# En'âm Sûresi, 23. Âyet (6:23)

> ثُمَّ لَمْ تَكُن فِتْنَتُهُمْ إِلَّآ أَن قَالُوا۟ وَٱللَّهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشْرِكِينَ

*Śümme lem tekun fitnetuhum illâ en kâlû va(A)llâhi rabbinâ mâ kunnâ muşrikîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Sonunda onların manevraları, "Rabbimiz Allah'a andolsun ki biz (O'na) ortak koşanlar değildik" demelerinden başka bir şey olmayacaktır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/23

---

## Tefsir

{"topics":["musrikler","kufur-sirk","hesap-mizan"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"En'âm Suresi 23. ayet, kıyamet gününde müşriklerin inkarını ve yeminlerini ele almaktadır. Ayet, 'fitne', 'kavl' ve 'şirk' gibi temel kavramlar üzerinden, onların çaresizliğini ve Allah'a karşı yalan yere yemin etmelerini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"فِتْنَتُهُمْ","root":"ف ت ن","rootLatin":"f-t-n","meaning":"Burada 'fitne', müşriklerin içine düştüğü şaşkınlık, çaresizlik ve imtihan halini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'fitne' kelimesinin aslının altını ateşte eriterek saflığını anlamak olduğunu belirtir. Ayetteki 'fitnetühüm' ifadesi, onların kıyamet gününde içine düştükleri zorlu imtihanı, şaşkınlığı ve bu imtihan karşısında verdikleri cevabı (yalan yere yemin etmelerini) anlatır. Bu, onların dünyadaki şirklerinin bir sonucu olarak ahiretteki çaresiz halleridir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'fitne' kelimesinin Kur'an'da farklı anlamlarda kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'fitnetühüm' ifadesini, onların 'özürleri' veya 'mazeretleri' olarak yorumlar. Yani, o günkü durumları, yalan yere yemin etmekten başka bir mazeret bulamamalarıdır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'fitne' kavramının Kur'an'da hem bir deneme, sınama hem de bir kargaşa, sapma anlamı taşıdığını vurgular. Bu ayetteki kullanım, müşriklerin Allah tarafından sınanması ve bu sınama karşısında içine düştükleri şaşkınlık ve yalan söyleme durumunu ifade eder. Bu, onların dünyadaki sapkınlıklarının ahiretteki tezahürüdür."}]},{"word":"قَالُوا۟","root":"ق و ل","rootLatin":"k-v-l","meaning":"Burada 'kavl', müşriklerin kıyamet gününde Allah'a karşı sarf ettikleri yalan sözü ve yemini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'kavl' kelimesinin genel olarak 'söz' anlamına geldiğini belirtir. Ancak bu ayetteki 'kâlû' ifadesi, onların çaresizlik içinde, kendilerini temize çıkarmak amacıyla söyledikleri yalan ve mesnetsiz sözü, yani 'biz müşrik değildik' şeklindeki inkarı vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'kavl'in sadece dil ile ifade edilen söz olmadığını, aynı zamanda bir inancı veya duruşu da yansıtabileceğini belirtir. Ayetteki 'kâlû', onların o anki durumları karşısında takındıkları tavrı, yani yalan yere yemin ederek inkar etme eylemini ifade eder."}]},{"word":"رَبِّنَا","root":"ر ب ب","rootLatin":"r-b-b","meaning":"Bu bağlamda 'Rabbimiz', müşriklerin yemin ederken dahi Allah'ın rububiyetini ikrar etmeleri, ancak bu ikrarın samimiyetsiz ve yalan yere olmasıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'Rab' kelimesinin 'terbiye eden, yetiştiren, sahip olan' anlamlarına geldiğini ve Allah için kullanıldığında mutlak malikiyeti ve terbiye ediciliği ifade ettiğini belirtir. Ayette müşriklerin 'Rabbimiz' demesi, aslında Allah'ın rububiyetini bildiklerini, ancak buna rağmen şirk koşarak bu bilgiyi inkar ettiklerini ve kıyamet günü de yalan yere yemin ettiklerini gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'Rab' kelimesinin Allah'ın isimlerinden biri olduğunu ve O'nun yaratma, rızık verme ve yönetme sıfatlarını içerdiğini açıklar. Müşriklerin bu kelimeyi kullanarak yemin etmeleri, Allah'ın ulûhiyetini inkar etmelerine rağmen rububiyetini zımnen kabul ettiklerini, ancak bu kabulün ahirette kendilerine fayda vermeyecek bir yalan olduğunu gösterir."