سبيل الله) ifadesi, Allah'ın dini, şeriatı ve O'na ulaştıran doğru yol anlamında kullanılır. Ayetteki 'an sebîlillâh' (عن سبيل الله), Allah'ın belirlediği hakikat yolundan uzaklaşmayı ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Sebîl (سبيل), gidilen yol ve yöntemdir. 'Sebîlullah' (سبيل الله), Allah'ın emrettiği ve razı olduğu hayat tarzı, inanç ve ameller bütünüdür. Ayetteki bağlamda, çoğunluğa uymanın bu ilahi yoldan sapmaya yol açacağı belirtilir."}]},{"word":"الظَّنَّ","root":"ظ ن ن","rootLatin":"z-n-n","meaning":"Kesin bilgiye dayanmayan, şüphe ve tahmine dayalı inanç veya düşüncedir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Zan (ظن), şüphe ve tahmindir. Ayetteki 'illâ'z-zanne' (إِلَّا ٱلظَّنَّ) ifadesi, çoğunluğun inançlarının ve hükümlerinin kesin bilgiye değil, sadece varsayımlara ve şüphelere dayandığını vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Zan (ظن), bir şeyin vuku bulma ihtimalinin diğerinden daha güçlü olduğuna inanmaktır, ancak kesinlik içermez. Bu ayette, çoğunluğun takip ettiği yolun bilimsel veya vahye dayalı bir kesinlikten yoksun, sadece kişisel veya toplumsal varsayımlara dayandığına işaret eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Zan (ظن) kelimesi Kur'an'da genellikle 'kesin bilgiye dayanmayan tahmin, şüphe, vehim' anlamlarında kullanılır. Burada, çoğunluğun hareket noktasının sağlam bir delile değil, sadece kişisel veya toplumsal zanlara dayandığı ve bunun da saptırıcı olduğu belirtilir."}]},{"word":"يَخْرُصُونَ","root":"خ ر ص","rootLatin":"h-r-s","meaning":"Kesin bilgiye dayanmadan, sadece tahmin ve varsayımlarda bulunmaktır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hars (خرص), tahmin etmek, ölçmeden biçmeden konuşmaktır. 'Yahrusûn' (يَخْرُصُونَ) kelimesi, çoğunluğun söylediklerinin ve hükümlerinin gerçek bir bilgiye dayanmadığını, sadece boş tahminlerden ibaret olduğunu ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hars (خرص), bir şeyi tahmin etmek ve ölçüsüzce konuşmaktır. Ayetteki 'yahrusûn' (يَخْرُصُونَ), çoğunluğun zanlarına dayanarak, gerçeklikten uzak, temelsiz iddialarda bulunduklarını ve bu iddiaların da insanları saptırdığını belirtir."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Ve-in"},{"position":2,"translit":"tuti'"},{"position":3,"translit":"ekśera"},{"position":4,"translit":"men"},{"position":5,"translit":"fî"},{"position":6,"translit":"l-ardi"},{"position":7,"translit":"yudillûke"},{"position":8,"translit":"‘an"},{"position":9,"translit":"sebîli(A)"},{"position":10,"translit":"llâh(i)(c)"},{"position":11,"translit":"in"},{"position":12,"translit":"yettebi'ûne"},{"position":13,"translit":"illâ"},{"position":14,"translit":"zzanne"},{"position":15,"translit":"ve-in"},{"position":16,"translit":"hum"},{"position":17,"translit":"illâ"},{"position":18,"translit":"yaḣrusûn(e)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":1,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart edatı olduğu için mebnî","gloss":"eğer","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Şart edatı"},{"position":2,"surface":"تُطِعْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ط-و-ع","rootLatin":"ṭ-w-ʿ","lemma":"أَطَاعَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart edatı إِن'in fiil-i şartı olduğu için meczûm","gloss":"itaat edersen","irabMarker":"sükûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":3,"surface":"أَكْثَرَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"ك-ث-ر","rootLatin":"k-th-r","lemma":"أَكْثَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"تُطِعْ fiilinin mef'ûlün bihi olduğu için mansûb","gloss":"çoğuna","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih","izafet":"Muzâf"},{"position":4,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"kimselerin","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":5,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"içinde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":6,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ر-ض","rootLatin":"ʾ-r-ḍ","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cer فِى'den sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yeryüzünün","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":7,"surface":"يُضِلُّو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ض-ل-ل","rootLatin":"ḍ-l-l","lemma":"أَضَلَّ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Muzâri fiil olduğu için meczûm (nûnun hazfi ile)","gloss":"saptırırlar","irabMarker":"nûnun hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":7,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"seni","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":8,"surface":"عَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":9,"surface":"سَبِيلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-ب-ل","rootLatin":"s-b-l","lemma":"سَبِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cer عَن'den sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yolundan","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":10,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":11,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefy harfi olduğu için mebnî","gloss":"ancak","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":12,"surface":"يَتَّبِعُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ت-ب-ع","rootLatin":"t-b-ʿ","lemma":"اِتَّبَعَ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"uyarlar","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":13,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisna Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"İstisna edatı olduğu için mebnî","gloss":"sadece","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"İstisnâ edatı"},{"position":14,"surface":"ٱلظَّنَّ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ظ-ن-ن","rootLatin":"ẓ-n-n","lemma":"ظَنّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"يَتَّبِعُونَ fiilinin mef'ûlün bihi olduğu için mansûb","gloss":"zanna","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":15,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":15,"surface":"إِنْ","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefy harfi olduğu için mebnî","gloss":"ancak","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":16,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"onlar","binaDurumu":"Mebnî (munfasıl zamir)","gorev":"Mübteda"},{"position":17,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisna Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"İstisna edatı olduğu için mebnî","gloss":"sadece","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":18,"surface":"يَخْرُصُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-ر-ص","rootLatin":"kh-r-ṣ","lemma":"خَرَصَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû; هُمْ zamirinin haberi olduğu için mahallen merfû","gloss":"tahminde bulunurlar","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâri fiil"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *6/116*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *6/116*
- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/116*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *6/116*
- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/116*
- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/116*
- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/116*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*