# En'âm Sûresi, 144. Âyet (6:144)

> وَمِنَ ٱلْإِبِلِ ٱثْنَيْنِ وَمِنَ ٱلْبَقَرِ ٱثْنَيْنِ ۗ قُلْ ءَآلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ ٱلْأُنثَيَيْنِ أَمَّا ٱشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ ٱلْأُنثَيَيْنِ ۖ أَمْ كُنتُمْ شُهَدَآءَ إِذْ وَصَّىٰكُمُ ٱللَّهُ بِهَـٰذَا ۚ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ ٱفْتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا لِّيُضِلَّ ٱلنَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ

*Vemine-l-ibili-śneyni vemine-lbekari iśneyn(i)(k) kul âżżekerayni harrame emi-lunśeyeyni emmâ-ştemelet ‘aleyhi erhâmu-lunśeyeyn(i)(s) em kuntum şuhedâe iż vassâkumu(A)llâhu bihâżâ(c) femen azlemu mimmeni-fterâ ‘ala(A)llâhi keżiben liyudille-nnâse biġayri ‘ilm(in)(k) inna(A)llâhe lâ yehdî-lkavme-zzâlimîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Yine (erkek ve dişi olarak) deveden iki, sığırdan da iki. De ki: "İki erkeği mi haram kıldı, iki dişiyi mi? Yoksa iki dişinin rahimlerinde bulunan (yavru)ları mı? Yoksa Allah size bunları haram ettiğinde, orada hazır mı idiniz!?" İnsanları bilgisizce saptırmak için Allah'a karşı yalan uyduran kimseden daha zalim kimdir? Şüphesiz Allah, zalimler topluluğunu doğru yola iletmez.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/144

