# En'âm Sûresi, 154. Âyet (6:154)

> ثُمَّ ءَاتَيْنَا مُوسَى ٱلْكِتَـٰبَ تَمَامًا عَلَى ٱلَّذِىٓ أَحْسَنَ وَتَفْصِيلًا لِّكُلِّ شَىْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لَّعَلَّهُم بِلِقَآءِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ

*Śumme âteynâ mûsâ-lkitâbe temâmen ‘alâ-lleżî ahsene vetafsîlen likulli şey-in vehuden verahmeten le'allehum bilikâ-i rabbihim yu/minûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Sonra iyilik yapanlara nimeti tamamlamak, her şeyi açıklamak, hidayet ve rahmete erdirmek için Musa'ya Kitab'ı (Tevrat'ı) verdik ki, Rablerinin huzuruna varacaklarına iman etsinler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/154

---

## Tefsir

{"topics":["ilahi-kitaplar","kissa-musa","hidayet-dalalet","ahiret-mukafat"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":2,"surface":"ءَاتَيْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-ت-ي","rootLatin":"A-t-y","lemma":"إِيتَاء","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"verdik"},{"position":3,"surface":"مُوسَى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i A'cem","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مُوسَى","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Musa'ya"},{"position":4,"surface":"ٱلْكِتَـٰبَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كِتَاب","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Kitab'ı"},{"position":5,"surface":"تَمَامًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ت-م-م","rootLatin":"t-m-m","lemma":"تَمَام","form":"Tef'îl","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün lieclih olduğu için mansûb","gloss":"tamamlamak üzere"},{"position":6,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":7,"surface":"ٱلَّذِىٓ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِي","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o kimse ki"},{"position":8,"surface":"أَحْسَنَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-س-ن","rootLatin":"h-s-n","lemma":"إِحْسَان","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"iyilik yaptı"},{"position":9,"surface":"وَتَفْصِيلًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ف-ص-ل","rootLatin":"f-s-l","lemma":"تَفْصِيل","form":"Tef'îl","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki mansûb kelimeye atfedildiği için mansûb","gloss":"ve açıklama olarak"},{"position":10,"surface":"لِّكُلِّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"her"},{"position":10,"surface":"كُلِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ل-ل","rootLatin":"k-l-l","lemma":"كُلّ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"her"},{"position":11,"surface":"شَىْءٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ي-ء","rootLatin":"sh-y-hamza","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"şeyin"},{"position":12,"surface":"وَهُدًۭى","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"هُدًى","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki mansûb kelimeye atfedildiği için mansûb","gloss":"ve hidayet olarak"},{"position":13,"surface":"وَرَحْمَةًۭ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-h-m","lemma":"رَحْمَة","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki mansûb kelimeye atfedildiği için mansûb","gloss":"ve rahmet olarak"},{"position":14,"surface":"لَّعَلَّهُم","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teşbih","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَعَلَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"umulur ki"},{"position":14,"surface":"هُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"لَعَلَّ'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"onlar"},{"position":15,"surface":"بِلِقَآءِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":15,"surface":"لِقَآءِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ل-ق-ي","rootLatin":"l-q-y","lemma":"لِقَاء","form":"Mufâ'ale","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kavuşma"},{"position":16,"surface":"رَبِّهِمْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Rablerinin"},{"position":16,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":17,"surface":"يُؤْمِنُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ء-م-ن","rootLatin":"A-m-n","lemma":"إِيمَان","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"inanırlar"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hz. Musa'ya verilen Kitab'ın temel amaçlarını ve işlevlerini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koymaktadır. Kitab'ın 'tamamlama', 'açıklama', 'hidayet' ve 'rahmet' gibi anahtar kavramlar üzerinden, ilahi rehberliğin kapsamlılığını ve insanlığa yönelik faydalarını vurgulamaktadır.","keyConcepts":[{"word":"ءَاتَيْنَا","root":"ء ت ي","rootLatin":"e-t-y","meaning":"Vermek, ulaştırmak, ihsan etmek anlamında olup, burada Allah'ın Hz. Musa'ya Kitab'ı bahşetmesini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'îtâ'' kelimesinin 'vermek' anlamına geldiğini ve genellikle bir şeyi tam olarak ve eksiksiz bir şekilde teslim etmeyi ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'â-teynâ' (verdik) fiili, Allah'ın Kitab'ı Hz. Musa'ya tam bir lütuf ve ihsan olarak verdiğini vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'îtâ''nın 'vermek' manasına geldiğini ve bu fiilin genellikle bir karşılık beklemeksizin yapılan bir bağışı ifade ettiğini açıklar. Ayetteki kullanımı, Kitab'ın ilahi bir lütuf ve karşılıksız bir ihsan olduğunu gösterir."