# En'âm Sûresi, 77. Âyet (6:77)

> فَلَمَّا رَءَا ٱلْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هَـٰذَا رَبِّى ۖ فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَئِن لَّمْ يَهْدِنِى رَبِّى لَأَكُونَنَّ مِنَ ٱلْقَوْمِ ٱلضَّآلِّينَ

*Felemmâ raâ-lkamera bâziġan kâle hâżâ rabbî(s) felemmâ efele kâle le-in lem yehdinî rabbî leekûnenne mine-lkavmi-ddâllîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Ay'ı doğarken görünce de, "İşte Rabbim!" dedi. Ay da batınca, "Andolsun ki, Rabbim bana doğru yolu göstermezse, mutlaka ben de sapıklardan olurum" dedi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/77

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hz. İbrahim'in tevhid arayışını ve Allah'ın birliğini idrak etme sürecini tasvir eder. Ay, batma eylemi ve hidayet kavramları üzerinden, geçici olanın ilah olamayacağı ve gerçek Rabbin daimi ve yol gösterici olduğu fikrini vurgular.","keyConcepts":[{"word":"رَءَا","root":"ر أ ي","rootLatin":"r-e-y","meaning":"Görmek, müşahede etmek, idrak etmek anlamındadır ve burada Hz. İbrahim'in ayı gözlemlemesini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ru'yet' kelimesinin hem gözle görmeyi hem de kalple idrak etmeyi ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'reâ' fiili, Hz. İbrahim'in ayı sadece fiziksel olarak görmesi değil, aynı zamanda onun ilahlık vasfına sahip olup olmadığını sorgulayan bir müşahede içinde olduğunu gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'reâ' fiilinin mecazi anlamlarına da değinir. Burada Hz. İbrahim'in ayı görmesi, onun bir delil arayışı içinde olduğunu ve gördüğü şeyin mahiyetini anlamaya çalıştığını ifade eder."}]},{"word":"ٱلْقَمَرَ","root":"ق م ر","rootLatin":"k-m-r","meaning":"Ay, gökyüzündeki parlak cisim olup, burada Hz. İbrahim'in ilahlık vasfı atfettiği ancak sonradan bu düşüncesinden vazgeçtiği varlıktır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'kamer' kelimesinin bilinen gök cismi olduğunu ve Kur'an'da sıkça Allah'ın kudretinin delillerinden biri olarak zikredildiğini belirtir. Bu ayette ise Hz. İbrahim'in tevhid arayışında bir durak noktası olarak kullanılmıştır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'kamer'in genellikle Allah'ın yaratma gücünü ve düzenini gösteren bir işaret olarak kullanıldığını ifade eder. Hz. İbrahim'in bu ayeti 'Rabbim' olarak nitelemesi, onun henüz gerçek Rabbi bulamamış olmasının bir göstergesidir."}]},{"word":"بَازِغًا","root":"ب ز غ","rootLatin":"b-z-ğ","meaning":"Doğmak, yükselmek, ortaya çıkmak anlamındadır ve ayın ufuktan yükselişini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'bezğ' kelimesinin bir şeyin ortaya çıkması, görünür hale gelmesi anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'bâziğan' kelimesi, ayın parlaklığıyla birlikte ufukta belirmesini ve dikkat çekici bir varlık olarak algılanmasını vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'bezğ' fiilinin özellikle güneş ve ay gibi gök cisimlerinin doğuşu için kullanıldığını ve bu durumun onların belirginliğini ve göz alıcılığını ifade ettiğini açıklar. Hz. İbrahim'in bu duruma 'Rabbim' demesi, onun bu parlaklığa ve belirginliğe aldanışını gösterir."}]},{"word":"أَفَلَ","root":"أ ف ل","rootLatin":"e-f-l","meaning":"Batmak, kaybolmak, gözden yitmek anlamındadır ve ayın ufukta kayboluşunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ufûl' kelimesinin bir şeyin batması, kaybolması ve gözden uzaklaşması anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'efele' fiili, ayın geçiciliğini ve dolayısıyla ilahlık vasfına sahip olamayacağını gösteren temel bir delildir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'efele' fiilinin bir şeyin zeval bulması, yok olması anlamında kullanıldığını ifade eder. Hz. İbrahim'in bu fiili gözlemlemesi, onun geçici olanın ilah olamayacağı sonucuna varmasına yol açmıştır."}]},{"word":"يَهْدِنِى","root":"ه د ي","rootLatin":"h-d-y","meaning":"Doğru yola iletmek, rehberlik etmek anlamındadır ve Allah'ın Hz. İbrahim'e hakikati göstermesini ifade eder.","sources":[{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'hidayet' kavramının Kur'an'da Allah'ın insanı doğru yola, hakikate ve kurtuluşa ulaştırması anlamında merkezi bir rol oynadığını belirtir. Hz. İbrahim'in 'Rabbim beni doğruya eriştirmeseydi' ifadesi, onun kendi çabasıyla değil, Allah'ın rehberliğiyle hakikate ulaşacağının bilincinde olduğunu gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'hidayet'in genel olarak doğru yolu göstermek olduğunu, ancak Kur'an bağlamında bunun özellikle Allah tarafından gönderilen peygamberler ve kitaplar aracılığıyla gerçekleşen ilahi rehberlik olduğunu açıklar. Hz. İbrahim'in bu duası, ilahi hidayetin önemini vurgular."