# Saf Sûresi, 3. Âyet (61:3)

> كَبُرَ مَقْتًا عِندَ ٱللَّهِ أَن تَقُولُوا۟ مَا لَا تَفْعَلُونَ

*Kebura makten ‘inda(A)llâhi en tekûlû mâ lâ tef'alûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Yapmayacağınız şeyleri söylemeniz, Allah katında büyük gazap gerektiren bir iştir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/61/3

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Saf Suresi 3. ayet, söz ve eylem arasındaki tutarsızlığın Allah katındaki ciddiyetini vurgulamaktadır. Ayet, münafıklık ve ahde vefasızlık gibi kavramlara işaret ederek, söylenenin yapılmamasının büyük bir gazap sebebi olduğunu dilbilimsel olarak ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"كَبُرَ","root":"ك ب ر","rootLatin":"k-b-r","meaning":"Bu fiil, bir şeyin büyüklüğünü, ciddiyetini ve ağırlığını ifade eder; ayette gazabın şiddetini belirtir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'k-b-r' kökünün 'büyüklük' anlamına geldiğini ve hem maddî hem de manevî büyüklük için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'kebura makten' ifadesi, bu büyüklüğün gazap bağlamında, yani Allah katındaki hoşnutsuzluğun ve kınamanın şiddetini vurgulamak için kullanıldığını gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'k-b-r' fiilinin, bir şeyin nitelik veya nicelik olarak haddini aşmasını ifade ettiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, 'yapmayacağınız şeyi söylemeniz' fiilinin Allah katında ne denli büyük ve kabul edilemez bir hata olduğunu, gazap boyutunda bir ciddiyet taşıdığını anlatır."}]},{"word":"مَقْتًا","root":"م ق ت","rootLatin":"m-k-t","meaning":"Bu kelime, şiddetli nefret, tiksinti ve gazap anlamına gelir; Allah'ın, sözüyle eylemi çelişenlere duyduğu derin hoşnutsuzluğu ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'makt' kelimesinin 'şiddetli buğz ve nefret' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'kebura makten' ifadesi, Allah'ın, yapmayacağı şeyi söyleyenlere karşı duyduğu bu şiddetli nefreti ve gazabı vurgulamak için kullanılmıştır; bu, sıradan bir hoşnutsuzluktan öte, derin bir kınamadır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'makt'ın Arapların dilinde 'en şiddetli buğz' olduğunu ifade eder. Ayetteki kullanımı, Allah katında söz ve eylem tutarsızlığının ne denli büyük bir günah olduğunu, bu durumun Allah'ın en şiddetli gazabına yol açtığını mecazi bir anlatımla ortaya koyar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki 'gazap' ve 'nefret' kavramlarını incelerken, 'makt'ın özellikle Allah'ın münafıklara ve ahdini bozanlara karşı duyduğu derin hoşnutsuzluğu ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'makt' kelimesi, müminlerin sözlerinde ve eylemlerinde tutarlı olmalarının önemini, aksi takdirde ilahi gazaba uğrayacaklarını vurgular."}]},{"word":"تَقُولُوا۟","root":"ق و ل","rootLatin":"k-v-l","meaning":"Bu fiil, söz söylemeyi, ifade etmeyi ve vaatte bulunmayı ifade eder; ayette, kişinin yapmayacağı bir şeyi dile getirmesini vurgular.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'k-v-l' kökünün 'söz söylemek' anlamına geldiğini ve hem doğru hem de yanlış sözler için kullanılabileceğini belirtir. Ayetteki 'en tekûlû' ifadesi, kişinin bir şeyi dile getirmesini, vaat etmesini veya iddia etmesini ifade ederken, 'mâ lâ tef'alûn' ile birlikte, bu sözün eylemle örtüşmemesinin ciddiyetini ortaya koyar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'k-v-l' kökünün Kur'an'da geniş bir kullanım alanına sahip olduğunu ve sadece konuşmayı değil, aynı zamanda bir duruşu, bir inancı veya bir vaadi ifade edebileceğini belirtir. Ayetteki 'tekûlû' fiili, müminlerin ağızlarından çıkan sözlerin, özellikle de Allah yolunda yapacaklarına dair taahhütlerin ne denli bağlayıcı olduğunu ve bunların yerine getirilmemesinin Allah katında büyük bir gazap sebebi olduğunu vurgular."}]},{"word":"تَفْعَلُونَ","root":"ف ع ل","rootLatin":"f-'-l","meaning":"Bu fiil, bir eylemi gerçekleştirmeyi, yapmayı ve icra etmeyi ifade eder; ayette, söylenen sözün fiiliyata dökülmemesini vurgular.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'f-'-l' kökünün 'bir işi yapmak, icra etmek' anlamına geldiğini ve genellikle iradî eylemler için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'mâ lâ tef'alûn' ifadesi, kişinin sözle ifade ettiği şeyi fiilen gerçekleştirmemesini, yani sözüyle eylemi arasındaki tutarsızlığı açıkça ortaya koyar."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'f-'-l' fiilinin, bir şeyin meydana gelmesini, gerçekleşmesini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, 'yapmayacağınız şeyi söylemeniz' ifadesinde, sözün eyleme dönüşmemesinin, yani vaadin yerine getirilmemesinin Allah katında büyük bir gazap sebebi olduğunu vurgular. Bu, müminlerin sözlerinde ve eylemlerinde dürüst olmalarının gerekliliğini gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["soz-yalan","ihlas","takva","kibir-hased"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Kebura"},{"position":2,"translit":"makten"},{"position":3,"translit":"‘inda(A)"},{"position":4,"translit":"llâhi"},{"position":5,"translit":"en"},{"position":6,"translit":"tekûlû"},{"position":7,"translit":"mâ"},{"position":8,"translit":"lâ"},{"position":9,"translit":"tef'alûn(e)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"كَبُرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ب-ر","rootLatin":"k-b-r","lemma":"كَبُرَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"büyüdü, ağır geldi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":2,"surface":"مَقْتًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"م-ق-ت","rootLatin":"m-q-t","lemma":"مَقْت","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Temyiz olduğu için mansûb","gloss":"gazap, nefret","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Temyîz"},{"position":3,"surface":"عِندَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ع-ن-د","rootLatin":"ʿ-n-d","lemma":"عِنْدَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"katında, nezdinde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mekân zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":4,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":5,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-mesi, -ması (mastar harfi)","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Bağlaç"},{"position":6,"surface":"تَقُولُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatından (أَن) sonra geldiği için mansûb","gloss":"söylemeniz","irabMarker":"nûnun hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":7,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî olduğu için mebnî","gloss":"şey, ne","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":8,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil, -mez","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":9,"surface":"تَفْعَلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ع-ل","rootLatin":"f-ʿ-l","lemma":"فَعَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"yaparsınız, yapıyorsunuz","irabMarker":"nûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Saff Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *61/3*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12** — Ahmet Avni Konuk · *61/2-3*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12** — Ahmet Avni Konuk · *61/2-3*
- **Saff Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *61/3*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *61/2-3*
- **Saff Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3. ÂYET*