}]},{"word":"مُشْرِكِينَ","root":"ش ر ك","rootLatin":"ş-r-k","meaning":"Burada 'müşrikîn', Allah'a ortak koşanları ifade eder ve ayette onların bu fiili inkar etmeleri vurgulanır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'şirk' kelimesinin 'ortak koşmak, bir şeyi başkasıyla paylaşmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'müşrikîn' ifadesi, Allah'ın ulûhiyetinde ve rububiyetinde başkalarını O'na ortak koşanları tanımlar. Müşriklerin kıyamet günü 'biz müşrik değildik' demeleri, dünyadaki şirklerini inkar etme çabasıdır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'şirk' kavramının Kur'an'da Allah'ın birliğine zıt bir eylem olarak ele alındığını ve tevhidin karşıtı olduğunu ifade eder. Ayetteki 'müşrikîn' kelimesi, Allah'a ortak koşanları ve onların ahiretteki çaresiz inkarını net bir şekilde ortaya koyar. Bu inkar, onların dünyadaki sapkınlıklarının bir devamıdır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'şirk' kavramının Kur'an'ın temel kavramlarından biri olduğunu ve Allah'ın mutlak birliğine (tevhid) karşı gelmek anlamına geldiğini vurgular. Müşriklerin 'biz müşrik değildik' şeklindeki yeminleri, onların dünyadaki şirklerini ahirette dahi inkar etme çabalarını, ancak bu inkarın onlara fayda vermeyeceğini gösterir."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Śümme"},{"position":2,"translit":"lem"},{"position":3,"translit":"tekun"},{"position":4,"translit":"fitnetuhum"},{"position":5,"translit":"illâ"},{"position":6,"translit":"en"},{"position":7,"translit":"kâlû"},{"position":8,"translit":"va(A)llâhi"},{"position":9,"translit":"rabbinâ"},{"position":10,"translit":"mâ"},{"position":11,"translit":"kunnâ"},{"position":12,"translit":"muşrikîn(e)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":2,"surface":"لَمْ","pos":"harf","posDetail":"Cezm Edat","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Cezm edatı"},{"position":3,"surface":"تَكُن","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"لَمْ edatıyla meczûm olduğu için","gloss":"olmadı","irabMarker":"sükûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs muzâri fiil"},{"position":4,"surface":"فِتْنَتُهُمْ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ف-ت-ن","rootLatin":"f-t-n","lemma":"فِتْنَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"كَانَ fiilinin ismi olduğu için merfû","gloss":"fitneleri","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin ismi","izafet":"Muzâf"},{"position":4,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":5,"surface":"إِلَّآ","pos":"harf","posDetail":"İstisna Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ancak","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"İstisnâ edatı"},{"position":6,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Masdar Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ki","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Bağlaç"},{"position":7,"surface":"قَالُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dediler","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Kasem Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve/yemin olsun","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":8,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Kasem harfinden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah'a","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":9,"surface":"رَبِّنَا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Bedel olduğu için mecrûr","gloss":"Rabbimiz","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Bedel","izafet":"Muzâf"},{"position":9,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَحْنُ","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"bizim","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":10,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":11,"surface":"كُنَّا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idik","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":11,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَحْنُ","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"كَانَ fiilinin ismi olduğu için merfû","gloss":"biz","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Nâkıs fiilin ismi"},{"position":12,"surface":"مُشْرِكِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ش-ر-ك","rootLatin":"ş-r-k","lemma":"مُشْرِك","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"كَانَ fiilinin haberi olduğu için mansûb","gloss":"ortak koşanlar","irabMarker":"yâ ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin haberi"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/23*
- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/23*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*