}]},{"word":"ٱلضَّآلِّينَ","root":"ض ل ل","rootLatin":"d-l-l","meaning":"Sapmışlar, doğru yoldan ayrılmışlar anlamındadır ve tevhid inancından uzaklaşanları ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'dalâl' kelimesinin doğru yoldan sapmak, şaşırmak ve hakikatten uzaklaşmak anlamına geldiğini belirtir. Hz. İbrahim'in bu ifadeyi kullanması, tevhid inancından uzaklaşmanın büyük bir sapıklık olduğunu ve kendisinin bundan sakınmak istediğini gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'dalâl' kavramının Kur'an'da genellikle Allah'ın birliğinden yüz çevirme, şirke düşme ve peygamberlerin getirdiği mesajı reddetme anlamında kullanıldığını ifade eder. Hz. İbrahim'in bu sözü, tevhidin zıddı olan şirkin bir 'dalâl' olduğunu vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-ibrahim","tevhid","hidayet-dalalet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve, o zaman"},{"position":1,"surface":"لَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"ne zaman ki"},{"position":2,"surface":"رَءَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-ء-ي","rootLatin":"r-'-y","lemma":"رَأَى","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"gördü"},{"position":3,"surface":"ٱلْقَمَرَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-م-ر","rootLatin":"q-m-r","lemma":"قَمَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ayı"},{"position":4,"surface":"بَازِغًا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ب-ز-غ","rootLatin":"b-z-gh","lemma":"بَازِغ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"doğarken"},{"position":5,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":6,"surface":"هَـٰذَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَذَا","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî","gloss":"bu"},{"position":7,"surface":"رَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"Rabbim"},{"position":7,"surface":"ى","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ي","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"benim"},{"position":8,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve, o zaman"},{"position":8,"surface":"لَمَّآ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"ne zaman ki"},{"position":9,"surface":"أَفَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-ف-ل","rootLatin":"'-f-l","lemma":"أَفَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"battı"},{"position":10,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":11,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":11,"surface":"ئِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":12,"surface":"لَّمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cezm","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değilse"},{"position":13,"surface":"يَهْدِنِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"هَدَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Cezm edatından sonra geldiği için meczûm","gloss":"hidayet etmezse"},{"position":13,"surface":"ى","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ي","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"bana"},{"position":14,"surface":"رَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Rabbim"},{"position":14,"surface":"ى","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ي","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"benim"},{"position":15,"surface":"لَأَكُونَنَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Nûn-i te'kid ile bitiştiği için mebnî","gloss":"elbette olurum"},{"position":16,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":17,"surface":"ٱلْقَوْمِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kavimden"},{"position":18,"surface":"ٱلضَّآلِّينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ض-ل-ل","rootLatin":"d-l-l","lemma":"ضَالّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"sapıklardan"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Târık Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Terzi Baba (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Terzi Baba (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Necm (Yıldız) Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Târık Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Necm (Yıldız) Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **En'âm Sûresi** · *6/77*
- **Altı Peygamber - Hz.İbrahim (a.s) Halillullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/77*
- **Altı Peygamber - Hz.İbrahim (a.s) Halillullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/77*
- **Risâle-i Gavsiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/77*
- **Risâle-i Gavsiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/77*
- **En'âm Sûresi** · *6/77*