}]},{"word":"ٱلْكِتَـٰبَ","root":"ك ت ب","rootLatin":"k-t-b","meaning":"Yazılı olan, toplanmış olan şey anlamına gelir ve burada Hz. Musa'ya indirilen Tevrat'ı ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'Kitab' kelimesinin 'yazılı olan' anlamında kullanıldığını ve Kur'an'da genellikle Allah'ın indirdiği vahiyleri, şeriatı ve hükümleri içeren kutsal metinleri ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'el-Kitâb', Hz. Musa'ya verilen Tevrat'ı kastetmektedir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'Kitab'ın aslen 'bir araya getirmek, toplamak' anlamındaki 'ketb' kökünden geldiğini ve yazılı metinlerin harfleri bir araya getirmesi nedeniyle bu ismi aldığını açıklar. Ayetteki 'el-Kitâb', ilahi hükümlerin ve bilgilerin bir araya toplandığı kutsal metni ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'Kitab' kavramının Kur'an'da sadece yazılı bir metin olmanın ötesinde, ilahi iradenin ve yasaların somutlaşmış hali olduğunu vurgular. Hz. Musa'ya verilen 'Kitab', Allah'ın insanlığa yol gösteren nihai ve değişmez buyruklarını içerir."}]},{"word":"تَمَامًا","root":"ت م م","rootLatin":"t-m-m","meaning":"Tamamlama, eksiksiz kılma anlamında olup, Kitab'ın iyilik yapanlara yönelik nimeti eksiksiz hale getirmesini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'tamâm' kelimesinin 'eksiksiz kılmak, bitirmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'temâmân', Kitab'ın, iyilik yapanlara verilen ilahi lütfu ve mükafatı tamamlayıcı bir unsur olduğunu, yani onların amellerinin karşılığını eksiksiz kıldığını ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'temâm'ın bir şeyin eksiklikten arınmış, mükemmel hale gelmesi olduğunu açıklar. Burada Kitab'ın, iyilik yapanların amellerini ve onlara vaat edilen nimeti kemale erdirdiğini, yani ilahi adaletin tecellisini sağladığını vurgular."}]},{"word":"وَتَفْصِيلًا","root":"ف ص ل","rootLatin":"f-s-l","meaning":"Açıklama, detaylandırma, ayırma anlamında olup, Kitab'ın her şeyi ayrıntılı bir şekilde açıklamasını ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'tefsîl' kelimesinin 'bir şeyi parçalara ayırarak açıklamak, detaylandırmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 've tefsîlen li-külli şey'in', Kitab'ın, hayatın her alanına dair hükümleri, emirleri ve yasakları ayrıntılı bir şekilde ortaya koyduğunu ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Halebî, 'tefsîl'in 'açıklamak, beyan etmek, birbirinden ayırmak' manalarına geldiğini ve Kur'an'da genellikle hükümlerin ve hakikatlerin net bir şekilde ortaya konulmasını ifade ettiğini açıklar. Bu ayette Kitab'ın, her şeyi anlaşılır ve detaylı bir biçimde açıkladığına işaret eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'tefsîl'in modern semantik yaklaşımla, bir konunun tüm yönleriyle, açıklığa kavuşturularak sunulması anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, Tevrat'ın, insanların ihtiyaç duyduğu tüm bilgileri ve hükümleri eksiksiz bir şekilde sunduğunu gösterir."}]},{"word":"وَهُدًى","root":"ه د ي","rootLatin":"h-d-y","meaning":"Doğru yolu gösterme, rehberlik etme anlamında olup, Kitab'ın insanlara doğru yolu gösteren bir rehber olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'hüdâ'nın 'doğru yolu göstermek, rehberlik etmek' anlamına geldiğini ve genellikle Allah'ın insanlara gönderdiği peygamberler ve kitaplar aracılığıyla gerçekleşen ilahi rehberliği ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'hüdâ', Kitab'ın insanları sapkınlıktan kurtarıp doğru yola ileten bir ışık olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'hüdâ' kavramının Kur'an'daki merkeziyetini vurgulayarak, bunun sadece bilgi vermek değil, aynı zamanda doğru eyleme yönlendiren bir rehberlik olduğunu belirtir. Hz. Musa'ya verilen Kitab, insanları hem bilgi hem de amel açısından doğruya yönlendiren bir 'hüdâ'dır."}]},{"word":"وَرَحْمَةً","root":"ر ح م","rootLatin":"r-h-m","meaning":"Merhamet, acıma, lütuf anlamında olup, Kitab'ın Allah'ın kullarına bir rahmeti olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'rahmet' kelimesinin 'merhamet, lütuf' anlamına geldiğini ve Allah'ın kullarına yönelik şefkatini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'rahmeten', Kitab'ın, Allah'ın insanlara olan engin merhametinin bir tezahürü olduğunu, onlara dünya ve ahiret saadetini getiren bir lütuf olduğunu gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'rahmet'in 'kalpteki incelik ve şefkat' olduğunu ve Allah'a nispet edildiğinde 'ihsan ve lütuf' anlamına geldiğini açıklar. Kitab'ın 'rahmet' olması, onun insanlara fayda sağlayan, onları kötülüklerden koruyan ve onlara iyilik getiren ilahi bir bağış olduğunu ifade eder."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **En'âm Sûresi** · *6/154*
- **En'âm Sûresi** · *6/154*