# En'âm Sûresi, 80. Âyet (6:80)

> وَحَآجَّهُۥ قَوْمُهُۥ ۚ قَالَ أَتُحَـٰٓجُّوٓنِّى فِى ٱللَّهِ وَقَدْ هَدَىٰنِ ۚ وَلَآ أَخَافُ مَا تُشْرِكُونَ بِهِۦٓ إِلَّآ أَن يَشَآءَ رَبِّى شَيْـًٔا ۗ وَسِعَ رَبِّى كُلَّ شَىْءٍ عِلْمًا ۗ أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ

*Vehâccehu kavmuh(u)(c) kâle etuhâccûnnî fi(A)llâhi vekad hedân(i)(c) velâ eḣâfu mâ tuşrikûne bihi illâ en yeşâe rabbî şey-â(en)(k) vesi'a rabbî kulle şey-in ‘ilmâ(en)(k) efelâ teteżekkerûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Kavmi onunla tartışmaya girişti. Dedi ki: "Beni doğru yola iletmişken, Allah hakkında benimle tartışmaya mı kalkışıyorsunuz? Hem sizin O'na ortak koştuklarınızdan ben korkmam; ancak Rabbimin bir şey dilemiş olması başka. Rabbimin ilmi her şeyi kuşatmıştır. Hala düşünüp öğüt almayacak mısınız?"

