# En'âm Sûresi, 38. Âyet (6:38)

> وَمَا مِن دَآبَّةٍ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا طَـٰٓئِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّآ أُمَمٌ أَمْثَالُكُم ۚ مَّا فَرَّطْنَا فِى ٱلْكِتَـٰبِ مِن شَىْءٍ ۚ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ

*Vemâ min dâbbetin fî-l-ardi velâ tâ-irin yatîru bicenâhayhi illâ umemun emśâlukum(c) mâ ferratnâ fî-lkitâbi min şey-/(in)(c) śümme ilâ rabbihim yuhşerûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Yeryüzünde gezen her türlü canlı ve (gökte) iki kanadıyla uçan her tür kuş, sizin gibi birer topluluktan başka bir şey değildir. Biz Kitap'ta hiçbir şeyi eksik bırakmadık. Sonunda hepsi Rablerinin huzuruna toplanıp getirilecekler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/38

---

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","dirilis","ilahi-kitaplar","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf ve Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"Ve, değil"},{"position":1,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":2,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den, -dan"},{"position":3,"surface":"دَآبَّةٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"د-ب-ب","rootLatin":"d-b-b","lemma":"دَابَّة","form":"Fa'ile","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yürüyen hayvan"},{"position":4,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinde"},{"position":5,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ر-ض","rootLatin":"a-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yer"},{"position":6,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf ve Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve, değil"},{"position":6,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":7,"surface":"طَـٰٓئِرٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ط-ي-ر","rootLatin":"ṭ-y-r","lemma":"طَائِر","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"kuş"},{"position":8,"surface":"يَطِيرُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ط-ي-ر","rootLatin":"ṭ-y-r","lemma":"طَارَ","form":"Fa'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"uçar"},{"position":9,"surface":"بِجَنَاحَيْهِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":9,"surface":"جَنَاحَيْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ج-ن-ح","rootLatin":"j-n-ḥ","lemma":"جَنَاح","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"iki kanat"},{"position":9,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":10,"surface":"إِلَّآ","pos":"harf","posDetail":"İstisna Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ancak"},{"position":11,"surface":"أُمَمٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-م-م","rootLatin":"u-m-m","lemma":"أُمَّة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda'nın haberi olduğu için merfû (takdir edilen mübteda 'hiye'dir)","gloss":"topluluklar"},{"position":12,"surface":"أَمْثَالُكُم","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ث-ل","rootLatin":"m-th-l","lemma":"مِثْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"benzerleriniz"},{"position":12,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":13,"surface":"مَّا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":14,"surface":"فَرَّطْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ف-ر-ط","rootLatin":"f-r-ṭ","lemma":"فَرَّطَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"eksik bırakmadık"},{"position":15,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinde"},{"position":16,"surface":"ٱلْكِتَـٰبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كِتَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Kitap"},{"position":17,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den, -dan"},{"position":18,"surface":"شَىْءٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ي-ء","rootLatin":"sh-y-ʾ","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":19,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"sonra"},{"position":20,"surface":"إِلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-e, -a"},{"position":21,"surface":"رَبِّهِمْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Rableri"},{"position":21,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":22,"surface":"يُحْشَرُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ش-ر","rootLatin":"ḥ-sh-r","lemma":"حَشَرَ","form":"Fa'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"toplanacaklar"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"En'âm 38, Allah'ın yaratılışındaki düzeni ve her canlının bir ümmet olduğunu vurgularken, Kur'an'ın eksiksizliğini ve ahiret inancını dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır. Ayet, canlıların topluluklar halinde varoluşunu ve ilahi kitabın her şeyi kuşatıcılığını semantik olarak işler.","keyConcepts":[{"word":"دَآبَّةٍ","root":"د ب ب","rootLatin":"d-b-b","meaning":"Yerde yürüyen, hareket eden her türlü canlıyı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Dâbbe kelimesi, debb kökünden türemiş olup, yavaş yavaş yürümek, sürünmek anlamına gelir. Kur'an'da ise genellikle yeryüzünde hareket eden, ayakları üzerinde yürüyen tüm canlıları kapsar. Bu ayette, kuşların aksine yerde hareket eden hayvanları ifade ederek, yaratılışın çeşitliliğini vurgular."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Dâbbe, debb fiilinden türemiş olup, yeryüzünde hareket eden her canlı için kullanılır. Ayetteki kullanımı, kuşlarla birlikte tüm hayvan türlerinin Allah'ın kudretinin birer delili olduğunu ve belirli bir düzen içinde yaşadıklarını gösterir."