# En'âm Sûresi, 76. Âyet (6:76)

> فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ ٱلَّيْلُ رَءَا كَوْكَبًا ۖ قَالَ هَـٰذَا رَبِّى ۖ فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَآ أُحِبُّ ٱلْـَٔافِلِينَ

*Felemmâ cenne ‘aleyhi-lleylu raâ kevkebâ(en)(s) kâle hâżâ rabbî(s) felemmâ efele kâle lâ uhibbu-l-âfilîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Üzerine gece karanlığı basınca, bir yıldız gördü. "İşte Rabbim!" dedi. Yıldız batınca da, "Ben öyle batanları sevmem" dedi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/76

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hz. İbrahim'in tevhid arayışını ve Allah'ın birliğini idrak ediş sürecini yıldızların batışı üzerinden anlatmaktadır. Anahtar kavramlar, gece, yıldız ve batma fiilleri etrafında şekillenerek, geçici olanın ilah olamayacağı fikrini vurgular.","keyConcepts":[{"word":"جَنَّ","root":"ج ن ن","rootLatin":"c-n-n","meaning":"Gece'nin bir şeyi örtmesi, karanlığıyla kuşatması.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'cenne' fiilinin 'örtmek, gizlemek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'cenne aleyhi' ifadesi, gecenin karanlığıyla her yeri kuşatması, bir şeyi örtmesi ve görünmez kılması anlamındadır. Bu, İbrahim'in etrafının karanlıkla kaplanması durumunu ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'cenn' kökünün temel anlamının 'gizlemek, örtmek' olduğunu ve 'gece' (leyl) kelimesinin de bu kökten türediğini ifade eder. Ayetteki 'cenne aleyhi' ifadesi, gecenin karanlığının her şeyi kaplaması ve gözden gizlemesi durumunu anlatır, bu da İbrahim'in gözlem yapmaya başladığı ortamı hazırlar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki kelimelerin semantik alanlarını incelerken, 'cenn' kökünün 'gizlilik, örtülülük' anlamını vurgular. Ayetteki 'cenne aleyhi' ifadesi, sadece fiziksel bir karanlığı değil, aynı zamanda bir tür 'örtülülük' halini de ima eder; bu da İbrahim'in hakikati arayışındaki başlangıç noktasını, yani henüz tam aydınlanmamış bir durumu temsil eder."}]},{"word":"كَوْكَبًا","root":"ك و ك ب","rootLatin":"k-v-k-b","meaning":"Gökyüzünde parlayan, ışık saçan cisim, yıldız.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'kevkeb' kelimesinin bilinen anlamıyla 'yıldız' olduğunu ve Kur'an'da mecazi kullanımlarının da bulunduğunu belirtir. Bu ayette ise doğrudan gökyüzündeki bir yıldızı ifade eder ve İbrahim'in gözlemlediği somut bir varlığı işaret eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kevkeb' kelimesini 'gökyüzünde parlayan cisim' olarak tanımlar. Ayetteki kullanımı, İbrahim'in dikkatini çeken ve ona ilah olabileceği düşüncesini veren ilk gök cismidir, bu da onun tevhid arayışının ilk aşamasını gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'kevkeb' kelimesinin Kur'an'daki kullanımlarını incelerken, genellikle 'yıldız' anlamında kullanıldığını ve bazen de mecazi olarak 'parlaklık, güzellik' gibi anlamlara gelebildiğini belirtir. Bu ayette ise, İbrahim'in gözlemlediği ve geçici olduğunu fark ettiği somut bir yıldızı ifade eder."}]},{"word":"أَفَلَ","root":"أ ف ل","rootLatin":"e-f-l","meaning":"Batmak, gözden kaybolmak, görünmez olmak.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'efele' fiilinin 'batmak, kaybolmak' anlamında kullanıldığını ve bu fiilin genellikle gök cisimlerinin batışını ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'efele' kelimesi, yıldızın ufukta kaybolmasını, gözden yitmesini anlatır ve İbrahim'in bu geçicilikten yola çıkarak ilahlık vasfını reddetmesini sağlar."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'efele' fiilini 'bir şeyin gözden kaybolması, batması' olarak açıklar. Ayetteki 'fellemmâ efele' ifadesi, yıldızın batışını, yani varlığının geçici olduğunu ve bu geçiciliğin ilahlık vasfıyla bağdaşmadığını İbrahim'e gösteren kritik bir anı ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'efele' fiilinin 'batmak, gizlenmek' anlamlarını vurgular ve bu fiilin özellikle gök cisimlerinin hareketleriyle ilgili kullanıldığını belirtir. Ayetteki kullanımı, İbrahim'in gözlemlediği yıldızın batarak yok olmasıyla, onun ilah olamayacağı sonucuna varmasını sağlayan temel bir gözlemdir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'efele' fiilinin semantik alanını 'kaybolma, yok olma, geçicilik' olarak değerlendirir. Ayetteki 'efele' kelimesi, sadece fiziksel bir batışı değil, aynı zamanda bir varlığın sürekliliğinin olmaması ve dolayısıyla ilahlık vasfına sahip olamayacağı fikrini sembolize eder. Bu, İbrahim'in tevhid arayışındaki mantıksal çıkarımının temelini oluşturur."