# En'âm Sûresi, 161. Âyet (6:161)

> قُلْ إِنَّنِى هَدَىٰنِى رَبِّىٓ إِلَىٰ صِرَٰطٍ مُّسْتَقِيمٍ دِينًا قِيَمًا مِّلَّةَ إِبْرَٰهِيمَ حَنِيفًا ۚ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ

*Kul innenî hedânî rabbî ilâ sirâtin mustekîmin dînen kiyemen millete ibrâhîme hanîfâ(en)(c) vemâ kâne mine-lmuşrikîn(e)*

**Meal (Diyanet):** De ki: "Şüphesiz Rabbim beni doğru bir yola, dosdoğru bir dine, Hakk'a yönelen İbrahim'in dinine iletti. O, Allah'a ortak koşanlardan değildi."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/161

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hz. İbrahim'in tevhid inancını ve doğru yolu vurgulayarak, şirkten uzak durmanın önemini dilbilimsel olarak ortaya koymaktadır. Anahtar kavramlar, hidayet, istikamet, kıyam ve haniflik üzerinden dinin özünü ve İbrahimî geleneği açıklamaktadır.","keyConcepts":[{"word":"هَدَىٰنِى","root":"ه د ي","rootLatin":"h-d-y","meaning":"Allah'ın bir kimseyi doğru yola, hakikate ulaştırması, rehberlik etmesi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hidayet, lütuf ve inayetle doğru yola iletmek demektir. Ayetteki 'hedânî' ifadesi, Allah'ın peygamberine özel bir lütuf ve rehberlikte bulunarak onu hakikate ulaştırdığını gösterir. Bu, sadece yol göstermek değil, aynı zamanda o yolda sabit kılmaktır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Hidayet, Kur'an'da 'doğru yolu gösterme' ve 'doğru yola iletme' anlamlarında kullanılır. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın Hz. Muhammed'i (ve dolayısıyla müminleri) şaşkınlıktan ve sapkınlıktan kurtarıp, doğru ve hakiki dine yönlendirmesi anlamındadır. Bu, ilahi bir rehberliktir."}]},{"word":"صِرَٰطٍ مُّسْتَقِيمٍ","root":"ص ر ط / ق و م","rootLatin":"s-r-t / k-v-m","meaning":"Dosdoğru, eğrilik ve sapma içermeyen yol; hakikat yolu.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Sırat, yol demektir. Müstakim ise, eğriliği olmayan, düzgün olandır. Ayetteki 'sıratın müstakim' ifadesi, Allah'ın dininin, yani İslam'ın, hiçbir sapma ve eğriliği olmayan, dosdoğru ve hakikat üzere kurulu bir yol olduğunu mecazi olarak ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Sırat, geniş ve açık yol demektir. İstikamet ise, bir şeyin doğru ve dengeli olmasıdır. 'Sırat-ı Müstakim', Allah'ın emrettiği, peygamberlerin tebliğ ettiği, hiçbir eğriliği ve sapması olmayan, insanı hedefe ulaştıran hak yoludur. Bu ayette, İbrahim'in dini bu yol olarak tanımlanır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Sırat-ı Müstakim, Kur'an'ın merkezi kavramlarından biridir ve 'doğru yol' anlamına gelir. Bu yol, Allah'ın iradesine uygun olan, insanı kurtuluşa götüren tek yoldur. Ayette, İbrahim'in dininin bu doğru yol olduğu vurgulanarak, tevhidin istikametine işaret edilir."}]},{"word":"قِيَمًا","root":"ق و م","rootLatin":"k-v-m","meaning":"Doğru, sağlam, dengeli, ayakta duran, değer ve kıymet ifade eden.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kıyam, bir şeyin ayakta durması, sabit olması ve doğru olması anlamlarına gelir. Ayetteki 'dînen kıyemen' ifadesi, İbrahim'in dininin sağlam, doğru, dengeli ve insanlığın ayakta kalmasını sağlayan temel bir din olduğunu belirtir. Bu din, batıl inançlardan arınmış, hakikat üzere kuruludur."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Kıyam, bir şeyin istikamet üzere olması, eğrilikten uzak olması ve değer ifade etmesi demektir. 'Dînen kıyemen' tabiri, İbrahim'in dininin, insan fıtratına uygun, adaletli, dengeli ve bozulmamış bir din olduğunu vurgular. Bu din, insan hayatının temelini oluşturan değerleri barındırır."}]},{"word":"مِّلَّةَ","root":"م ل ل","rootLatin":"m-l-l","meaning":"Din, şeriat, yol, inanç sistemi.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Millet, bir peygamberin getirdiği şeriat ve din demektir. Ayetteki 'millet-i İbrahim' ifadesi, Hz. İbrahim'in tebliğ ettiği, kendine özgü inanç ve ibadet esasları olan dinî yolu ifade eder. Bu, sadece bir inanç değil, aynı zamanda bir yaşam biçimidir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Millet, bir peygamberin ümmetine koyduğu şeriat ve dinin adıdır. Bu ayette, 'millet-i İbrahim' ifadesi, Hz. İbrahim'in tevhid inancına dayalı, şirkten arınmış, hanif dinini temsil eder. Bu, diğer dinlerden ayrılan, kendine özgü bir yol ve sistemdir."}]},{"word":"حَنِيفًا","root":"ح ن ف","rootLatin":"h-n-f","meaning":"Doğruya yönelen, batıldan uzaklaşan, tevhid inancına sahip olan.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hanif, batıldan hakka yönelen, eğrilikten doğruya meyleden demektir. Ayetteki 'hanifen' kelimesi, Hz. İbrahim'in, çevresindeki putperestlikten ve şirkten yüz çevirerek, sadece tek Allah'a yönelen, saf tevhid inancına sahip bir kişi olduğunu vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Hanif, doğru yola yönelen, eğri yoldan uzaklaşan demektir. Bu ayette, Hz. İbrahim'in 'hanif' olarak nitelendirilmesi, onun şirkten tamamen arınmış, Allah'ın birliğine iman eden ve bu inanç doğrultusunda yaşayan bir peygamber olduğunu mecazi olarak ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Hanif kavramı, Kur'an'da genellikle Hz. İbrahim ile ilişkilendirilir ve 'tevhid inancına sahip olan, şirkten uzak duran' anlamında kullanılır. Bu ayette, İbrahim'in hanifliği, onun putperestlikten tamamen ayrılıp tek Allah'a yönelmesini ve bu yönelişin doğru yol olduğunu belirtir."