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/80

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hz. İbrahim'in kavmiyle tevhid inancı üzerine yaptığı tartışmayı ve Allah'ın ilminin kuşatıcılığını vurgular. Anahtar kavramlar, tartışma, hidayet, şirk ve ilmin kapsamını dilbilimsel ve semantik açıdan derinlemesine inceler.","keyConcepts":[{"word":"حَاجَّهُۥ","root":"ح ج ج","rootLatin":"h-c-c","meaning":"Kavmin Hz. İbrahim ile Allah'ın birliği konusunda delillerle karşılıklı münakaşaya girmesi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hacc kelimesi, bir şeyi kasdetmek ve ona yönelmek anlamına gelir. 'Hâcce' fiili ise, birini delillerle yenmeye çalışmak, karşılıklı delil sunarak tartışmak demektir. Ayetteki kullanımı, kavmin Hz. İbrahim'e karşı kendi inançlarını savunmak için deliller öne sürmesini ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Hâcce fiili, 'cedele' (tartıştı) anlamındadır. Ayetteki 'hâccehû kavmuhû' ifadesi, kavminin İbrahim ile Allah'ın birliği ve putlara tapmanın yanlışlığı konusunda delillerle çekiştiğini, onu kendi inançlarından vazgeçirmeye çalıştığını gösterir."}]},{"word":"هَدَىٰنِ","root":"ه د ى","rootLatin":"h-d-y","meaning":"Allah'ın Hz. İbrahim'i doğru yola, yani tevhid inancına ulaştırması ve ona rehberlik etmesi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hidayet, lütuf ve inayetle doğru yola iletmek demektir. Ayetteki 'hâdânî' ifadesi, Allah'ın Hz. İbrahim'e tevhid hakikatini göstermesi, onu şirkten uzaklaştırıp doğru inanca yönlendirmesi anlamındadır. Bu, ilahi bir rehberlik ve lütuftur."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Hidayet, Kur'an'da 'doğru yolu göstermek' ve 'doğru yola iletmek' olmak üzere iki temel anlam taşır. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın Hz. İbrahim'e hakikati idrak etme ve tevhid inancını benimseme konusunda özel bir rehberlikte bulunduğunu, onu şaşkınlıktan kurtarıp doğru istikamete yönelttiğini belirtir."}]},{"word":"تُشْرِكُونَ","root":"ش ر ك","rootLatin":"ş-r-k","meaning":"Kavmin Allah'a ortak koştuğu, O'nunla birlikte başka varlıklara ibadet ettiği putlar ve ilahlar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şirk, bir şeyi başkasıyla ortak kılmak, birine ortak koşmak demektir. Kur'an'da ise Allah'a ortak koşmak, O'nunla birlikte başka ilahlar edinmek anlamında kullanılır. Ayetteki 'mâ tuşrikûne bihî' ifadesi, kavmin Allah'ın uluhiyetinde ve rububiyetinde ortak kabul ettiği putları ve varlıkları ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Şirk, Kur'an'ın temel kavramlarından biridir ve tevhidin zıddıdır. Allah'ın mutlak birliğini ve tekliğini reddederek, O'nunla birlikte başka varlıklara ilahlık atfetmek veya O'nun sıfatlarını başkalarına yüklemek anlamına gelir. Bu ayette, Hz. İbrahim'in kavminin taptığı putların, Allah'a ortak koşulan varlıklar olduğunu vurgular."}]},{"word":"وَسِعَ","root":"و س ع","rootLatin":"v-s-a","meaning":"Allah'ın ilminin her şeyi kapsayıcı ve kuşatıcı olması, hiçbir şeyin O'nun bilgisinin dışında kalmaması.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Vüs'at, genişlik ve kapsayıcılık anlamına gelir. 'Vesi'a' fiili, bir şeyin bir şeyi kuşatması, içine alması demektir. Ayetteki 'vesi'a Rabbî külle şey'in ilmen' ifadesi, Allah'ın ilminin sınırsız olduğunu, kainattaki her şeyi, en ince ayrıntısına kadar bildiğini ve kuşattığını vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Vüs'at, bir şeyin kapasitesinin genişliği ve her şeyi içine almasıdır. Allah'ın ilminin 'vüs'at'ı, O'nun bilgisinin mutlak ve eksiksiz olduğunu, geçmişi, bugünü ve geleceği, görüneni ve görünmeyeni kapsadığını ifade eder. Bu, Allah'ın kudret ve hikmetinin bir göstergesidir."}]},{"word":"تَتَذَكَّرُونَ","root":"ذ ك ر","rootLatin":"z-k-r","meaning":"Kavmin, Allah'ın ayetleri ve Hz. İbrahim'in delilleri üzerinde düşünerek öğüt alması ve hakikati idrak etmesi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zikir, bir şeyi hatırlamak, akılda tutmak ve anmak demektir. 'Tezekkür' ise, unutulan bir şeyi hatırlamaya çalışmak, düşünerek idrak etmek anlamına gelir. Ayetteki 'efelâ tetezekkerûn' ifadesi, kavmin, Hz. İbrahim'in sunduğu deliller ve Allah'ın kudretinin işaretleri üzerinde derinlemesine düşünerek hakikati kavramalarını, gafletten uyanmalarını teşvik eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Tezekkür, Kur'an'da sadece hatırlamak değil, aynı zamanda ibret almak, öğüt almak ve düşünerek doğru sonuca ulaşmak anlamında kullanılır. Bu ayette, Hz. İbrahim'in kavmine yönelttiği bu soru, onların akıllarını kullanıp, Allah'ın birliğini ve kudretini gösteren deliller üzerinde tefekkür etmelerini, böylece doğru yolu bulmalarını amaçlar."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","musrikler","hidayet-dalalet","ilim-hikmet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"حَآجَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-ج-ج","rootLatin":"h-j-j","lemma":"حَاجَّ","form":"Mufâale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"tartıştı"},{"position":1,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu"},{"position":2,"surface":"قَوْمُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"kavmi"},{"position":2,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onun"},{"position":3,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":4,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"mı"},{"position":4,"surface":"تُحَـٰٓجُّونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ج-ج","rootLatin":"h-j-j","lemma":"حَاجَّ","form":"Mufâale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"tartışıyor musunuz"},{"position":4,"surface":"نِّى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker|Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"benimle"},{"position":5,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"hakkında"},{"position":6,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah"},{"position":7,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Hâl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"iken"},{"position":7,"surface":"قَدْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tahkik","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"قَدْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"gerçekten"},{"position":8,"surface":"هَدَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"هَدَى","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"hidayet etti"},{"position":8,"surface":"نِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Vikaye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"beni"},{"position":8,"surface":"ي","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker|Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"beni"},{"position":9,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":9,"surface":"لَآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":10,"surface":"أَخَافُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-و-ف","rootLatin":"ḫ-w-f","lemma":"خَافَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker|Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"korkmam"},{"position":11,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"şeyden"},{"position":12,"surface":"تُشْرِكُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ش-ر-ك","rootLatin":"ş-r-k","lemma":"أَشْرَكَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"ortak koştuğunuz"},{"position":13,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":13,"surface":"هِۦٓ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"ona"},{"position":14,"surface":"إِلَّآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstisna","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ancak"},{"position":15,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ki"},{"position":16,"surface":"يَشَآءَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ش-ي-ا","rootLatin":"ş-y-a","lemma":"شَاءَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatı (أَن) ile mansûb","gloss":"dilerse"},{"position":17,"surface":"رَبِّى","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Rabbim"},{"position":17,"surface":"ى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker|Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"benim"},{"position":18,"surface":"شَيْـًۭٔا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ي-ء","rootLatin":"ş-y-ʾ","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir şey"},{"position":19,"surface":"وَسِعَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"و-س-ع","rootLatin":"w-s-ʿ","lemma":"وَسِعَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kuşattı"},{"position":20,"surface":"رَبِّى","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Rabbim"},{"position":20,"surface":"ى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker|Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"benim"},{"position":21,"surface":"كُلَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ل-ل","rootLatin":"k-l-l","lemma":"كُلّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"her"},{"position":22,"surface":"شَىْءٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ي-ء","rootLatin":"ş-y-ʾ","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":23,"surface":"عِلْمًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عِلْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Temyiz olduğu için mansûb","gloss":"ilimce"},{"position":24,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"mı"},{"position":24,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde"},{"position":24,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":25,"surface":"تَتَذَكَّرُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"ḏ-k-r","lemma":"تَذَكَّرَ","form":"Tefa''ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"öğüt almaz mısınız"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*