}]},{"word":"طَـٰٓئِرٍ","root":"ط ي ر","rootLatin":"t-y-r","meaning":"Kanatlarıyla uçan kuşları ve genel olarak havada hareket eden varlıkları ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Tâir, tayr kökünden gelir ve uçmak anlamına gelir. Burada 'kanatlarıyla uçan' ifadesi, kuşların doğal hareketini ve yaratılışlarındaki mükemmelliği vurgular. Ayetteki dâbbe ile birlikte zikredilmesi, karada ve havada yaşayan tüm canlıların Allah'ın yaratma sanatının birer parçası olduğunu belirtir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Tâir, mecazi olarak da kader ve kısmet anlamlarına gelebilse de, bu ayette açıkça 'kanatlarıyla uçan' ifadesiyle birlikte kullanıldığı için somut olarak kuşları ifade eder. Canlıların farklı hareket kabiliyetlerine sahip olmalarına rağmen, hepsi Allah'ın kudreti altındadır."}]},{"word":"أُمَمٌ","root":"أ م م","rootLatin":"ü-m-m","meaning":"Belirli bir düzen, yaşam biçimi ve ortak özelliklere sahip toplulukları ifade eder.","sources":[{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Ümmet kelimesi, Kur'an'da genellikle belirli bir peygamber etrafında toplanmış insan toplulukları için kullanılırken, bu ayette hayvanlar için kullanılması, onların da insanlar gibi belirli bir düzen, hiyerarşi ve yaşam döngüsü içinde var olduklarını, yani birer 'topluluk' teşkil ettiklerini gösterir. Bu, Allah'ın yaratılışındaki evrensel düzeni ve her canlının bir 'varoluş amacı' olduğunu ima eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ümmet, 'imâm' kökünden gelir ve kendisine uyulan, önderlik edilen topluluk anlamına gelir. Hayvanlar için kullanıldığında, onların da kendi içlerinde bir düzenleri, liderleri ve belirli bir yaşam tarzları olduğunu ifade eder. Bu, insanların hayvanlara karşı sorumluluğunu ve onların da Allah katında birer varlık olduğunu hatırlatır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Ümmet kavramının hayvanlar için kullanılması, onların da insanlar gibi belirli bir 'kader' ve 'yazgı'ya sahip olduğunu, Allah'ın takdir ettiği bir yaşam döngüsü içinde var olduklarını gösterir. Bu, Kur'an'ın canlılar alemine bakış açısının derinliğini ve her varlığın bir anlam taşıdığını vurgular."}]},{"word":"فَرَّطْنَا","root":"ف ر ط","rootLatin":"f-r-t","meaning":"Eksik bırakmak, ihmal etmek, kusurlu olmak anlamlarına gelir.","sources":[{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Ferretnâ fiili, tefrît kökünden gelir ve bir şeyi eksik bırakmak, ihmal etmek, kusurlu davranmak anlamına gelir. Ayetteki 'mâ ferretnâ fi'l-kitâbi min şey'in' ifadesi, Kur'an'ın hiçbir şeyi eksik bırakmadığını, her türlü hükmü, bilgiyi ve rehberliği içerdiğini vurgular. Bu, Kur'an'ın kapsamlılığını ve ilahi kaynağının mükemmelliğini gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Tefrît, bir şeyi gereğinden az yapmak veya hiç yapmamak demektir. Kur'an'ın 'eksik bırakmadık' ifadesi, onun insanlığın ihtiyaç duyduğu tüm temel prensipleri, inanç esaslarını ve ahlaki değerleri içerdiğini, hiçbir konuda yetersiz kalmadığını ifade eder. Bu, Kur'an'ın evrensel ve zamanüstü bir rehber olduğunu belirtir."}]},{"word":"الْكِتَـٰبِ","root":"ك ت ب","rootLatin":"k-t-b","meaning":"Burada Kur'an'ı veya Allah'ın Levh-i Mahfuz'daki ilahi yazgısını ifade eder.","sources":[{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kitâb kelimesi Kur'an'da farklı anlamlarda kullanılsa da, bu ayette 'mâ ferretnâ fi'l-kitâbi min şey'in' ifadesiyle birlikte, genellikle ya Kur'an'ın kendisini ya da daha geniş anlamda Allah'ın evrensel yasalarını ve kaderi içeren Levh-i Mahfuz'u ifade eder. Bu, ilahi bilginin ve düzenin eksiksizliğini ve her şeyi kuşatıcılığını vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kitâb, yazılı olan her şey için kullanılır. Kur'an bağlamında ise, Allah'ın kelamını, hükümlerini ve ilahi iradesini içeren kutsal kitabı ifade eder. Ayetteki kullanımı, Kur'an'ın insanlığın dünya ve ahiret saadetine dair tüm bilgileri eksiksiz bir şekilde barındırdığını, hiçbir konuda boşluk bırakmadığını belirtir."}]},{"word":"يُحْشَرُونَ","root":"ح ش ر","rootLatin":"h-ş-r","meaning":"Toplanmak, bir araya getirilmek, özellikle kıyamet günü diriltilip hesap için bir araya getirilmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Haşr, bir topluluğu bir yerden başka bir yere sevk etmek, toplamak anlamına gelir. Kur'an'da genellikle kıyamet günü insanların ve diğer canlıların hesap vermek üzere bir araya getirilmesini ifade eder. Bu ayette hayvanların da 'Rablerine toplanacakları' ifadesi, onların da bir nevi hesaba çekileceğini veya Allah'ın huzurunda bir araya getirileceğini, dolayısıyla birer varlık olarak değer taşıdıklarını gösterir."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Yuhşerûn fiili, haşr kökünden gelir ve toplanmak, bir araya getirilmek demektir. Ayetteki kullanımı, sadece insanların değil, tüm canlıların da ahirette Allah'ın huzurunda toplanacağını, bu durumun ilahi adaletin bir tecellisi olduğunu ve her canlının bir 'son'u olduğunu vurgular."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **TB. Kelime-i Hûdiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/38*
- **Kelime-i İshâkiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *6/38*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *6/38*
- **Kelime-i İshâkiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *6/38*
- **TB. Kelime-i İshâkiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/38*
- **TB. Kelime-i Hûdiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/38*
- **TB. Kelime-i İshâkiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/38*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *6/38*
- **Kelime-i İshâkiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *6/38*
- **TB. Kelime-i Hûdiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/38*
- **TB. Kelime-i İshâkiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/38*
- **Kelime-i İshâkiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *6/38*