# Saf Sûresi, 5. Âyet (61:5)

> وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِۦ يَـٰقَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنِى وَقَد تَّعْلَمُونَ أَنِّى رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَيْكُمْ ۖ فَلَمَّا زَاغُوٓا۟ أَزَاغَ ٱللَّهُ قُلُوبَهُمْ ۚ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَـٰسِقِينَ

*Ve-iż kâle mûsâ likavmihi yâ kavmi lime tu/żûnenî ve kad ta'lemûne ennî rasûlu(A)llâhi ileykum(s) felemmâ zâġû ezâġa(A)llâhu kulûbehum(c) va(A)llâhu lâ yehdî-lkavme-lfâsikîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Hani Musa kavmine, "Ey kavmim! Allah'ın size gönderdiği peygamberi olduğumu bilip durduğunuz halde, niçin bana eziyet ediyorsunuz?" demişti. Onlar yoldan sapınca, Allah da kalplerini (doğru yoldan) saptırdı. Allah, fasıklar topluluğunu hidayete erdirmez.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/61/5

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hz. Musa'nın kavmine hitabını ve onların sapkınlıkları neticesinde Allah'ın kalplerini saptırmasını konu edinmektedir. Ayet, peygambere eziyet etmenin ve haktan sapmanın vahim sonuçlarını dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"تُؤْذُونَنِى","root":"أ ذ ى","rootLatin":"e-z-y","meaning":"Bana eziyet ediyorsunuz, beni incitiyorsunuz.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'eza' kelimesini 'zarar veren şey' olarak tanımlar ve bunun hem bedensel hem de ruhsal olabileceğini belirtir. Ayetteki 'tü'zûnenî' ifadesi, kavmin Hz. Musa'ya sözlü veya fiili olarak verdiği rahatsızlığı, onu incitmeyi ve ona eziyet etmeyi ifade eder. Bu, peygamberin risalet görevini yerine getirmesini zorlaştıran bir durumdur."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'eza'yı 'nefret edilen ve hoşa gitmeyen şey' olarak açıklar. Ayetteki kullanımıyla, kavmin Hz. Musa'ya karşı sergilediği tutumun, onun nezdinde hoşnutsuzluk ve rahatsızlık uyandırdığını, bu durumun peygamberin manevi şahsiyetine yönelik bir saldırı olduğunu vurgular."}]},{"word":"رَسُولُ","root":"ر س ل","rootLatin":"r-s-l","meaning":"Allah tarafından gönderilmiş elçi, peygamber.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'resul' kelimesini 'gönderilen kişi' olarak açıklar ve özellikle Allah tarafından belirli bir mesajla gönderilen elçiler için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'resûlullah' ifadesi, Hz. Musa'nın ilahi bir görevle, Allah'ın emirlerini tebliğ etmek üzere kavmine gönderildiğini açıkça ortaya koyar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'resul' kavramının Kur'an'daki merkeziyetini vurgular ve onun sadece bir haberci değil, aynı zamanda ilahi iradenin yeryüzündeki temsilcisi olduğunu belirtir. Ayetteki 'resûlullah' ifadesi, Hz. Musa'nın kavmi üzerindeki otoritesini ve mesajının ilahi kaynağını pekiştirir; bu nedenle ona eziyet etmek, aslında Allah'ın mesajına karşı gelmek anlamına gelir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'resul' kelimesinin 'risalet' kökünden geldiğini ve 'bir görevi yerine getirmek üzere gönderilme' anlamını taşıdığını ifade eder. Ayette, Hz. Musa'nın kavmine 'Allah'ın elçisi' olduğunu hatırlatması, onların bu gerçeği bildikleri halde ona eziyet etmelerinin çelişkisini ve vehametini ortaya koyar."}]},{"word":"زَاغُوٓا۟","root":"ز ي غ","rootLatin":"z-y-ğ","meaning":"Onlar haktan saptılar, eğrildiler.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'zağa' fiilini 'meyletmek, eğrilmek, haktan sapmak' olarak açıklar. Ayetteki 'zâğû' ifadesi, kavmin doğru yoldan, hakikatten ve peygamberin tebliğ ettiği ilkelerden bilinçli olarak yüz çevirmesini, eğri yola sapmasını mecazi bir anlatımla ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'zeyğ' kelimesinin 'doğruluktan ayrılma, eğrilme' anlamını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'zâğû' fiili, kavmin iradi bir şekilde doğru yoldan ayrıldığını, peygamberin uyarılarına rağmen sapkınlıkta ısrar ettiğini ve bu sapmanın kalplerinde kök saldığını gösterir."}]},{"word":"أَزَاغَ","root":"ز ي غ","rootLatin":"z-y-ğ","meaning":"Allah da onların kalplerini saptırdı, eğriltti.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ezâğa' fiilinin 'bir şeyi eğriltmek, saptırmak' anlamına geldiğini ve bu fiilin Allah'a isnat edildiğinde, kişinin kendi iradesiyle sapmasından sonra ilahi bir ceza olarak kalbinin haktan uzaklaştırılması olduğunu belirtir. Ayetteki 'ezâğallâhu kulûbehum' ifadesi, kavmin kendi sapkınlıklarının bir sonucu olarak Allah'ın onların kalplerini hidayetten mahrum bırakmasını, yani sapkınlıklarını pekiştirmesini ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'Allah'ın saptırması' kavramını incelerken, bunun genellikle kişinin kendi iradi sapmasının bir sonucu olduğunu ve Allah'ın bu sapmayı onaylaması veya pekiştirmesi şeklinde tezahür ettiğini belirtir. Ayetteki 'ezâğa' fiili, kavmin haktan yüz çevirmesiyle başlayan sürecin, Allah'ın onların kalplerini hidayete kapamasıyla sonuçlandığını, bu durumun ilahi adalet gereği olduğunu gösterir."}]},{"word":"الْفَـٰسِقِينَ","root":"ف س ق","rootLatin":"f-s-q","meaning":"Yoldan çıkanlar, günahkarlar, itaatsizler.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'fâsık' kelimesini 'haktan çıkan, itaatten ayrılan' olarak tanımlar. Ayetteki 'el-kavme'l-fâsikîn' ifadesi, Hz. Musa'nın kavminden, Allah'ın emirlerine karşı gelerek doğru yoldan sapan, günah işlemekte ısrar eden ve bu nedenle ilahi hidayetten mahrum kalan kesimi niteler."