# Mümtehine Sûresi, 8. Âyet (60:8)

> لَّا يَنْهَىٰكُمُ ٱللَّهُ عَنِ ٱلَّذِينَ لَمْ يُقَـٰتِلُوكُمْ فِى ٱلدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُم مِّن دِيَـٰرِكُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوٓا۟ إِلَيْهِمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُقْسِطِينَ

*Lâ yenhâkumu(A)llâhu ‘ani-lleżîne lem yukâtilûkum fî-ddîni velem yuḣricûkum min diyârikum en teberrûhum ve tuksitû ileyhim(c) inna(A)llâhe yuhibbu-lmuksitîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Allah, sizi, din konusunda sizinle savaşmamış, sizi yurtlarınızdan da çıkarmamış kimselere iyilik etmekten, onlara adil davranmaktan men etmez. Şüphesiz Allah, adil davrananları sever.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/60/8

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Mümtehine Suresi'nin 8. ayeti, Müslümanların, kendileriyle savaşmayan ve yurtlarından çıkarmayan gayrimüslimlere karşı tutumunu belirler. Ayet, 'iyilik yapma' ve 'adaletli davranma' kavramları üzerinden, dinî farklılıklara rağmen insani ilişkilerde barışçıl ve hakkaniyetli bir yaklaşımı vurgular.","keyConcepts":[{"word":"يَنْهَىٰكُمُ","root":"ن ه ي","rootLatin":"n-h-y","meaning":"Allah'ın bir şeyi yapmaktan men etmesi, yasaklamasıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nehy, bir şeyi yapmaktan alıkoymak, men etmektir. Ayetteki 'lâ yenhâkum' ifadesi, Allah'ın bu tür insanlara iyilik yapmayı ve adil davranmayı yasaklamadığını, aksine buna izin verdiğini belirtir. Bu, nehyin zıddı olan izin ve ruhsat anlamını taşır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Nehy, bir işi yapmaktan alıkoymaktır. Ayetteki kullanımıyla, Allah'ın müminlere, kendileriyle savaşmayan ve yurtlarından çıkarmayan kimselere karşı iyilik yapma ve adaletli davranma konusunda bir yasak koymadığını, dolayısıyla bu davranışların caiz olduğunu ifade eder."}]},{"word":"يُقَـٰتِلُوكُمْ","root":"ق ت ل","rootLatin":"k-t-l","meaning":"Savaşmak, mücadele etmek, öldürmek anlamlarına gelir; burada 'sizinle savaşmayanlar' bağlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Katl, cana kıymak, öldürmektir. Mufâale babından 'mukâtele', karşılıklı savaşmak demektir. Ayetteki 'lem yukâtilûkum' ifadesi, bu kişilerin müminlere karşı aktif bir savaş eylemine girişmediklerini, dolayısıyla onlara karşı düşmanca bir tutum sergilemediklerini vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Katl, ruhu bedenden ayırmaktır. 'Mukâtele' ise iki taraf arasında cereyan eden savaştır. Ayetteki bağlamda, din farklılığına rağmen müminlere karşı fiili bir düşmanlık ve savaş hali içinde olmayan kimselere işaret eder."}]},{"word":"دِيَـٰرِكُمْ","root":"د و ر","rootLatin":"d-w-r","meaning":"Evler, yurtlar, ikamet edilen yerler anlamına gelir; burada 'sizin yurtlarınızdan çıkarmayanlar' bağlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Dâr, bir yerin etrafını çeviren şeydir, sonra ikamet edilen yer için kullanılır. Ayetteki 'min diyârikum' ifadesi, bu kişilerin müminleri vatanlarından, evlerinden zorla çıkarmadıklarını, yani onlara karşı bir zulüm ve sürgün eylemi gerçekleştirmediklerini belirtir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Dâr, mesken ve menzil anlamındadır. Ayetteki kullanımı, müminlerin yaşadıkları topraklardan, evlerinden zorla uzaklaştırılma eylemine karışmayan kimselere karşı gösterilmesi gereken insani muameleyi vurgular."}]},{"word":"تَبَرُّوهُمْ","root":"ب ر ر","rootLatin":"b-r-r","meaning":"İyilik yapmak, ihsanda bulunmak, güzel davranmak anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Birr, geniş kapsamlı iyilik ve itaat demektir. Ayetteki 'en teberrûhum' ifadesi, Müslümanların, kendileriyle savaşmayan ve yurtlarından çıkarmayan gayrimüslimlere karşı sadece adaletli olmakla kalmayıp, onlara karşı iyilik ve ihsanda bulunmalarının da caiz olduğunu gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Birr kavramı, Kur'an'da genellikle geniş kapsamlı bir iyilik ve dindarlık anlamında kullanılır. Bu ayette ise, dinî farklılıklara rağmen insanlara karşı gösterilmesi gereken ahlaki bir erdem olarak, iyilik ve şefkatli davranışı ifade eder."}]},{"word":"تُقْسِطُوٓا۟","root":"ق س ط","rootLatin":"k-s-t","meaning":"Adaletli davranmak, hakkaniyetle muamele etmek anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kıst, adalet ve hakkaniyetle davranmaktır. Ayetteki 've tuksitû ileyhim' ifadesi, Müslümanların, bu kişilere karşı her türlü ilişkilerinde adaletten ayrılmamaları gerektiğini, haklarını gözetmeleri gerektiğini emreder. Bu, sadece iyilik yapmakla kalmayıp, aynı zamanda hakkaniyetli olmayı da kapsar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Kıst kelimesi, Kur'an'da genellikle adalet, hakkaniyet ve denge anlamlarında kullanılır. Bu ayette, dinî farklılıklara rağmen insanlara karşı gösterilmesi gereken temel bir ahlaki ilke olarak, tarafsız ve adil davranmayı ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kıst, adaletin kendisidir. Ayetteki 'tuksitû' fiili, müminlerin, kendileriyle savaşmayan ve yurtlarından çıkarmayan kimselere karşı her türlü muamelelerinde adaleti esas almalarını, hak ve hukuklarına riayet etmelerini emreder."}]},{"word":"ٱلْمُقْسِطِينَ","root":"ق س ط","rootLatin":"k-s-t","meaning":"Adaletli davrananlar, hakkaniyetli olanlar anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Muksit, adaleti yerine getiren, adil davranan kimsedir. Ayetteki 'innallâhe yuhibbu'l-muksitîn' ifadesi, Allah'ın adaletli davrananları sevdiğini belirterek, bu davranışın Allah katındaki değerini ve önemini vurgular. Bu, müminleri adalete teşvik eden güçlü bir motivasyondur."