# En'âm Sûresi, 56. Âyet (6:56)

> قُلْ إِنِّى نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ ٱلَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ ۚ قُل لَّآ أَتَّبِعُ أَهْوَآءَكُمْ ۙ قَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلْمُهْتَدِينَ

*Kul innî nuhîtu en a'bude-lleżîne ted'ûne min dûni(A)llâh(i)(c) kul lâ ettebi'u ehvâekum(ﻻ) kad daleltu iżen vemâ enâ mine-lmuhtedîn(e)*

**Meal (Diyanet):** De ki: "Sizin, Allah'tan başka ibadet ettiğiniz şeylere ibadet etmem bana kesinlikle yasaklandı. Ben sizin arzularınıza uymam. (Uyarsam) o takdirde sapmış olurum, hidayete erenlerden olmam."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/56

---

## Tefsir

{"topics":["tevhid","kufur-sirk","hidayet-dalalet","tebligh"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قُلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"De ki","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Emir fiil"},{"position":2,"surface":"إِنِّى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Şüphesiz ben"},{"position":2,"surface":"نِي","pos":"harf","posDetail":"Nûn-u Vikaye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"beni","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":2,"surface":"ي","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muttasıl zamir olduğu için mebnî, İnne'nin ismi olarak mahallen mansûb","gloss":"ben","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":3,"surface":"نُهِيتُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-ه-ي","rootLatin":"n-h-y","lemma":"نَهَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî, İnne'nin haberi olarak mahallen merfû","gloss":"menedildim","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":4,"surface":"أَنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-mek, -mak","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Bağlaç"},{"position":5,"surface":"أَعْبُدَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ب-د","rootLatin":"'-b-d","lemma":"عَبَدَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Harf-i nasb 'en'den sonra geldiği için mansûb","gloss":"kulluk edeyim","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":6,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِي","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî olduğu için mahallen mansûb, mef'ûlün bih","gloss":"o kimseler ki","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":7,"surface":"تَدْعُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"د-ع-و","rootLatin":"d-'-w","lemma":"دَعَا","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû, ism-i mevsûlün sıla cümlesi","gloss":"çağırıyorsunuz","irabMarker":"nûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":8,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":9,"surface":"دُونِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"د-و-ن","rootLatin":"d-w-n","lemma":"دُون","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"başka","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":10,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"A-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":11,"surface":"قُل","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"De ki","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Emir fiil"},{"position":12,"surface":"لَّآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"hayır, değil","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":13,"surface":"أَتَّبِعُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ت-ب-ع","rootLatin":"t-b-'","lemma":"اِتَّبَعَ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"uymam","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":14,"surface":"أَهْوَآءَكُمْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ه-و-ي","rootLatin":"h-w-y","lemma":"هَوًى","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"heveslerinize","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih","izafet":"Muzâf"},{"position":14,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muttasıl zamir olduğu için mebnî, muzâfun ileyh olarak mahallen