---

## Tefsir

{"topics":["helal-haram","kufur-sirk","soz-yalan","hidayet-dalalet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَمِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":2,"surface":"ٱلْإِبِلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ب-ل","rootLatin":"a-b-l","lemma":"إِبِل","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"develer"},{"position":3,"surface":"ٱثْنَيْنِ","pos":"isim","posDetail":"Sayı İsmi","root":"ث-ن-ي","rootLatin":"th-n-y","lemma":"اِثْنَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Takdir edilen fiilin mef'ûlün bih'i olduğu için mansûb","gloss":"iki"},{"position":4,"surface":"وَمِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":4,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":5,"surface":"ٱلْبَقَرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ق-ر","rootLatin":"b-q-r","lemma":"بَقَر","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sığırlar"},{"position":6,"surface":"ٱثْنَيْنِ","pos":"isim","posDetail":"Sayı İsmi","root":"ث-ن-ي","rootLatin":"th-n-y","lemma":"اِثْنَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Takdir edilen fiilin mef'ûlün bih'i olduğu için mansûb","gloss":"iki"},{"position":7,"surface":"قُلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"de ki"},{"position":8,"surface":"ءَآلذَّكَرَيْنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"mi?"},{"position":8,"surface":"ٱلذَّكَرَيْنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"dh-k-r","lemma":"ذَكَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"iki erkeği"},{"position":9,"surface":"حَرَّمَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-ر-م","rootLatin":"h-r-m","lemma":"حَرَّمَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"haram kıldı"},{"position":10,"surface":"أَمِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَمْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"yoksa"},{"position":11,"surface":"ٱلْأُنثَيَيْنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ن-ث","rootLatin":"a-n-th","lemma":"أُنْثَى","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Tesniye","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Ma'tûf olduğu için mansûb","gloss":"iki dişiyi"},{"position":12,"surface":"أَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَمْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"yoksa"},{"position":12,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî olduğu için","gloss":"o şey ki"},{"position":13,"surface":"ٱشْتَمَلَتْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ش-م-ل","rootLatin":"sh-m-l","lemma":"اِشْتَمَلَ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"içerdi, kapsadı"},{"position":14,"surface":"عَلَيْهِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":14,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onu"},{"position":15,"surface":"أَرْحَامُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-h-m","lemma":"رَحِم","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"rahimleri"},{"position":16,"surface":"ٱلْأُنثَيَيْنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ن-ث","rootLatin":"a-n-th","lemma":"أُنْثَى","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Tesniye","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"iki dişinin"},{"position":17,"surface":"أَمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَمْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"yoksa"},{"position":18,"surface":"كُنتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Nâkıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idiniz"},{"position":19,"surface":"شُهَدَآءَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil Cemi","root":"ش-ه-د","rootLatin":"sh-h-d","lemma":"شَاهِد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"şahitler"},{"position":20,"surface":"إِذْ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"o zaman ki"},{"position":21,"surface":"وَصَّىٰكُمُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"و-ص-ي","rootLatin":"w-s-y","lemma":"وَصَّى","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"size vasiyet etti"},{"position":21,"surface":"كُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"size"},{"position":22,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":23,"surface":"بِهَـٰذَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":23,"surface":"هَـٰذَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَذَا","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bu"},{"position":24,"surface":"فَمَنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":24,"surface":"مَنْ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"kim"},{"position":25,"surface":"أَظْلَمُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"ظ-ل-م","rootLatin":"z-l-m","lemma":"أَظْلَم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"daha zalim"},{"position":26,"surface":"مِمَّنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":26,"surface":"مَّنِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kimse"},{"position":27,"surface":"ٱفْتَرَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ف-ر-ي","rootLatin":"f-r-y","lemma":"اِفْتَرَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"iftira etti"},{"position":28,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":29,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah'a"},{"position":30,"surface":"كَذِبًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ك-ذ-ب","rootLatin":"k-dh-b","lemma":"كَذِب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûl-i mutlak olduğu için mansûb","gloss":"yalan"},{"position":31,"surface":"لِّيُضِلَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lil)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":31,"surface":"يُضِلَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ض-ل-ل","rootLatin":"d-l-l","lemma":"أَضَلَّ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Gizli 'en' ile mansûb","gloss":"saptırmak"},{"position":32,"surface":"ٱلنَّاسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"نَاس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"insanları"},{"position":33,"surface":"بِغَيْرِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":33,"surface":"غَيْرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"غ-ي-ر","rootLatin":"gh-y-r","lemma":"غَيْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"olmadan"},{"position":34,"surface":"عِلْمٍ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عِلْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"bilgi"},{"position":35,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz"},{"position":36,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":37,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":38,"surface":"يَهْدِى","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"هَدَى","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"hidayet