# En'âm Sûresi, 78. Âyet (6:78)

> فَلَمَّا رَءَا ٱلشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هَـٰذَا رَبِّى هَـٰذَآ أَكْبَرُ ۖ فَلَمَّآ أَفَلَتْ قَالَ يَـٰقَوْمِ إِنِّى بَرِىٓءٌ مِّمَّا تُشْرِكُونَ

*Felemmâ raâ-şşemse bâziġaten kâle hâżâ rabbî hâżâ ekber(u)(s) felemmâ efelet kâle yâ kavmi innî berî-un mimmâ tuşrikûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Güneşi doğarken görünce de, "İşte benim Rabbim! Bu daha büyük" dedi. O da batınca (kavmine dönüp), "Ey kavmim! Ben sizin Allah'a ortak koştuğunuz şeylerden uzağım" dedi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/78

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hz. İbrahim'in tevhid mücadelesini ve Allah'ın birliğini arayışını tasvir ederken, 'görme', 'doğma', 'batma', 'büyüklük' ve 'ortak koşma' gibi temel kavramlar üzerinden sembolik bir anlatım sunar. Kelimelerin kök anlamları, bu arayışın felsefi ve teolojik derinliğini ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"رَءَا","root":"ر أ ى","rootLatin":"r-e-y","meaning":"Gözle görmek, idrak etmek ve müşahede etmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, رؤية (rü'yet) kelimesinin hem gözle görmeyi hem de kalple idrak etmeyi ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'فَلَمَّا رَءَا' ifadesi, Hz. İbrahim'in güneşi sadece fiziksel olarak görmesini değil, aynı zamanda onun bir ilah olamayacağını idrak etme sürecini de içerir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'رَءَا' fiilinin burada 'علم' (bildi) anlamında mecazi olarak kullanılabileceğini ima eder. Hz. İbrahim'in güneşi görmesi, onun ilahlık vasfından yoksun olduğunu anlamasına vesile olmuştur."}]},{"word":"بَازِغَةً","root":"ب ز غ","rootLatin":"b-z-ğ","meaning":"Güneşin veya ayın doğarak ufukta belirmesi, ortaya çıkmasıdır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'بَازِغَةً' kelimesini 'طالعة' (doğan) olarak açıklar. Ayette güneşin doğuşu, Hz. İbrahim'in gözlemlediği ve üzerinde düşündüğü bir kozmik olayı ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, بزغ (bezğ) kelimesinin, bir şeyin aniden ve belirgin bir şekilde ortaya çıkması anlamına geldiğini belirtir. Güneşin 'bâziğa' olması, onun tüm ihtişamıyla ufukta görünmesini anlatır."}]},{"word":"أَكْبَرُ","root":"ك ب ر","rootLatin":"k-b-r","meaning":"Büyüklük, yücelik ve azamet ifade eden bir sıfattır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, كبر (kibr) kelimesinin hem cismani hem de manevi büyüklüğü ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'هَـٰذَآ أَكْبَرُ' ifadesi, Hz. İbrahim'in güneşi diğer gözlemlediği cisimlerden (yıldız, ay) daha büyük ve etkileyici bulduğunu, dolayısıyla ilahlık için daha uygun bir aday olarak düşündüğünü gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'kebîr' ve 'ekber' gibi kelimelerin Kur'an'da sadece fiziksel büyüklüğü değil, aynı zamanda güç, otorite ve yüceliği de ifade ettiğini vurgular. Hz. İbrahim'in bu ifadesi, güneşe atfettiği geçici bir yücelik algısını yansıtır."}]},{"word":"أَفَلَتْ","root":"أ ف ل","rootLatin":"e-f-l","meaning":"Güneşin veya ayın batması, gözden kaybolmasıdır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'أَفَلَتْ' kelimesini 'غابت' (battı, kayboldu) olarak açıklar. Güneşin batışı, onun sürekli ve kalıcı bir ilah olamayacağının kanıtı olarak sunulur."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, أفل (efl) kelimesinin, bir şeyin batarak veya kaybolarak gözden uzaklaşması anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki bu fiil, Hz. İbrahim'in gözlemlediği gök cisimlerinin sınırlı ve geçici oluşunu vurgular."}]},{"word":"بَرِىٓءٌ","root":"ب ر أ","rootLatin":"b-r-e","meaning":"Bir şeyden uzak olmak, ilişiği kesmek, sorumlu olmamak, temiz olmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, برأ (bere'e) kelimesinin, bir şeyden ayrılma, uzaklaşma ve temizlenme anlamlarını taşıdığını ifade eder. Hz. İbrahim'in 'إِنِّى بَرِىٓءٌ مِّمَّا تُشْرِكُونَ' ifadesi, müşriklerin ortak koştukları şeylerden tamamen uzak olduğunu, onlarla hiçbir bağının kalmadığını kesin bir dille belirtir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'بريء' kelimesinin, bir suçtan veya kusurdan arınmış, uzaklaşmış kişi için kullanıldığını belirtir. Ayetteki kullanım, Hz. İbrahim'in şirkin her türlüsünden teberri ettiğini, yani uzaklaştığını ve masum olduğunu vurgular."