# En'âm Sûresi, 95. Âyet (6:95)

> ۞ إِنَّ ٱللَّهَ فَالِقُ ٱلْحَبِّ وَٱلنَّوَىٰ ۖ يُخْرِجُ ٱلْحَىَّ مِنَ ٱلْمَيِّتِ وَمُخْرِجُ ٱلْمَيِّتِ مِنَ ٱلْحَىِّ ۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ ۖ فَأَنَّىٰ تُؤْفَكُونَ

*İnna(A)llâhe fâliku-lhabbi ve-nnevâ(s) yuḣricu-lhayye mine-lmeyyiti vemuḣricu-lmeyyiti mine-lhayy(i)(c) żâlikumu(A)llâhu feennâ tu/fekûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Şüphesiz Allah, taneyi ve çekirdeği yarıp filizlendirendir. Ölüden diriyi çıkarır. Diriden de ölüyü çıkarandır. İşte budur Allah! Peki (O'ndan) nasıl çevriliyorsunuz?

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/95

---

## Tefsir

{"topics":["yaratilis","tabiat-ayetleri","tevhid","dirilis","musrikler"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"En'âm Suresi'nin 95. ayeti, Allah'ın yaratma ve diriltme kudretini tohum ve çekirdek metaforu üzerinden vurgular. Ayet, cansızdan canlıyı, canlıdan cansızı çıkarma mucizesini ele alarak tevhid inancının temelini oluşturan ilahi kudreti dilbilimsel ve semantik derinlikle işler.","keyConcepts":[{"word":"فَالِقُ","root":"ف ل ق","rootLatin":"f-l-q","meaning":"Yarmak, ayırmak, bölmek anlamlarına gelir ve burada tohum ile çekirdeğin içinden filiz çıkarmayı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Falk (فلق) kelimesi, bir şeyi ikiye ayırmak, bölmek anlamına gelir. Ayetteki 'fâliku'l-habbi ve'n-nevâ' ifadesi, Allah'ın tohumu ve çekirdeği yararak içinden bitkiyi çıkarması, yani cansızdan canlıyı var etmesi kudretini gösterir. Bu, ilahi yaratıcılığın ve kudretin bir delilidir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Fâlik kelimesi, 'yarıcı' demektir. Habbi ve'n-nevâ'yı yarmak, onların içinden bitkileri çıkarmak demektir. Bu ifade, Allah'ın kudretini ve yaratıcılığını mecazi bir anlatımla ortaya koyar; cansız gibi görünen tohum ve çekirdekten hayat fışkırtmasıdır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'falk' kavramı, genellikle Allah'ın yaratıcı gücünü ve evrendeki düzeni ifade etmek için kullanılır. Özellikle 'fâliku'l-habbi ve'n-nevâ' ifadesi, Allah'ın cansız maddeden hayatı çıkarması, yani 'ex nihilo' (yoktan var etme) kudretinin bir sembolüdür. Bu, Allah'ın mutlak yaratıcı ve diriltici vasfını vurgular."}]},{"word":"ٱلْحَبِّ","root":"ح ب ب","rootLatin":"h-b-b","meaning":"Tohum, tane anlamına gelir ve bitkilerin başlangıç noktasını, potansiyel yaşamı temsil eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Habb (حب), ekilen ve topraktan biten her türlü tanedir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın bu taneleri yararak onlardan bitkileri çıkarması, yani cansızdan canlıyı meydana getirme kudretini gösterir. Bu, Allah'ın yaratıcılığının somut bir delilidir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Habb (حب), bitkilerin tohumlarıdır. Ayette 'fâliku'l-habbi' ifadesi, Allah'ın bu tohumları yararak içlerinden filizleri çıkarması, onlara hayat vermesi anlamındadır. Bu, Allah'ın kudretinin ve hikmetinin bir göstergesidir."}]},{"word":"ٱلنَّوَىٰ","root":"ن و ي","rootLatin":"n-w-y","meaning":"Çekirdek anlamına gelir ve hurma, zeytin gibi meyvelerin içindeki sert kısmı ifade eder; tohum gibi potansiyel yaşam barındırır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Nevâ (نوى), hurma ve benzeri meyvelerin çekirdeğidir. Ayetteki 'fâliku'n-nevâ' ifadesi, Allah'ın bu çekirdekleri yararak içlerinden ağaçları çıkarması, yani cansızdan canlıyı var etmesi kudretini vurgular. Bu, Allah'ın yaratıcı gücünün bir başka örneğidir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Nevâ (نوى), hurma çekirdeği ve benzeri çekirdekler için kullanılır. Ayetteki bağlamda, Allah'ın bu çekirdekleri yararak onlardan büyük ağaçlar çıkarması, O'nun sonsuz kudretini ve yaratıcılığını gösterir. Bu, cansızdan canlıyı çıkarma mucizesinin bir parçasıdır."