mecrûr","gloss":"sizin","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":15,"surface":"قَدْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tahkik","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"قَدْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"gerçekten","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Tahkîk edatı"},{"position":16,"surface":"ضَلَلْتُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ض-ل-ل","rootLatin":"d-l-l","lemma":"ضَلَّ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"sapıtmış olurum","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":17,"surface":"إِذًا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap ve Ceza","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذًا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o zaman","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":18,"surface":"وَمَآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":18,"surface":"مَآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değilim","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Nefy edatı (mâ)"},{"position":19,"surface":"أَنَا۠","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Münfasıl zamir olduğu için mebnî, mübteda olarak mahallen merfû","gloss":"ben","binaDurumu":"Mebnî (munfasıl zamir)","gorev":"Mübteda"},{"position":20,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Nâkıs fiilin ismi"},{"position":21,"surface":"ٱلْمُهْتَدِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"مُهْتَدٍ","form":"İfti'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"doğru yolda olanlardan","irabMarker":"yâ ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, tevhid inancının temelini oluşturan, Allah'tan başkasına kulluk etmeme ve nefsî arzulara uymama prensibini vurgulamaktadır. Peygamber'in (s.a.v.) müşriklerin batıl inançlarına ve heveslerine karşı duruşunu dilbilimsel bir kesinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"نُهِيتُ","root":"ن-ه-ي","rootLatin":"n-h-y","meaning":"Bir şeyden men edilmek, yasaklanmak, alıkonulmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nehy (نهي) kelimesi, bir şeyi yapmaktan alıkoymak, men etmek anlamına gelir. Ayetteki 'nuhîtü' (نُهِيتُ) ifadesi, Hz. Peygamber'in Allah tarafından müşriklerin taptıklarına kulluk etmekten kesin bir şekilde yasaklandığını, bunun ilahi bir emir olduğunu belirtir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Nehy, bir fiilin yapılmamasını talep etmektir. Bu talep, üst makamdan gelirse emir, alt makamdan gelirse rica olur. Ayetteki kullanımında, Allah Teâlâ'nın Peygamberine (s.a.v.) hitaben, O'ndan başkasına ibadet etmeyi kesin bir dille yasaklamasıdır."}]},{"word":"أَعْبُدَ","root":"ع-ب-د","rootLatin":"a-b-d","meaning":"Kulluk etmek, ibadet etmek, boyun eğmek anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Abd (عبد) kelimesi, itaat etmek ve boyun eğmek manasına gelir. 'A'bud' (أَعْبُدَ) fiili, Allah'tan başkasına tapınma, kulluk etme eylemini ifade eder ki, ayette bu eylemden men edildiği bildirilmektedir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbadet (عبادة), en üst düzeyde boyun eğme ve tevazu göstermektir. Ayetteki 'a'bude' (أَعْبُدَ) fiili, müşriklerin taptığı ilahlara karşı gösterilen bu tür bir kulluk ve boyun eğme eylemini reddetmeyi ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'abd' (kul) ve 'ibadet' (kulluk) kavramları, insanın Allah karşısındaki mutlak teslimiyetini ve O'na olan bağlılığını ifade eder. Ayetteki 'a'bude' fiili, bu teslimiyetin sadece Allah'a özgü olması gerektiğini, başkalarına yöneltilmesinin şirk olduğunu vurgular."}]},{"word":"تَدْعُونَ","root":"د-ع-و","rootLatin":"d-a-w","meaning":"Çağırmak, yalvarmak, dua etmek, tapınmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Da'vet (دعوة) kelimesi, bazen ibadet ve tapınma anlamında kullanılır. Ayetteki 'ted'ûne' (تَدْعُونَ) ifadesi, müşriklerin Allah'tan başka taptıkları, yalvardıkları ve yardım diledikleri varlıkları kasteder. Bu, onların ibadet eylemlerini mecazi olarak ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Duâ (دعاء), bir şeyi kendine doğru çekmek veya bir şeye yönelmek demektir. İbadet bağlamında kullanıldığında, Allah'tan başkasına yönelerek yardım dilemek, yalvarmak anlamına gelir. Ayetteki 'ted'ûne' (تَدْعُونَ), müşriklerin Allah dışındaki varlıklara yönelerek onlardan medet ummalarını ve onlara tapınmalarını ifade eder."