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Muksit, kıstı uygulayan, yani adaletle hükmeden veya adaletle davranan kişidir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın, din farklılığına bakmaksızın, insanlara karşı adaletli davrananları sevdiğini açıkça ifade eder, bu da adaletin evrensel bir değer olduğunu gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["adalet","sosyal-dayanisma","af-hosgoru"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"لَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil, yapmaz","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":2,"surface":"يَنْهَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن-ه-ي","rootLatin":"n-h-y","lemma":"نَهَى","form":"Fetha","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatlarından etkilenmediği için merfû","gloss":"yasaklar","irabMarker":"takdîrî damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":2,"surface":"كُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Fiilin mef'ûlün bihi olduğu için mansûb","gloss":"sizi","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":3,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fiilin fâili olduğu için merfû","gloss":"Allah","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":4,"surface":"عَنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"hakkında, -den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":5,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o kimseler ki","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":6,"surface":"لَمْ","pos":"harf","posDetail":"Cezm Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"yapmadı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Cezm edatı"},{"position":7,"surface":"يُقَـٰتِلُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-ت-ل","rootLatin":"q-t-l","lemma":"قَاتَلَ","form":"Mufâ'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Cezm edatı 'lem'den sonra geldiği için meczûm","gloss":"savaşmadılar","irabMarker":"nûnun hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":7,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Fiilin mef'ûlün bihi olduğu için mansûb","gloss":"sizinle","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":8,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinde, -de"},{"position":9,"surface":"ٱلدِّينِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"د-ي-ن","rootLatin":"d-y-n","lemma":"دِين","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"din","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":10,"surface":"وَلَمْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi + Cezm Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve yapmadı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":11,"surface":"يُخْرِجُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-ر-ج","rootLatin":"h-r-j","lemma":"أَخْرَجَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Cezm edatı 'lem'den sonra geldiği için meczûm","gloss":"çıkarmadılar","irabMarker":"nûnun hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":11,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Fiilin mef'ûlün bihi olduğu için mansûb","gloss":"sizi","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":12,"surface":"مِّن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":13,"surface":"دِيَـٰرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"د-و-ر","rootLatin":"d-w-r","lemma":"دَار","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yurtlar","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":13,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":14,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Nasb Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ki, -mek","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Bağlaç"},{"position":15,"surface":"تَبَرُّو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ب-ر-ر","rootLatin":"b-r-r","lemma":"بَرَّ","form":"Fetha","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatı 'en'den sonra geldiği için mansûb","gloss":"iyilik yapmanız","irabMarker":"nûnun hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":15,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Fiilin mef'ûlün bihi olduğu için mansûb","gloss":"onlara","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":16,"surface":"وَتُقْسِطُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-س-ط","rootLatin":"q-s-t","lemma":"أَقْسَطَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atıf harfi 'vav' ile 'en'in mansûb yaptığı fiile atfedildiği için mansûb","gloss":"ve adil davranmanız","irabMarker":"nûnun hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":17,"surface":"إِلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-e, -a","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":17,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlara","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":18,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"şüphesiz","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Nâsih harf"},{"position":19,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":20,"surface":"يُحِبُّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ب-ب","rootLatin":"h-b-b","lemma":"أَحَبَّ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatlarından etkilenmediği için merfû; İnne'nin haberi konumunda","gloss":"sever","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":21,"surface":"ٱلْمُقْسِطِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ق-س-ط","rootLatin":"q-s-t","lemma":"مُقْسِط","form":"İf'âl","features":{"state":"Marife","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Fiilin mef'ûlün bihi olduğu için mansûb","gloss":"adil olanları","irabMarker":"yâ ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Lâ"},{"position":2,"translit":"yenhâkumu"},{"position":3,"translit":"(A)llâhu"},{"position":4,"translit":"‘ani"},{"position":5,"translit":"lleżîne"},{"position":6,"translit":"lem"},{"position":7,"translit":"yukâtilûkum"},{"position":8,"translit":"fî"},{"position":9,"translit":"ddîni"},{"position":10,"translit":"velem"},{"position":11,"translit":"yuḣricûkum"},{"position":12,"translit":"min"},{"position":13,"translit":"diyârikum"},{"position":14,"translit":"en"},{"position":15,"translit":"teberrûhum"},{"position":16,"translit":"ve tuksitû"},{"position":17,"translit":"ileyhim(c)"},{"position":18,"translit":"inna"},{"position":19,"translit":"(A)llâhe"},{"position":20,"translit":"yuhibbu"},{"position":21,"translit":"lmuksitîn(e)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mümtehine Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *60/8*
- **Mümtehine Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *60/8*
- **Mümtehine Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *60/8*
- **Mümtehine Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *60/8*