# En'âm Sûresi, 138. Âyet (6:138)

> وَقَالُوا۟ هَـٰذِهِۦٓ أَنْعَـٰمٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ لَّا يَطْعَمُهَآ إِلَّا مَن نَّشَآءُ بِزَعْمِهِمْ وَأَنْعَـٰمٌ حُرِّمَتْ ظُهُورُهَا وَأَنْعَـٰمٌ لَّا يَذْكُرُونَ ٱسْمَ ٱللَّهِ عَلَيْهَا ٱفْتِرَآءً عَلَيْهِ ۚ سَيَجْزِيهِم بِمَا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ

*Ve kâlû hâżihi en'âmun veharśun hicrun lâ yat'amuhâ illâ men neşâu biza'mihim veen'âmun hurrimet zuhûruhâ veen'âmun lâ yeżkurûne-sma(A)llâhi ‘aleyhâ-ftirâen ‘aleyh(i)(c) seyeczîhim bimâ kânû yefterûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Bir de (asılsız iddialarda bulunarak) dediler ki: "Bunlar yasaklanmış hayvanlar ve ekinlerdir. Onları bizim dilediklerimizden başkası yiyemez. (Şunlar da) sırtları (binilmesi ve yük yüklemesi) haram edilmiş hayvanlardır." Bir kısım hayvanları da keserken üzerlerine Allah'ın adını anmazlar. (Bütün bunları) Allah'a iftira ederek yaparlar. Bu iftiraları sebebiyle Allah onları cezalandıracaktır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/138