etmez"},{"position":39,"surface":"ٱلْقَوْمَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"kavmi"},{"position":40,"surface":"ٱلظَّـٰلِمِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil Cemi","root":"ظ-ل-م","rootLatin":"z-l-m","lemma":"ظَالِم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"zalimleri"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, cahiliye Araplarının hayvanlar hakkındaki batıl haram kılma inançlarını reddetmekte ve Allah'a iftira atarak insanları saptıranların zalimliğini vurgulamaktadır. Ayet, haram kılma yetkisinin yalnızca Allah'a ait olduğunu ve bu konuda bilgi sahibi olmadan hüküm verenlerin durumunu ele almaktadır.","keyConcepts":[{"word":"حَرَّمَ","root":"ح ر م","rootLatin":"h-r-m","meaning":"Bir şeyi yasaklamak, helal olmaktan çıkarmak, kutsal kılmak veya dokunulmaz kılmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Haram (حرام), şeriatın yasakladığı şeydir. Bu ayetteki 'harrama' fiili, cahiliye Araplarının kendi heva ve heveslerine göre bazı hayvanları helalden harama çevirme iddialarını reddetmek için kullanılmıştır. Allah'ın haram kılması, bir şeyi mutlak olarak yasaklaması ve ona yaklaşmayı engellemesidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Haram (حرام), şer'an yasaklanan şeydir. Bu ayetteki kullanımında, Allah'ın bir şeyi haram kılması, o şeyin kullanımını veya tüketimini tamamen engellemesi anlamına gelir. Ayet, müşriklerin Allah'a isnat ettikleri haram kılma iddialarının asılsızlığını ortaya koymaktadır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Haram (حرام) kavramı, Kur'an'da genellikle 'yasaklanmış, dokunulmaz' anlamında kullanılır ve ilahi bir yasağı ifade eder. Bu ayette, haram kılma yetkisinin yalnızca Allah'a ait olduğu vurgulanarak, insanların kendi keyfi yasaklamalarının geçersizliği ve Allah'a iftira olduğu belirtilir."}]},{"word":"أَرْحَامُ","root":"ر ح م","rootLatin":"r-h-m","meaning":"Dişi hayvanların yavrularını taşıdığı organ, rahim.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Rahim (رحم), dişinin yavrusunu taşıdığı yerdir. Ayette 'erhâmü'l-üns̱eyeyn' (iki dişinin rahimleri) ifadesi, dişi hayvanların karnındaki yavruları ifade eder. Cahiliye Arapları, bazı hayvanların yavrularını da haram kılıyorlardı ve ayet bu batıl inancı sorgulamaktadır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Rahim (رحم), annenin karnındaki yavrunun yeridir. Ayetteki 'erhâmü'l-üns̱eyeyn' ifadesi, dişi hayvanların rahimlerinde bulunan yavruların durumunu sorarak, haram kılma ölçütünün ne olduğunu sorgulamaktadır. Bu, cahiliye Araplarının haram kılma mantığındaki tutarsızlığı göstermektedir."}]},{"word":"شُهَدَاءَ","root":"ش ه د","rootLatin":"ş-h-d","meaning":"Bir olaya tanık olanlar, şahitler.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Şühedâ (شهداء), şahitler demektir. Ayetteki 'em küntüm şühedâe iz vassâkumullâhu bihâzâ' (Yoksa Allah size bunları buyururken orada mı idiniz?) ifadesi, müşriklerin Allah'a iftira atarak haram kıldıkları şeyler hakkında hiçbir bilgiye ve şahitliğe sahip olmadıklarını vurgulamaktadır. Bu, onların iddialarının temelsizliğini ortaya koyar."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Şâhid (شاهد), bir olayı gören ve bilen kişidir. Şühedâ (شهداء) ise bunun çoğuludur. Ayetteki soru, müşriklerin Allah'ın bu haram kılma emrine şahit olup olmadıklarını sorarak, onların bu konudaki bilgisizliklerini ve iddialarının uydurma olduğunu ortaya koymaktadır."}]},{"word":"ٱفْتَرَىٰ","root":"ف ر ي","rootLatin":"f-r-y","meaning":"Yalan uydurmak, iftira etmek, asılsız iddialarda bulunmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İftira (افتراء), bir şeyi asılsız olarak uydurmak ve başkasına isnat etmektir. Ayetteki 'femen azlemu mimmenifterâ alallâhi keziben' (Allah'a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir?) ifadesi, cahiliye Araplarının kendi heva ve heveslerine göre haram kıldıkları şeyleri Allah'a isnat etmelerinin büyük bir iftira ve zulüm olduğunu belirtir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"İftira (افتراء), yalan söylemek ve bir şeyi asılsız yere başkasına yüklemektir. Bu ayette, Allah'a karşı yalan uydurmak, yani Allah'ın emri olmadığı halde bir şeyi O'nun emri gibi göstermek, en büyük zulümlerden biri olarak nitelendirilmiştir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"İftira (افتراء) kelimesi Kur'an'da genellikle Allah'a ortak koşma, peygamberlere yalan isnat etme veya Allah'ın hükümlerini değiştirme gibi büyük günahları ifade etmek için kullanılır. Bu ayette, Allah'ın haram kılmadığı şeyleri haram kılarak O'na iftira atanların durumu şiddetle kınanmaktadır."}]},{"word":"لِّيُضِلَّ","root":"ض ل ل","rootLatin":"d-l-l","meaning":"Saptırmak, doğru yoldan çıkarmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Dalâl (ضلال), doğru yoldan sapmak veya saptırmak demektir. Ayetteki 'li-yudille' (saptırmak için) ifadesi, Allah'a iftira atanların amacının, insanları bilgisizce yanlış inançlara ve uygulamalara yönlendirmek olduğunu belirtir. Bu, iftiranın kötü niyetli bir sonucu olarak sunulur."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"İdlâl (إضلال), bir kimseyi doğru yoldan çıkarmak, şaşırtmak demektir. Bu ayette, Allah'a karşı yalan uyduranların, bu yalanları 'bilgisizce' insanları saptırmak amacıyla kullandıkları ifade edilerek, hem iftiranın kendisi hem de bunun doğurduğu kötü sonuç vurgulanmaktadır."}]},{"word":"ٱلظَّـٰلِمِينَ","root":"ظ ل م","rootLatin":"z-l-m","meaning":"Zulmedenler, haksızlık edenler, haddi aşanlar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zulüm (ظلم), bir şeyi ait olduğu yerden başka bir yere koymak, haddi aşmak demektir. Ayetteki 'el-kavme'z-zâlimîn' (zalim milleti) ifadesi, Allah'a iftira atarak insanları saptıranları tanımlar. Bu kişiler, Allah'ın hakkını gasp ederek ve insanlara haksızlık ederek zulmetmişlerdir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Zulüm (ظلم) kavramı Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahiptir; Allah'a ortak koşmaktan, insanlara haksızlık etmeye kadar birçok şeyi kapsar. Bu ayette, Allah'a karşı yalan uydurarak O'nun yetkisini gasp eden ve insanları saptıranlar, en büyük zalimler olarak nitelendirilmiştir, çünkü onlar hem Allah'a hem de insanlara karşı haddi aşmışlardır."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Zümer Sûresi** · *6/143-144*
- **Zümer Sûresi** · *6/143-144*
- **En'âm Sûresi** · *6/144*
- **En'âm Sûresi** · *6/144*