# En'âm Sûresi, 68. Âyet (6:68)

> وَإِذَا رَأَيْتَ ٱلَّذِينَ يَخُوضُونَ فِىٓ ءَايَـٰتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّىٰ يَخُوضُوا۟ فِى حَدِيثٍ غَيْرِهِۦ ۚ وَإِمَّا يُنسِيَنَّكَ ٱلشَّيْطَـٰنُ فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ ٱلذِّكْرَىٰ مَعَ ٱلْقَوْمِ ٱلظَّـٰلِمِينَ

*Ve-iżâ raeyte-lleżîne yaḣûdûne fî âyâtinâ fea'rid ‘anhum hattâ yaḣûdû fî hadîśin ġayrih(i)(c) ve-immâ yunsiyenneke-şşeytânu felâ tak'ud ba'de-żżikrâ me'a-lkavmi-zzâlimîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Ayetlerimiz hakkında dedikoduya dalanları gördüğün vakit başka bir söze dalıncaya kadar onlardan yüz çevir, uzaklaş. Şayet şeytan sana unutturursa hatırladıktan sonra (kalk), o zalimler grubu ile beraber oturma.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/68

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"En'âm Suresi 68. ayet, müminlere, Allah'ın ayetleri hakkında uygunsuz tartışmalara girenlerden uzak durma ve unutkanlık durumunda dahi zalimlerle bir araya gelmeme talimatı vermektedir. Ayet, 'dalmak', 'yüz çevirmek', 'unutmak' ve 'zalimler' gibi kavramlar üzerinden inanç ve sosyal etkileşim sınırlarını çizmektedir.","keyConcepts":[{"word":"يَخُوضُونَ","root":"خ و ض","rootLatin":"h-v-d","meaning":"Allah'ın ayetleri hakkında uygunsuz, batıl veya alaycı bir şekilde tartışmaya, çekişmeye dalmak.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'خاض في الماء' (suya daldı) ifadesinden hareketle, 'يخوضون في آياتنا' ifadesini, ayetler hakkında batıl sözlere dalmak, onları alaya almak veya onlarla eğlenmek olarak açıklar. Ayetteki kullanımı, müminlerin bu tür tartışmalardan uzak durması gerektiğini vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'خوض' kelimesinin asıl anlamının 'suyu geçmek' olduğunu, mecazi olarak ise 'bir işe dalmak, derinlemesine girmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'يخوضون في آياتنا' ifadesi, Allah'ın ayetleri hakkında batıl ve uygunsuz sözlere dalmayı, onları hafife almayı ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'خوض' kavramının Kur'an'da genellikle olumsuz bir bağlamda kullanıldığını, özellikle Allah'ın ayetleri veya dinî konular hakkında ciddiyetsiz, alaycı veya batıl tartışmalara girmeyi ifade ettiğini belirtir. Bu ayette, müminlerin bu tür 'dalışlardan' kaçınması gerektiği vurgulanır."}]},{"word":"فَأَعْرِضْ","root":"ع ر ض","rootLatin":"a-r-d","meaning":"Yüz çevirmek, uzak durmak, onlarla muhatap olmaktan vazgeçmek.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'أعرض عنهم' ifadesini, onlardan yüz çevir, onlarla konuşmayı bırak, onlara iltifat etme şeklinde açıklar. Ayetteki emir, ayetler hakkında uygunsuz tartışmalara girenlerle aynı ortamda bulunmaktan kaçınmayı emreder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'إعراض' kelimesinin 'bir şeyden yüz çevirmek, uzaklaşmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, Allah'ın ayetleri hakkında batıl konuşanlardan fiziksel ve zihinsel olarak uzaklaşmayı, onların tartışmalarına katılmamayı ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'إعراض'ın, bir şeyden tamamen yüz çevirmek, onu terk etmek anlamına geldiğini ifade eder. Bu ayette, müminlerin, Allah'ın ayetleri hakkında uygunsuz konuşanlarla aynı mecliste bulunmaktan tamamen kaçınması gerektiği emredilir."}]},{"word":"يُنسِيَنَّكَ","root":"ن س ي","rootLatin":"n-s-y","meaning":"Şeytanın vesvesesiyle bir şeyi unutturması, gaflete düşürmesi.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'نسي' fiilinin 'unutmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'يُنسِيَنَّكَ الشيطان' ifadesi, Şeytan'ın insanı gaflete düşürerek, ayetler hakkında uygunsuz konuşanlardan uzak durma emrini unutturmasını ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'نسيان'ın, bilinen bir şeyi zihinden kaybetmek olduğunu söyler. Ayetteki kullanımında, Şeytan'ın etkisiyle Allah'ın emrini veya yapılması gerekeni geçici olarak unutmayı, gaflete düşmeyi ifade eder. Ancak bu unutkanlık, hatırlama ile ortadan kalkar ve sorumluluk devam eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'nesy' kökünün Kur'an'da hem doğal unutkanlık hem de kasıtlı terk etme anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'yünsiyenneke' ise, Şeytan'ın vesvesesiyle meydana gelen, geçici ve hatırlanabilir bir unutkanlığı ifade eder; bu durum, hatırlama anında sorumluluğu yeniden yükler."}]},{"word":"ٱلظَّـٰلِمِينَ","root":"ظ ل م","rootLatin":"z-l-m","meaning":"Haksızlık edenler, Allah'ın sınırlarını aşanlar, günahkarlar.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'ظلم' kelimesinin asıl anlamının 'bir şeyi ait olduğu yerden başka bir yere koymak' olduğunu, mecazi olarak ise 'haksızlık etmek, haddi aşmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'zalimler', Allah'ın ayetleri hakkında uygunsuz konuşarak haddi aşan, günah işleyen kimselerdir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'zulm'ün, bir şeyi ait olduğu yerin dışına koymak olduğunu ve üç kısma ayrıldığını belirtir: Allah ile kul arasındaki zulm (şirk), kul ile kul arasındaki zulm ve kulun kendine zulmü. Bu ayetteki 'zalimler', Allah'ın ayetleri hakkında uygunsuz konuşarak hem Allah'a hem de kendilerine zulmedenlerdir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'zulm' kavramının Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu, en temelinde 'haddi aşmak, sınırı ihlal etmek' anlamına geldiğini ifade eder. Bu ayetteki 'zalimler', Allah'ın ayetlerine karşı saygısızca davranarak veya onları alaya alarak ilahi sınırları aşan kişilerdir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tebligh","seytan-vesvese","emr-i-maruf","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":1,"surface":"إِذَا","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf-ı zaman olduğu için mebnî","gloss":"olduğu zaman","binaDurumu":"Mebnî (ism-i şart)","gorev":"Zaman zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":2,"surface":"رَأَيْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-ا-ي","rootLatin":"r-'-y","lemma":"رَأَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"gördün","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":3,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"o kimseler