}]},{"word":"تُشْرِكُونَ","root":"ش ر ك","rootLatin":"ş-r-k","meaning":"Allah'a ortak koşmak, O'nunla birlikte başka varlıklara ibadet etmek veya O'nun sıfatlarını başkalarına atfetmektir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, شرك (şirk) kelimesinin, bir şeyi başkasıyla ortak kılmak anlamına geldiğini ve dinî bağlamda Allah'a ortak koşmak, O'nunla birlikte başka ilahlar edinmek olduğunu açıklar. Ayetteki 'تُشْرِكُونَ' ifadesi, kavminin Allah'tan başka varlıklara tapınma eylemini doğrudan hedef alır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'şirk' kavramının Kur'an'daki merkeziyetini vurgular ve bunun sadece putlara tapınmakla sınırlı olmadığını, aynı zamanda Allah'ın mutlak birliğini ve egemenliğini zedeleyen her türlü düşünce ve eylemi kapsadığını belirtir. Hz. İbrahim'in bu sözü, tevhidin şirke karşı kesin duruşunu ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","kufur-sirk","kissa-ibrahim"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve, sonra"},{"position":1,"surface":"لَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"olduğu zaman"},{"position":2,"surface":"رَءَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-ء-ي","rootLatin":"r-'-y","lemma":"رَأَى","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"gördü"},{"position":3,"surface":"ٱلشَّمْسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-م-س","rootLatin":"ş-m-s","lemma":"شَمْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"güneşi"},{"position":4,"surface":"بَازِغَةًۭ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ب-ز-غ","rootLatin":"b-z-ğ","lemma":"بَازِغَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"doğar halde"},{"position":5,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"k-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":6,"surface":"هَـٰذَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَذَا","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"bu"},{"position":7,"surface":"رَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"Rabbim"},{"position":7,"surface":"ى","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ي","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"benim"},{"position":8,"surface":"هَـٰذَآ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَذَا","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"bu"},{"position":9,"surface":"أَكْبَرُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"ك-ب-ر","rootLatin":"k-b-r","lemma":"أَكْبَر","form":"Ef'al","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"daha büyük"},{"position":10,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve, sonra"},{"position":10,"surface":"لَمَّآ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"olduğu zaman"},{"position":11,"surface":"أَفَلَتْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-ف-ل","rootLatin":"'-f-l","lemma":"أَفَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"battı"},{"position":12,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"k-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":13,"surface":"يَـٰ","pos":"harf","posDetail":"Nidâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nidâ harfi olduğu için mebnî","gloss":"ey"},{"position":13,"surface":"قَوْمِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"k-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Nidâ harfinden sonra geldiği için mahallen mansûb (muzâf olduğu için)","gloss":"kavmim"},{"position":14,"surface":"إِنِّى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz ki"},{"position":14,"surface":"ى","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ي","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mahallen mansûb","gloss":"ben"},{"position":15,"surface":"بَرِىٓءٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ب-ر-ء","rootLatin":"b-r-'","lemma":"بَرِيء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"uzağım"},{"position":16,"surface":"مِّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":16,"surface":"مَّا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"şeyden"},{"position":17,"surface":"تُشْرِكُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ش-ر-ك","rootLatin":"ş-r-k","lemma":"أَشْرَكَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"ortak koşuyorsunuz"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Terzi Baba (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Târık Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Necm (Yıldız) Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Terzi Baba (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Târık Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Necm (Yıldız) Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am Sûresi 76-79 âyetlerinde*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*