}]},{"word":"ٱلْمُشْرِكِينَ","root":"ش ر ك","rootLatin":"ş-r-k","meaning":"Allah'a ortak koşanlar, birden fazla ilaha tapanlar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şirk, Allah'a ortak koşmak, O'nunla birlikte başka ilahlar edinmektir. Müşrikler ise, bu fiili işleyenlerdir. Ayetteki 'minel müşrikîn' ifadesi, Hz. İbrahim'in tevhid inancının, Allah'a ortak koşanların inancından tamamen farklı ve onlardan uzak olduğunu net bir şekilde ortaya koyar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Şirk, Allah'ın uluhiyetinde, rububiyetinde veya isim ve sıfatlarında O'na ortak koşmaktır. Müşrikler, bu ortak koşma eylemini gerçekleştirenlerdir. Ayetteki bağlamda, Hz. İbrahim'in dininin, müşriklerin çok tanrılı inanç sisteminden tamamen ayrı ve zıt olduğu vurgulanır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["hidayet-dalalet","peygamberlik","tevhid","kissa-ibrahim","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قُلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَوْل","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî, sükûn üzere mebnîdir.","gloss":"De ki"},{"position":2,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Şüphesiz"},{"position":2,"surface":"نِى","pos":"harf","posDetail":"Nûn-u Vikaye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"beni (koruma harfi)"},{"position":2,"surface":"ى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb mahallen","gloss":"ben"},{"position":3,"surface":"هَدَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"هُدَى","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî, fetha üzere takdiren mebnîdir.","gloss":"hidâyet etti, iletti"},{"position":3,"surface":"نِى","pos":"harf","posDetail":"Nûn-u Vikaye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"beni (koruma harfi)"},{"position":3,"surface":"ى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb mahallen","gloss":"beni"},{"position":4,"surface":"رَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû, takdiren merfûdur.","gloss":"Rabbim"},{"position":4,"surface":"ىٓ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr mahallen","gloss":"benim"},{"position":5,"surface":"إِلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-e, -a"},{"position":6,"surface":"صِرَٰطٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-ر-ط","rootLatin":"s-r-t","lemma":"صِرَاط","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yol"},{"position":7,"surface":"مُّسْتَقِيمٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"مُسْتَقِيم","form":"İstif'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"dosdoğru"},{"position":8,"surface":"دِينًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"د-ي-ن","rootLatin":"d-y-n","lemma":"دِين","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Bedel olduğu için mansûb","gloss":"din"},{"position":9,"surface":"قِيَمًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قِيَم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"doğru, sağlam"},{"position":10,"surface":"مِّلَّةَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ل-ل","rootLatin":"m-l-l","lemma":"مِلَّة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Bedel olduğu için mansûb","gloss":"millet, din"},{"position":11,"surface":"إِبْرَٰهِيمَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِبْرَاهِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr, gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile mecrûr","gloss":"İbrahim"},{"position":12,"surface":"حَنِيفًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ح-ن-ف","rootLatin":"h-n-f","lemma":"حَنِيف","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"hanif, doğruya yönelen"},{"position":13,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":13,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":14,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî Nakıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَوْن","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî, fetha üzere mebnîdir.","gloss":"idi"},{"position":15,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":16,"surface":"ٱلْمُشْرِكِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ش-ر-ك","rootLatin":"ş-r-k","lemma":"مُشْرِك","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr, cemi müzekker salim olduğu için yâ ile mecrûr","gloss":"müşrikler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **En'âm Sûresi** · *6/161*
- **En'âm Sûresi** · *6/161*