ki","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":4,"surface":"يَخُوضُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-و-ض","rootLatin":"ḫ-w-ḍ","lemma":"خَاضَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"dalıyorlar","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":5,"surface":"فِىٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"içinde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":6,"surface":"ءَايَـٰتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ي-ي","rootLatin":"'-y-y","lemma":"آيَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ayetleri","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":6,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","number":"Cemi","irab":"Mebnî","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"bizim","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":7,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"o halde","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":7,"surface":"أَعْرِضْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ع-ر-ض","rootLatin":"'-r-ḍ","lemma":"أَعْرَضَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"yüz çevir","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Emir fiil"},{"position":8,"surface":"عَنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":8,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"onlardan","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":9,"surface":"حَتَّىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"حَتَّى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"e kadar","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":10,"surface":"يَخُوضُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-و-ض","rootLatin":"ḫ-w-ḍ","lemma":"خَاضَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hattâ edatıyla mansûb","gloss":"dalsınlar","irabMarker":"nûnun hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":11,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"içinde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":12,"surface":"حَدِيثٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-د-ث","rootLatin":"ḥ-d-ṯ","lemma":"حَدِيث","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir söze","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":13,"surface":"غَيْرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"غ-ي-ر","rootLatin":"ġ-y-r","lemma":"غَيْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Sıfat olduğu için mecrûr","gloss":"başka","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Sıfat","izafet":"Muzâf"},{"position":13,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":14,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":14,"surface":"إِمَّا","pos":"harf","posDetail":"Şart Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِمَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart edatı olduğu için mebnî","gloss":"eğer","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Şart edatı"},{"position":15,"surface":"يُنسِيَنَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن-س-ي","rootLatin":"n-s-y","lemma":"أَنْسَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Tekid Nunu ile mebnî","gloss":"unutturursa","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":15,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"sana","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":16,"surface":"ٱلشَّيْطَـٰنُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ط-ن","rootLatin":"ş-ṭ-n","lemma":"شَيْطَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"şeytan","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":17,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Cevap harfi olduğu için mebnî","gloss":"o zaman","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":17,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nehiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nehiy harfi olduğu için mebnî","gloss":"yapma","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Cezm edatı"},{"position":18,"surface":"تَقْعُدْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-ع-د","rootLatin":"q-'-d","lemma":"قَعَدَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Nehiy edatından sonra geldiği için meczûm","gloss":"oturma","irabMarker":"sükûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":19,"surface":"بَعْدَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"ب-ع-د","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْدَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf-ı zaman olduğu için mansûb","gloss":"sonra","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mekân zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":20,"surface":"ٱلذِّكْرَىٰ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"ḏ-k-r","lemma":"ذِكْرَى","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"hatırlamadan","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":21,"surface":"مَعَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"م-ع-ي","rootLatin":"m-'-y","lemma":"مَعَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf-ı mekan olduğu için mansûb","gloss":"ile beraber","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mekân zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":22,"surface":"ٱلْقَوْمِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"kavim","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":23,"surface":"ٱلظَّـٰلِمِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ظ-ل-م","rootLatin":"ẓ-l-m","lemma":"ظَالِم","form":"Mücerred","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Sıfat olduğu için mecrûr","gloss":"zalimler","irabMarker":"yâ ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Sıfat"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Ve-iżâ"},{"position":2,"translit":"raeyte"},{"position":3,"translit":"lleżîne"},{"position":4,"translit":"yaḣûdûne"},{"position":5,"translit":"fî"},{"position":6,"translit":"âyâtinâ"},{"position":7,"translit":"fea'rid"},{"position":8,"translit":"‘anhum"},{"position":9,"translit":"hattâ"},{"position":10,"translit":"yaḣûdû"},{"position":11,"translit":"fî"},{"position":12,"translit":"hadîśin"},{"position":13,"translit":"ġayrih(i)(c)"},{"position":14,"translit":"ve-immâ"},{"position":15,"translit":"yunsiyenneke"},{"position":16,"translit":"şşeytânu"},{"position":17,"translit":"felâ"},{"position":18,"translit":"tak'ud"},{"position":19,"translit":"ba'de"},{"position":20,"translit":"żżikrâ"},{"position":21,"translit":"me'a"},{"position":22,"translit":"lkavmi"},{"position":23,"translit":"zzâlimîn(e)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/68*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/68*
- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/68*
- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/68*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*