---

## Tefsir

{"topics":["musrikler","helal-haram","kufur-sirk","ahiret-mukafat"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"قَالُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dediler"},{"position":2,"surface":"هَـٰذِهِۦٓ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَذَا","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"bu"},{"position":3,"surface":"أَنْعَـٰمٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ع-م","rootLatin":"n-'-m","lemma":"أَنْعَام","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"hayvanlar"},{"position":4,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":4,"surface":"حَرْثٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ر-ث","rootLatin":"h-r-th","lemma":"حَرْث","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için merfû","gloss":"ekin"},{"position":5,"surface":"حِجْرٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ج-ر","rootLatin":"h-j-r","lemma":"حِجْر","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"yasak"},{"position":6,"surface":"لَّا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":7,"surface":"يَطْعَمُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ط-ع-م","rootLatin":"t-'-m","lemma":"طَعِمَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"yer"},{"position":7,"surface":"هَآ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu"},{"position":8,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisna Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ancak"},{"position":9,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fâil olduğu için mahallen merfû","gloss":"kimse"},{"position":10,"surface":"نَّشَآءُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن-ش-أ","rootLatin":"n-sh-'","lemma":"نَشَأَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"dileriz"},{"position":11,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":11,"surface":"زَعْمِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ز-ع-م","rootLatin":"z-'-m","lemma":"زَعْم","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"iddiaları"},{"position":11,"surface":"هِمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":12,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":12,"surface":"أَنْعَـٰمٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ع-م","rootLatin":"n-'-m","lemma":"أَنْعَام","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için merfû","gloss":"hayvanlar"},{"position":13,"surface":"حُرِّمَتْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-ر-م","rootLatin":"h-r-m","lemma":"حَرَّمَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"haram kılındı"},{"position":14,"surface":"ظُهُورُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ظ-ه-ر","rootLatin":"z-h-r","lemma":"ظُهُور","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Nâib-i fâil olduğu için merfû","gloss":"sırtları"},{"position":14,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":15,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":15,"surface":"أَنْعَـٰمٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ع-م","rootLatin":"n-'-m","lemma":"أَنْعَام","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için merfû","gloss":"hayvanlar"},{"position":16,"surface":"لَّا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":17,"surface":"يَذْكُرُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"dh-k-r","lemma":"ذَكَرَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"anmazlar"},{"position":18,"surface":"ٱسْمَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"اِسْم","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"adını"},{"position":19,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"اَللَّه","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın"},{"position":20,"surface":"عَلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine"},{"position":20,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":21,"surface":"ٱفْتِرَآءً","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ف-ر-ي","rootLatin":"f-r-y","lemma":"اِفْتِرَاء","form":"İfti'âl","features":{"number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûl-i mutlak olduğu için mansûb","gloss":"iftira ederek"},{"position":22,"surface":"عَلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine"},{"position":22,"surface":"هِ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"O'nun"},{"position":23,"surface":"سَ","pos":"harf","posDetail":"Gelecek Zaman Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"سَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"yakında"},{"position":23,"surface":"يَجْزِي","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ج-ز-ي","rootLatin":"j-z-y","lemma":"جَزَى","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"cezalandıracak"},{"position":23,"surface":"هِم","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onları"},{"position":24,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":24,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"şey"},{"position":25,"surface":"كَانُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idiler"},{"position":26,"surface":"يَفْتَرُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ر-ي","rootLatin":"f-r-y","lemma":"اِفْتَرَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"iftira ediyorlar"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, cahiliye Araplarının batıl inançlarını ve Allah'a isnat ettikleri haramları ele almaktadır. Özellikle hayvanlar ve ekinler üzerindeki keyfi yasaklamaları, Allah'ın adını anmama pratikleri ve bu eylemlerin iftira olarak nitelendirilmesi dilbilimsel olarak incelenmektedir.","keyConcepts":[{"word":"أَنْعَـٰمٌ","root":"ن ع م","rootLatin":"n-a-m","meaning":"Ayette, cahiliye Araplarının belirli hayvanlara yükledikleri batıl yasaklamalar bağlamında 'evcil hayvanlar, davarlar' anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'en'âm' kelimesinin 'nimet' kökünden geldiğini ve Allah'ın insanlara bahşettiği nimetlerden biri olan evcil hayvanları ifade ettiğini belirtir. Ayette ise bu nimetin, cahiliye Arapları tarafından keyfi yasaklamalarla kötüye kullanılmasına işaret edilmektedir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'en'âm' kelimesinin genel olarak deve, sığır, koyun ve keçi gibi evcil hayvanları kapsadığını ifade eder. Ayetteki kullanımı, bu hayvanların belirli kısımlarının veya ürünlerinin batıl inançlar gereği haram kılınmasını anlatır."