# En'âm Sûresi, 96. Âyet (6:96)

> فَالِقُ ٱلْإِصْبَاحِ وَجَعَلَ ٱلَّيْلَ سَكَنًا وَٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ حُسْبَانًا ۚ ذَٰلِكَ تَقْدِيرُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْعَلِيمِ

*Fâliku-l-isbâhi vece'ale-lleyle sekenen ve-şşemse velkamera husbânâ(en)(c) żâlike takdîru-l'azîzi-l'alîm(i)*

**Meal (Diyanet):** O, karanlığı yarıp sabahı çıkarandır. Geceyi dinlenme zamanı, güneşi ve ayı da ince birer hesap ölçüsü kıldı. Bütün bunlar mutlak güç sahibinin, hakkıyla bilenin takdiridir (ölçüp biçmesidir).

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/6/96

---

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","yaratilis","esma-i-husna","kader"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَالِقُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ف-ل-ق","rootLatin":"f-l-q","lemma":"فَالِق","form":"Fâil","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"yaran, ağartan"},{"position":2,"surface":"ٱلْإِصْبَاحِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ص-ب-ح","rootLatin":"s-b-h","lemma":"إِصْبَاح","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sabah, tanyeri"},{"position":3,"surface":"وَجَعَلَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":3,"surface":"جَعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"c-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kıldı, yaptı"},{"position":4,"surface":"ٱلَّيْلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ل-ي-ل","rootLatin":"l-y-l","lemma":"لَيْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"geceyi"},{"position":5,"surface":"سَكَنًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"س-ك-ن","rootLatin":"s-k-n","lemma":"سَكَن","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih sâni olduğu için mansûb","gloss":"dinlenme yeri, sükûnet"},{"position":6,"surface":"وَٱلشَّمْسَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"ٱلشَّمْسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-م-س","rootLatin":"ş-m-s","lemma":"شَمْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki mansûb isme atfedildiği için mansûb","gloss":"güneşi"},{"position":7,"surface":"وَٱلْقَمَرَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":7,"surface":"ٱلْقَمَرَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-م-ر","rootLatin":"k-m-r","lemma":"قَمَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki mansûb isme atfedildiği için mansûb","gloss":"ayı"},{"position":8,"surface":"حُسْبَانًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-س-ب","rootLatin":"h-s-b","lemma":"حُسْبَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih sâni olduğu için mansûb","gloss":"hesap, ölçü"},{"position":9,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî","gloss":"işte bu"},{"position":10,"surface":"تَقْدِيرُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-د-ر","rootLatin":"k-d-r","lemma":"تَقْدِير","form":"Tef'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"takdiri, düzenlemesi"},{"position":11,"surface":"ٱلْعَزِيزِ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ز-ز","rootLatin":"'-z-z","lemma":"عَزِيز","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"üstün, güçlü"},{"position":12,"surface":"ٱلْعَلِيمِ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِيم","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"bilen, her şeyi bilen"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"En'âm Suresi 96. ayet, Allah'ın evrendeki yaratma ve düzenleme kudretini, özellikle zamanın ve gök cisimlerinin işleyişini vurgulamaktadır. Ayet, tanyerinin ağarması, gecenin sükûneti ve güneş ile ayın hesaplama aracı olarak yaratılmasını dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır.","keyConcepts":[{"word":"فَالِقُ","root":"ف ل ق","rootLatin":"f-l-q","meaning":"Yarmak, ayırmak, özellikle karanlığı yararak aydınlığı ortaya çıkarmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'falk' kelimesinin bir şeyi ikiye ayırmak, yarmak anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'fâliku'l-isbâh' ifadesi, gecenin karanlığını yararak sabahın aydınlığını ortaya çıkaran Allah'ın kudretini ifade eder. Bu, yoktan var etme ve düzenleme gücünün bir tezahürüdür."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'fâlik' kelimesini 'şâkk' (yaran) olarak açıklar. 