}]},{"word":"ٱلْـَٔافِلِينَ","root":"أ ف ل","rootLatin":"e-f-l","meaning":"Batanlar, gözden kaybolanlar, geçici olanlar.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'âfilîn' kelimesinin 'batanlar, kaybolanlar' anlamına geldiğini ve bu kelimenin 'efele' fiilinin ism-i fail çoğulu olduğunu belirtir. Ayetteki kullanımı, İbrahim'in yıldızın batışından sonra, batıp kaybolan her şeyin ilah olamayacağı genel prensibini ifade etmesidir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'âfilîn' kelimesini 'batıp gidenler, gözden kaybolanlar' olarak açıklar. Bu kelime, İbrahim'in yıldızın batışıyla ulaştığı sonucun genelleştirilmiş halidir; yani, varlığı sürekli olmayan, değişen ve kaybolan hiçbir şeyin ilah olamayacağını ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'âfil' kelimesinin 'zail olan, kaybolan' anlamını vurgular. Ayetteki 'el-âfilîn' ifadesi, İbrahim'in gözlemlediği yıldızın batışından yola çıkarak, tüm geçici ve kaybolmaya mahkum varlıkların ilahlık vasfından uzak olduğunu ilan etmesidir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","kissa-ibrahim","musrikler","tabiat-ayetleri"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve, o zaman"},{"position":1,"surface":"لَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Şart Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart edatı olduğu için mebnî","gloss":"ne zaman ki"},{"position":2,"surface":"جَنَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ن-ن","rootLatin":"j-n-n","lemma":"جَنَّ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"karardı, bastı"},{"position":3,"surface":"عَلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":3,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o"},{"position":4,"surface":"ٱلَّيْلُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ل-ي-ل","rootLatin":"l-y-l","lemma":"لَيْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"gece"},{"position":5,"surface":"رَءَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-ء-ي","rootLatin":"r-'-y","lemma":"رَأَى","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"gördü"},{"position":6,"surface":"كَوْكَبًا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-و-ك-ب","rootLatin":"k-w-k-b","lemma":"كَوْكَب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir yıldız"},{"position":7,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":8,"surface":"هَـٰذَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَـٰذَا","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî mahallen merfû","gloss":"bu"},{"position":9,"surface":"رَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"Rabbim"},{"position":9,"surface":"ى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"benim"},{"position":10,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve, o zaman"},{"position":10,"surface":"لَمَّآ","pos":"harf","posDetail":"Şart Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart edatı olduğu için mebnî","gloss":"ne zaman ki"},{"position":11,"surface":"أَفَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-ف-ل","rootLatin":"a-f-l","lemma":"أَفَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"battı"},{"position":12,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":13,"surface":"لَآ","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil, -mez"},{"position":14,"surface":"أُحِبُّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ب-ب","rootLatin":"h-b-b","lemma":"أَحَبَّ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"severim"},{"position":15,"surface":"ٱلْـَٔافِلِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"أ-ف-ل","rootLatin":"a-f-l","lemma":"آفِل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"batanları"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Târık Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Terzi Baba (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Târık Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Necm (Yıldız) Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Necm (Yıldız) Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Terzi Baba (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *6/76*
- **Mutaffifîn Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/76*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *6/76*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *6/76*
- **Şu'arâ Sûresi** · *6/76*
- **TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/76*