}]},{"word":"حِجْرٌ","root":"ح ج ر","rootLatin":"h-j-r","meaning":"Ayette, 'yasaklanmış, haram kılınmış' anlamında kullanılarak, cahiliye Araplarının kendi zanlarına göre bazı hayvan ve ekinleri başkalarına yasaklamalarını ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'hicr' kelimesinin 'yasaklamak, engellemek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, müşriklerin kendi zanlarıyla bazı hayvanları ve ekinleri belirli kişilere veya kullanımlara yasaklamalarını ifade eder ki bu, Allah'ın hükmü olmaksızın yapılan bir yasaklamadır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hicr' kelimesinin 'men' ve 'tahrim' (yasaklama) anlamlarını taşıdığını açıklar. Bu ayette, Allah'ın helal kıldıklarını kendi heva ve heveslerine göre haram kılanların durumunu tasvir etmek için kullanılmıştır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'haram' kavramının genellikle Allah tarafından konulan yasakları ifade ettiğini, ancak bu ayetteki 'hicr'in, Allah'a atfedilen ancak aslında insanlar tarafından uydurulan yasaklamaları temsil ettiğini vurgular. Bu, 'haram' kavramının cahiliye dönemindeki yanlış kullanımına bir örnektir."}]},{"word":"يَطْعَمُهَآ","root":"ط ع م","rootLatin":"t-a-m","meaning":"Ayette, 'yemek, tüketmek' anlamında kullanılarak, cahiliye Araplarının bazı hayvan ve ekinlerin etini veya ürünlerini belirli kişilere yasaklamalarını ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'ta'am' kelimesinin genel olarak 'yemek' ve 'yiyecek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yet'amuhâ' ifadesi, bu hayvanların etlerinin veya ürünlerinin yenilmesi, yani tüketilmesinin yasaklanması bağlamında kullanılmıştır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'ta'am' fiilinin hem maddi yiyecekleri tüketmeyi hem de genel olarak bir şeyden faydalanmayı ifade edebileceğini belirtir. Bu ayette ise daha çok hayvanların etlerinin yenilmesi ve ekinlerin tüketilmesi anlamında kullanılmıştır."}]},{"word":"بِزَعْمِهِمْ","root":"ز ع م","rootLatin":"z-a-m","meaning":"Ayette, 'kendi zanlarına göre, iddialarına göre' anlamında kullanılarak, müşriklerin Allah'a isnat ettikleri yasaklamaların temelsiz ve batıl olduğunu vurgular.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'za'm' kelimesinin genellikle 'doğruluğu şüpheli olan söz, iddia, zan' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'bi-za'mihim' ifadesi, müşriklerin ortaya attığı yasaklamaların Allah'tan gelmediğini, aksine kendi uydurmaları olduğunu açıkça ortaya koyar."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'za'm' kelimesinin bazen doğru bir iddia için kullanılsa da, Kur'an'da genellikle batıl ve temelsiz iddialar için kullanıldığını ifade eder. Bu ayette de müşriklerin Allah'a iftira niteliğindeki iddialarını vurgulamak için kullanılmıştır."}]},{"word":"ٱفْتِرَآءً","root":"ف ر ي","rootLatin":"f-r-y","meaning":"Ayette, 'iftira, yalan uydurma' anlamında kullanılarak, müşriklerin Allah adına asılsız hükümler koymalarının ve O'na ortak koşmalarının büyük bir yalan olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'iftira' kelimesinin 'yalan uydurmak, asılsız isnatta bulunmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, müşriklerin Allah'ın helal kıldıklarını haram kılmaları ve O'na ortak koşmaları gibi eylemlerinin, Allah'a karşı büyük bir iftira olduğunu vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'iftira'nın 'bir şeyi aslı olmaksızın uydurmak' olduğunu ve Kur'an'da genellikle Allah'a ortak koşma, O'na yalan isnat etme gibi büyük günahlar için kullanıldığını açıklar. Bu ayette de müşriklerin batıl inançlarının Allah'a karşı bir iftira olduğu belirtilir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'iftira' kavramının Kur'an'da genellikle Allah'ın birliğine ve hükümlerine karşı yapılan kasıtlı yalanları ifade ettiğini belirtir. Bu ayette, müşriklerin kendi zanlarıyla Allah'a atfettikleri yasaklamaların, Allah'ın iradesine karşı bir iftira olduğu vurgulanır."}]},{"word":"سَيَجْزِيهِم","root":"ج ز ي","rootLatin":"j-z-y","meaning":"Ayette, 'onları cezalandıracaktır' anlamında kullanılarak, Allah'ın müşriklerin iftiralarına karşılık vereceği karşılığı ve cezayı ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'cezâ' kelimesinin hem iyi hem de kötü karşılıklar için kullanılabileceğini belirtir. Bu ayette ise 'seyeczîhim' ifadesi, müşriklerin iftiraları sebebiyle karşılaşacakları olumsuz karşılığı, yani cezayı ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'cezâ'nın bir fiilin karşılığı olduğunu ve bu karşılığın fiilin niteliğine göre değiştiğini açıklar. Ayetteki 'seyeczîhim' ifadesi, Allah'ın adını anmamak ve iftira atmak gibi kötü fiillerin karşılığı olarak gelecek olan cezayı vurgular."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hicr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/138*
- **Hicr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/138*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/138*
- **En'âm Sûresi** · *6/138*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/138*
- **En'âm Sûresi** · *6/138*