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'fısk' kelimesinin 'bir şeyden dışarı çıkmak' anlamına geldiğini ve şer'i bağlamda 'Allah'ın emrinden çıkmak, itaatsizlik etmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'el-fâsikîn' kelimesi, kavmin Allah'ın ve peygamberinin yolundan çıkarak, ilahi sınırlara riayet etmeyerek kendilerini hidayetten uzaklaştırdıklarını ve bu durumun ilahi bir ceza olarak kalplerinin saptırılmasına yol açtığını ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'fısk' kavramının Kur'an'da 'Allah'a karşı isyan ve itaatsizlik' anlamında kullanıldığını ve bu durumun kişinin iman dairesinden çıkmasına yol açabileceğini belirtir. Ayetteki 'el-kavme'l-fâsikîn' ifadesi, Hz. Musa'nın kavminden, peygambere eziyet ederek ve haktan saparak Allah'a karşı gelmiş olanları tanımlar ve onların hidayete erdirilmeye layık olmadıklarını vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-musa","peygamberlik","hidayet-dalalet","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"إِذْ","pos":"harf","posDetail":"Zarf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zaman zarfı olduğu için mebnî","gloss":"o zaman"},{"position":2,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":3,"surface":"مُوسَىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i A'cem","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مُوسَىٰ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû (takdirî)","gloss":"Musa"},{"position":4,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":4,"surface":"قَوْمِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kavmine"},{"position":4,"surface":"هِۦ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"onun"},{"position":5,"surface":"يَـٰ","pos":"harf","posDetail":"Nidâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nidâ harfi olduğu için mebnî","gloss":"ey"},{"position":5,"surface":"قَوْمِ","pos":"isim","posDetail":"Münâdâ","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Münâdâ olduğu için mansûb (takdirî)","gloss":"kavmim"},{"position":6,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":6,"surface":"مَ","pos":"harf","posDetail":"İstifham Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"ne"},{"position":7,"surface":"تُؤْذُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"أ-ذ-ي","rootLatin":"a-dh-y","lemma":"آذَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"incitirsiniz"},{"position":7,"surface":"نِ","pos":"harf","posDetail":"Nûn-u Vikaye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Fiil ile zamir arasına giren koruma harfi olduğu için mebnî","gloss":"beni"},{"position":7,"surface":"ى","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî mahallen mansûb","gloss":"beni"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Hâl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Hâl harfi olduğu için mebnî","gloss":"oysa"},{"position":8,"surface":"قَد","pos":"harf","posDetail":"Tahkik Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"قَدْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Tahkik harfi olduğu için mebnî","gloss":"gerçekten"},{"position":9,"surface":"تَّعْلَمُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"biliyorsunuz"},{"position":10,"surface":"أَنِّى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i tevkîd ve nasb olduğu için mebnî","gloss":"benim ki"},{"position":10,"surface":"ى","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Enne'nin ismi olduğu için mebnî mahallen mansûb","gloss":"ben"},{"position":11,"surface":"رَسُولُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-س-ل","rootLatin":"r-s-l","lemma":"رَسُول","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Enne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"elçisi"},{"position":12,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın"},{"position":13,"surface":"إِلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"size"},{"position":13,"surface":"كُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":14,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ama"},{"position":14,"surface":"لَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Şart Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart edatı olduğu için mebnî","gloss":"ne zaman ki"},{"position":15,"surface":"زَاغُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ز-ي-غ","rootLatin":"z-y-gh","lemma":"زَاغَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"saptılar"},{"position":16,"surface":"أَزَاغَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ز-ي-غ","rootLatin":"z-y-gh","lemma":"أَزَاغَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"saptırdı"},{"position":17,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":18,"surface":"قُلُوبَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-ل-ب","rootLatin":"q-l-b","lemma":"قَلْب","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"kalplerini"},{"position":18,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":19,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstînaf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"İstînaf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":19,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":20,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefiy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":21,"surface":"يَهْدِى","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"هَدَى","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû (takdirî)","gloss":"hidayet etmez"},{"position":22,"surface":"ٱلْقَوْمَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"kavmi"},{"position":23,"surface":"ٱلْفَـٰسِقِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ف-س-ق","rootLatin":"f-s-q","lemma":"فَاسِق","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"fâsıkları"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Saff Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *61/5*
- **Saff Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *61/5*