'Fâliku'l-isbâh' ifadesini ise 'sabahı yaran, ortaya çıkaran' şeklinde yorumlar. Bu, mecazi bir anlatım olup, Allah'ın karanlıktan aydınlığı çıkarma eylemini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'f-l-q' kökünün Kur'an'da 'yaratma' ve 'ortaya çıkarma' anlamında kullanıldığını belirtir. 'Fâliku'l-isbâh' ifadesi, Allah'ın kozmik düzeni kuran ve sürdüren yaratıcı gücünü, özellikle de karanlıktan aydınlığa geçiş gibi temel bir doğa olayını kontrol etmesini gösterir."}]},{"word":"ٱلْإِصْبَاحِ","root":"ص ب ح","rootLatin":"s-b-h","meaning":"Sabah vakti, tanyeri, aydınlığın başlangıcıdır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'isbâh' kelimesini 'sabahın başlangıcı, tanyeri' olarak açıklar. Ayetteki 'fâliku'l-isbâh' terkibi, Allah'ın geceyi yarıp sabahı ortaya çıkarması, yani aydınlığı yaratması anlamındadır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'subh' ve 'isbâh' kelimelerinin sabah vaktini ifade ettiğini, 'isbâh'ın özellikle sabahın aydınlığının ortaya çıkışı anlamına geldiğini belirtir. Bu bağlamda, Allah'ın karanlığı giderip aydınlığı getiren kudretine işaret eder."}]},{"word":"سَكَنًا","root":"س ك ن","rootLatin":"s-k-n","meaning":"Dinlenme, huzur, sükûnet ve barınma yeri anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'seken' kelimesinin 'sükûnet, huzur, dinlenme' anlamına geldiğini ifade eder. Ayette 'geceyi seken kıldı' ifadesi, gecenin insanların dinlenmesi, huzur bulması ve hareketliliğin durulması için bir zaman dilimi olarak yaratıldığını vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'seken'in hem 'sükûnet' hem de 'sükûnetin sebebi' anlamına geldiğini belirtir. Gece, insanlar için hem fiziksel hem de ruhsal bir dinlenme ve sükûnet kaynağı olarak işlev görür, bu da Allah'ın yaratmasındaki hikmeti gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'seken' kelimesinin Kur'an'da genellikle 'huzur, sükûnet, dinlenme' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'geceyi seken kılma' ifadesi, gecenin insanlara sağladığı fiziksel ve zihinsel rahatlamayı, Allah'ın insan yaşamı için koyduğu düzenin bir parçası olarak açıklar."}]},{"word":"حُسْبَانًا","root":"ح س ب","rootLatin":"h-s-b","meaning":"Hesaplama, ölçü, zamanı belirleme aracı anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'husbân' kelimesinin 'hesaplama, ölçü' anlamına geldiğini belirtir. Güneş ve ayın 'husbân' kılınması, onların hareketlerinin zamanı, günleri, ayları ve yılları hesaplamak için birer ölçü birimi olarak yaratıldığını ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'husbân'ın 'hesaplama aracı' veya 'hesaplanan şey' anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki kullanımı, güneş ve ayın hareketlerinin, insanların zamanı ve ibadet vakitlerini belirlemesi için birer gösterge olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'h-s-b' kökünün Kur'an'da 'hesaplama, ölçme, değerlendirme' gibi anlamlarda kullanıldığını belirtir. Güneş ve ayın 'husbân' olarak yaratılması, Allah'ın evrendeki düzeninin mükemmelliğini ve bu düzenin insanlar için pratik bir fayda sağladığını, yani zamanı ölçme imkanı sunduğunu gösterir."}]},{"word":"تَقْدِيرُ","root":"ق د ر","rootLatin":"k-d-r","meaning":"Takdir etme, ölçüyle yaratma, düzenleme ve belirleme anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'takdîr' kelimesinin 'bir şeyi belli bir ölçüye göre yapmak, düzenlemek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'zâlike takdîru'l-azîzi'l-alîm' ifadesi, tanyerinin ağarması, gecenin dinlenme ve güneş ile ayın hesaplama aracı kılınmasının, Allah'ın mutlak kudret ve ilmiyle belirlenmiş kusursuz bir düzen olduğunu vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'takdîr'in 'bir şeyi belli bir ölçü ve hikmetle yaratma' olduğunu ifade eder. Bu, Allah'ın evrendeki her şeyi bir plan ve düzen dahilinde var ettiğini, hiçbir şeyin tesadüfi olmadığını gösterir."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *6/96*
- **En'âm Sûresi** · *6/96*
- **En'âm Sûresi** · *6/96*
- **Kamer Sûresi** · *6/96*
- **Kamer Sûresi** · *6/96*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *6/96*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*
- **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *En’am 6-129*
- **Kamer Sûresi** · *6/96*