}]},{"word":"يُخْرِجُ","root":"خ ر ج","rootLatin":"h-r-j","meaning":"Çıkarmak, dışarıya çıkarmak, meydana getirmek anlamlarına gelir ve burada Allah'ın cansızdan canlıyı, canlıdan cansızı var etme eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İhrâc (إخراج), bir şeyi bir yerden dışarı çıkarmaktır. Ayette 'yuhricu'l-hayye mine'l-meyyit' ifadesi, Allah'ın canlıyı ölüden, yani cansızdan çıkarması, örneğin tohumdan bitkiyi veya yumurtadan civcivi çıkarması anlamındadır. Bu, Allah'ın hayat verici ve yaratıcı kudretinin bir delilidir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Yuhricu (يخرج) fiili, Allah'ın yaratma eylemini ve kudretini ifade eder. Özellikle 'ölüyü diriden, diriyi ölüden çıkarması' ifadesi, Allah'ın evrendeki sürekli yaratma ve dönüştürme gücünü gösterir. Bu, Allah'ın mutlak hakimiyetinin ve eşsizliğinin bir kanıtıdır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Kur'an'da 'ihrâc' fiili, genellikle Allah'ın kudretini ve yaratıcılığını vurgulamak için kullanılır. Cansızdan canlıyı, canlıdan cansızı çıkarma eylemi, Allah'ın varlığının ve birliğinin en açık delillerinden biridir. Bu, aynı zamanda ahiret inancının da bir ön hazırlığıdır; zira ölü topraktan bitki çıkaran Allah, ölüleri de diriltecektir."}]},{"word":"ٱلْحَىَّ","root":"ح ي ي","rootLatin":"h-y-y","meaning":"Canlı, yaşayan anlamına gelir ve hayat sahibi varlıkları ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hayy (حي), hayat sahibi olan demektir. Ayetteki 'el-hayye mine'l-meyyit' ifadesi, Allah'ın canlıyı cansızdan, örneğin bitkiyi tohumdan veya insanı nutfeden çıkarması anlamındadır. Bu, Allah'ın hayat verici ve yaratıcı sıfatının bir tecellisidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Hayy (حي), varlığı kendiliğinden olan ve hayat sahibi olan demektir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın cansız maddeden hayatı var etme kudretini gösterir. Bu, Allah'ın mutlak yaratıcı ve diriltici gücünün bir kanıtıdır."}]},{"word":"ٱلْمَيِّتِ","root":"م و ت","rootLatin":"m-w-t","meaning":"Ölü, cansız anlamına gelir ve hayatı olmayan varlıkları ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Meyyit (ميت), hayatı olmayan, ölü demektir. Ayetteki 'el-meyyite mine'l-hayy' ifadesi, Allah'ın ölü olanı canlıdan, örneğin yumurtayı tavuktan veya tohumu bitkiden çıkarması anlamındadır. Bu, Allah'ın yaratma ve dönüştürme kudretinin bir başka yönünü gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'meyyit' kavramı, sadece biyolojik ölümü değil, aynı zamanda manevi ölümü veya cansızlığı da ifade edebilir. Bu ayette ise, 'el-hayye mine'l-meyyit' ve 'el-meyyite mine'l-hayy' ifadeleri, Allah'ın evrendeki sürekli yaratma ve dönüştürme döngüsünü, yani cansızdan canlıyı ve canlıdan cansızı çıkarma kudretini vurgular. Bu, Allah'ın mutlak gücünün ve varlığının bir delilidir."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"İnna"},{"position":2,"translit":"(A)llâhe"},{"position":3,"translit":"fâliku"},{"position":4,"translit":"lhabbi"},{"position":5,"translit":"ve-nnevâ(s)"},{"position":6,"translit":"yuḣricu"},{"position":7,"translit":"lhayye"},{"position":8,"translit":"mine"},{"position":9,"translit":"lmeyyiti"},{"position":10,"translit":"vemuḣricu"},{"position":11,"translit":"lmeyyiti"},{"position":12,"translit":"mine"},{"position":13,"translit":"lhayy(i)(c)"},{"position":14,"translit":"żâlikumu"},{"position":15,"translit":"(A)llâhu"},{"position":16,"translit":"feennâ"},{"position":17,"translit":"tu/fekûn(e)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Nâsih harf"},{"position":2,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":3,"surface":"فَالِقُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ف-ل-ق","rootLatin":"f-l-q","lemma":"فَالِق","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"yaran","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâsih harfin haberi","izafet":"Muzâf"},{"position":4,"surface":"ٱلْحَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ب-ب","rootLatin":"h-b-b","lemma":"حَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"taneyi","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":5,"surface":"ٱلنَّوَىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-و-ي","rootLatin":"n-w-y","lemma":"نَوَى","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"çekirdeği","irabMarker":"takdîrî kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf"},{"position":6,"surface":"يُخْرِجُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-ر-ج","rootLatin":"ḫ-r-j","lemma":"أَخْرَجَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"çıkarır","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":7,"surface":"ٱلْحَىَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ي-ي","rootLatin":"h-y-y","lemma":"حَيّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"diriyi","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":8,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":9,"surface":"ٱلْمَيِّتِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"م-و-ت","rootLatin":"m-w-t","lemma":"مَيِّت","form":"Fey'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ölüden","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":10,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":10,"surface":"مُخْرِجُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"خ-ر-ج","rootLatin":"ḫ-r-j","lemma":"مُخْرِج","form":"Muf'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki isme (فَالِقُ) atfedildiği için merfû","gloss":"çıkaran","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf","izafet":"Muzâf"},{"position":11,"surface":"ٱلْمَيِّتِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"م-و-ت","rootLatin":"m-w-t","lemma":"مَيِّت","form":"Fey'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"ölüyü","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":12,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":13,"surface":"ٱلْحَىِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ي-ي","rootLatin":"h-y-y","lemma":"حَيّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"diriden","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":14,"surface":"ذَٰلِكُمُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî (mahallen merfû)","gloss":"işte bu"},{"position":15,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"Allah'tır","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"},{"position":16,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Fâ-i İstînâfiyye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":16,"surface":"أَنَّىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İstifham edatı olduğu için mebnî","gloss":"nasıl","binaDurumu":"Mebnî (ism-i istifhâm)"},{"position":17,"surface":"تُؤْفَكُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ا-ف-ك","rootLatin":"ʾ-f-k","lemma":"أَفَكَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"yüz çevirirsiniz","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Meçhul muzâri fiil"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/95*
- **Vahiy ve Cebrâîl** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/95*
- **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/95*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *6/95*
- **Zümer Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/95*
- **Vahiy ve Cebrâîl** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/95*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *6/95*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *6/95*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*
- **Ölüm ve Kıyâmet Hakkında** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/95*
- **Ölüm ve Kıyâmet Hakkında** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *6/95*