}]},{"word":"أَتَّبِعُ","root":"ت-ب-ع","rootLatin":"t-b-a","meaning":"Takip etmek, peşinden gitmek, uymak anlamındadır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Teb' (تبع) kelimesi, bir şeyin ardına düşmek, onu izlemek demektir. 'Ettebi'u' (أَتَّبِعُ) fiili, Peygamber'in (s.a.v.) müşriklerin heveslerine uymayacağını, onların yolunu takip etmeyeceğini açıkça belirtir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"İttiba' (إتباع), bir kimsenin izinden gitmek, onun yolunu benimsemektir. Ayetteki 'lâ ettebi'u ehvâeküm' (لَا أَتَّبِعُ أَهْوَآءَكُمْ) ifadesi, Peygamber'in (s.a.v.) müşriklerin batıl inançlarına ve kişisel arzularına asla tabi olmayacağını, onların yolunu benimsemeyeceğini vurgular."}]},{"word":"أَهْوَآءَكُمْ","root":"ه-و-ي","rootLatin":"h-w-y","meaning":"Hevesler, arzular, nefsî istekler, batıl inançlar anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hevâ (هوى) kelimesi, nefsin arzu ve isteklerine meyletmek anlamına gelir. Çoğulu olan 'ehvâ' (أَهْوَآءَ), genellikle kötü ve batıl arzuları ifade eder. Ayetteki 'ehvâeküm' (أَهْوَآءَكُمْ), müşriklerin şirke dayalı, akıl ve vahiyden uzak, kişisel ve batıl inançlarını ve arzularını ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Hevâ, nefsin şehvet ve arzularına yönelmesidir. Kur'an'da genellikle kınanmış bir anlamda kullanılır ve doğru yoldan sapmaya yol açan kişisel eğilimleri ifade eder. Ayetteki 'ehvâeküm', müşriklerin Allah'tan başkasına tapınma gibi batıl ve nefsî arzularını temsil eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Hevâ kavramı, Kur'an'da genellikle doğru yoldan saptıran, kişisel ve bencil arzuları ifade eder. Akıl ve vahiyden uzaklaşarak kişinin kendi isteklerine göre hareket etmesidir. Ayetteki 'ehvâeküm', müşriklerin hakikatten uzak, kendi uydurdukları inanç ve yaşam tarzlarını ifade eder."}]},{"word":"ضَلَلْتُ","root":"ض-ل-ل","rootLatin":"d-l-l","meaning":"Sapmak, doğru yoldan ayrılmak, şaşırmak anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Dalâl (ضلال) kelimesi, doğru yoldan sapmak, şaşırmak demektir. 'Daleltü' (ضَلَلْتُ) fiili, eğer Peygamber (s.a.v.) müşriklerin heveslerine uyarsa, doğru yoldan sapmış olacağını, hakikatten uzaklaşacağını ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Dalâl, doğru yoldan ayrılmak, hakikatten uzaklaşmaktır. Ayetteki 'kad daleltü izen' (قَدْ ضَلَلْتُ إِذًا) ifadesi, müşriklerin heveslerine uymanın kaçınılmaz sonucunun doğru yoldan sapmak olacağını, bu durumun kesinliğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'dalâl' (sapıklık), 'hidâyet' (doğru yol) kavramının zıddıdır. Allah'ın yolundan ve vahyinden uzaklaşmayı ifade eder. Ayetteki 'daleltü', Peygamber'in (s.a.v.) müşriklerin batıl inançlarına uyması durumunda, ilahi rehberlikten uzaklaşarak sapıklığa düşeceğini belirtir."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Kul"},{"position":2,"translit":"innî"},{"position":3,"translit":"nuhîtu"},{"position":4,"translit":"en"},{"position":5,"translit":"a'bude"},{"position":6,"translit":"lleżîne"},{"position":7,"translit":"ted'ûne"},{"position":8,"translit":"min"},{"position":9,"translit":"dûni("},{"position":10,"translit":"A)llâh(i)(c)"},{"position":11,"translit":"kul"},{"position":12,"translit":"lâ"},{"position":13,"translit":"ettebi'u"},{"position":14,"translit":"ehvâekum(ﻻ)"},{"position":15,"translit":"kad"},{"position":16,"translit":"daleltu"},{"position":17,"translit":"iżen"},{"position":18,"translit":"vemâ"},{"position":19,"translit":"enâ"},{"position":20,"translit":"mine"},{"position":21,"translit":"lmuhtedîn(e)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/56*
- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/56*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*
- **Kelime-i İshâkiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *6/56*
- **Kelime-i İshâkiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *6/56*
- **Kelime-i İshâkiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *6/56*
- **Kelime-i İshâkiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *6/56*