# En'âm Sûresi, 165. Âyet (6:165) > وَهُوَ ٱلَّذِى جَعَلَكُمْ خَلَـٰٓئِفَ ٱلْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَـٰتٍ لِّيَبْلُوَكُمْ فِى مَآ ءَاتَىٰكُمْ ۗ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ ٱلْعِقَابِ وَإِنَّهُۥ لَغَفُورٌ رَّحِيمٌۢ *Vehuve-lleżî ce'alekum ḣalâ-ife-l-ardi verafe'a ba'dakum fevka ba'din deracâtin liyebluvekum fî mâ âtâkum(k) inne rabbeke serî'u-l'ikâbi ve-innehu leġafûrun rahîm(un)* **Meal (Diyanet):** O, sizi yeryüzünde halifeler (oraya hakim kimseler) yapan, size verdiği nimetler konusunda sizi sınamak için bazınızı bazınıza derece derece üstün kılandır. Şüphesiz Rabbin, cezası çabuk olandır. Şüphe yok ki O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/165 --- ## Kelime Tahlili {"summary":"En'âm 165. ayet, Allah'ın insanı yeryüzünde halife kılışını, insanlar arasındaki farklılıkları ve bu farklılıkların bir imtihan vesilesi oluşunu vurgular. Ayet, Allah'ın hem cezalandırıcı hem de bağışlayıcı ve merhametli sıfatlarını dilbilimsel bir derinlikle ele alır.","keyConcepts":[{"word":"جَعَلَكُمْ","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"c-a-l","meaning":"Allah'ın insanı bir konuma getirmesi, tayin etmesi veya yaratması anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ceale' fiilinin bir şeyi bir halden başka bir hale dönüştürmek, bir şeyi yaratmak veya bir şeyi bir konumda tayin etmek anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'cealeküm halâife' ifadesi, Allah'ın insanı yeryüzünde belirli bir görev ve yetkiyle donatarak halife kılması, yani bu konuma getirmesi anlamındadır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ceale' fiilinin Kur'an'da 'halka' (yarattı) anlamında kullanılabileceğini ifade eder. Bu ayette ise 'sizi halifeler kıldı' ifadesi, Allah'ın insanı yeryüzünde tasarruf yetkisiyle donatıp bu makama getirmesi, yani bir nevi yaratılış gayesi olarak bu rolü vermesi anlamında mecazi bir kullanımdır."}]},{"word":"خَلَـٰٓئِفَ","root":"خ-ل-ف","rootLatin":"h-l-f","meaning":"Yeryüzünde Allah'ın vekili, temsilcisi veya önceki nesillerin yerine geçenler anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'halîfe' kelimesinin 'halefe' kökünden geldiğini ve birinin yerine geçen, onu temsil eden anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'halâife' ifadesi, insanların yeryüzünde birbirlerinin yerine geçerek nesiller boyu varlıklarını sürdürmeleri ve aynı zamanda Allah'ın yeryüzündeki hükümlerini icra etme sorumluluğunu üstlenmeleri anlamını taşır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halîfe' kelimesinin 'birinin ardından gelip onun yerini alan' veya 'birinin vekili olarak işlerini yürüten' anlamlarına geldiğini açıklar. Ayetteki 'halâife' ifadesi, hem insanların yeryüzünde birbirlerinin yerine geçerek yaşamlarını sürdürmelerini hem de Allah'ın yeryüzündeki düzenini koruma ve imar etme görevini üstlenmelerini ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'halîfe' kavramının Kur'an'da sadece 'ardıl' veya 'yerine geçen' anlamından öte, 'Allah'ın yeryüzündeki temsilcisi' ve 'yeryüzünü imar etme sorumluluğu taşıyan varlık' anlamını içerdiğini vurgular. Bu ayetteki 'halâife' de insanın yeryüzündeki bu özel statüsünü ve sorumluluğunu belirtir."}]},{"word":"لِّيَبْلُوَكُمْ","root":"ب-ل-و","rootLatin":"b-l-v","meaning":"Allah'ın insanları çeşitli durumlarla sınaması, imtihan etmesi ve denemesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'belâ' fiilinin 'bir şeyi denemek, sınamak' anlamına geldiğini ve bu denemenin bazen hayırla, bazen de şerle olabileceğini belirtir. Ayetteki 'li-yeblüveküm' ifadesi, Allah'ın insanlara verdiği farklı dereceler ve imkanlarla onları nasıl hareket edeceklerini görmek, yani sınamak için bu durumu yarattığını açıklar."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'belâ' kelimesinin 'imtihan etmek, denemek' anlamının yanı sıra, 'bir şeyi ortaya çıkarmak, açığa vurmak' anlamını da taşıdığını ifade eder. Bu ayetteki kullanım, Allah'ın insanlara verdiği nimetler ve farklılıklar aracılığıyla onların şükür mü, nankörlük mü edeceklerini, adaletli mi, yoksa zulmedici mi olacaklarını ortaya çıkarmak için bir deneme olduğunu gösterir."}]},{"word":"ٱلْعِقَابِ","root":"ع-ق-ب","rootLatin":"a-q-b","meaning":"Bir fiilin ardından gelen ceza veya karşılık anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ikâb' kelimesinin 'akabe' kökünden geldiğini ve bir şeyin ardından gelen, onu takip eden anlamını taşıdığını belirtir. Bu bağlamda 'ikâb', yapılan bir fiilin ardından gelen ceza veya karşılık demektir. Ayetteki 'serîu'l-ikâb' ifadesi, Allah'ın günahkarları cezalandırmakta hızlı olduğunu vurgular."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Es-Sicistânî, 'ikâb'ın 'bir suçun ardından gelen ceza' olduğunu ve bu cezanın suçun karşılığı olarak verildiğini açıklar. Ayetteki 'serîu'l-ikâb' ifadesi, Allah'ın adaletinin tecellisinde gecikme olmadığını ve günahların karşılığının çabucak verilebileceğini ifade eder."}]},{"word":"غَفُورٌ","root":"غ-ف-ر","rootLatin":"ğ-f-r","meaning":"Günahları örten, bağışlayan ve affeden anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ğafr' kelimesinin 'bir şeyi örtmek, gizlemek' anlamına geldiğini ve 'ğafûr' isminin de Allah'ın günahları örten, affeden sıfatı olduğunu belirtir. Ayetteki 'le-ğafûrun' ifadesi, Allah'ın kullarının hatalarını bağışlama ve onları affetme konusundaki engin merhametini vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"El-Kefevî, 'ğafûr' isminin Allah'ın kullarının günahlarını affetme ve onları cezalandırmaktan vazgeçme sıfatı olduğunu açıklar. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın cezalandırıcı sıfatının yanı sıra, bağışlayıcı ve merhametli olduğunu da hatırlatarak bir denge kurar."}]},{"word":"رَّحِيمٌۢ","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-h-m","meaning":"Çok merhametli, acıyan ve şefkat gösteren anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'rahmet' kelimesinin 'acıma, şefkat gösterme' anlamına geldiğini ve 'rahîm' isminin de Allah'ın kullarına karşı sürekli ve geniş merhametini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'rahîm' ifadesi, Allah'ın sadece cezalandırıcı değil, aynı zamanda kullarına karşı sonsuz şefkat ve merhamet sahibi olduğunu gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'rahîm' isminin 'rahmet' kökünden türediğini ve Allah'ın kullarına yönelik sürekli ve özel merhametini ifade ettiğini belirtir. Bu ayette 'ğafûr' ile birlikte kullanılması, Allah'ın bağışlamasının ardında yatan engin merhametini ve şefkatini pekiştirir."}]}]} ## Tefsir {"topics":["imtihan-bela","insanin-yaratilisi","dunya-ahiret-dengesi","esma-i-husna","adalet"]} ## Tefsir [{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Müfred Müzekker Gaib Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"O"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"ki o"},{"position":3,"surface":"جَعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kıldı"},{"position":3,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"sizi"},{"position":4,"surface":"خَلَـٰٓئِفَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil Cemi","root":"خ-ل-ف","rootLatin":"kh-l-f","lemma":"خَلِيفَة","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"İkinci mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"halifeler"},{"position":5,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ر-ض","rootLatin":"a-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"yeryüzünün"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"رَفَعَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-ف-ع","rootLatin":"r-f-'-","lemma":"رَفَعَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yükseltti"},{"position":7,"surface":"بَعْضَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir kısmını"},{"position":7,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":8,"surface":"فَوْقَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ف-و-ق","rootLatin":"f-w-q","lemma":"فَوْقَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"üstüne"},{"position":9,"surface":"بَعْضٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"bir kısmının"},{"position":10,"surface":"دَرَجَـٰتٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim Cemi Müennes Salim","root":"د-ر-ج","rootLatin":"d-r-j","lemma":"دَرَجَة","form":"-","features":{"number":"Cemi","gender":"Müennes","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb (veya temyiz)","gloss":"derecelerle"},{"position":11,"surface":"لِّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lil)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer","gloss":"için"},{"position":11,"surface":"يَبْلُوَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ب-ل-و","rootLatin":"b-l-w","lemma":"يَبْلُو","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Harf-i cer (Lâm-ı Ta'lil) ile mansûb","gloss":"denesin"},{"position":11,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"sizi"},{"position":12,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer","gloss":"içinde"},{"position":13,"surface":"مَآ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":14,"surface":"ءَاتَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-ت-ي","rootLatin":"a-t-y","lemma":"ءَاتَىٰ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"verdi"},{"position":14,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"size"},{"position":15,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i Te'kid ve Nasb","gloss":"şüphesiz"},{"position":16,"surface":"رَبَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Rab"},{"position":16,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"senin"},{"position":17,"surface":"سَرِيعُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"س-ر-ع","rootLatin":"s-r-'-","lemma":"سَرِيع","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"süratli"},{"position":18,"surface":"ٱلْعِقَابِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-ق-ب","rootLatin":"'-q-b","lemma":"عِقَاب","form":"Mufâ'ale","features":{"number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"cezalandırması"},{"position":19,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi","gloss":"ve"},{"position":19,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i Te'kid ve Nasb","gloss":"şüphesiz"},{"position":19,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"O"},{"position":20,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Lâm-ı Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Lâm-ı Te'kid","gloss":"elbette"},{"position":20,"surface":"غَفُورٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe (Mübalağa)","root":"غ-ف-ر","rootLatin":"gh-f-r","lemma":"غَفُور","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"çok bağışlayıcıdır"},{"position":21,"surface":"رَّحِيمٌۢ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe (Mübalağa)","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-h-m","lemma":"رَحِيم","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"çok merhametlidir"}]