# Cumâ Sûresi, 2. Âyet (62:2)

> هُوَ ٱلَّذِى بَعَثَ فِى ٱلْأُمِّيِّـۧنَ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُوا۟ عَلَيْهِمْ ءَايَـٰتِهِۦ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلْكِتَـٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا۟ مِن قَبْلُ لَفِى ضَلَـٰلٍ مُّبِينٍ

*Huve-lleżî be'aśe fî-l-ummiyyîne rasûlen minhum yetlû ‘aleyhim âyâtihi ve yuzekkîhim ve yu'allimuhumu-lkitâbe velhikmete ve-in kânû min kablu lefî dalâlin mubîn(in)*

**Meal (Diyanet):** O, ümmilere, içlerinden, kendilerine ayetlerini okuyan, onları temizleyen, onlara kitabı ve hikmeti öğreten bir peygamber gönderendir. Halbuki onlar, bundan önce apaçık bir sapıklık içinde idiler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/62/2

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın ümmîler arasından bir peygamber göndermesinin temel işlevlerini ve bu peygamberin tebliğ, tezkiye ve talim görevlerini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koymaktadır. Özellikle 'ümmîler' ve peygamberin 'tezkiye' ve 'talim' görevleri, ayetin ana mesajını oluşturan kavramlardır.","keyConcepts":[{"word":"ٱلْأُمِّيِّـۧنَ","root":"أ م م","rootLatin":"e-m-m","meaning":"Okuma-yazma bilmeyen, kitapsız, halktan kimseler.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ümmî' kelimesinin 'ümm' (anne) kökünden geldiğini ve annesinden doğduğu gibi kalmış, yani okuma-yazma öğrenmemiş kimseyi ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'ümmîler' ifadesi, Hz. Peygamber'in gönderildiği toplumun genel olarak okuma-yazma bilmeyen, ilahi kitaptan habersiz kesimini vurgular. (el-Müfredât, s. 83)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ümmî' kelimesini 'kitap okumayan ve yazmayan' olarak açıklar. Ayetteki kullanımı, peygamberin gönderildiği toplumun, önceki ilahi kitaplara vâkıf olmayan, kendi içlerinden, sıradan insanlardan birisi olduğunu ve bu durumun mucizevi yönünü ortaya koyar. (Mecâzü'l-Kur'ân, I, 102)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ümmî' kavramının Kur'an'da hem 'okuma-yazma bilmeyen' hem de 'kitap ehli olmayan' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayette, peygamberin, ilahi vahiyden habersiz bir topluma gönderilmesiyle, vahyin doğrudan Allah'tan geldiği gerçeğinin altı çizilir. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 165)"}]},{"word":"يَتْلُوا۟","root":"ت ل و","rootLatin":"t-l-v","meaning":"Ayetleri okumak, tilavet etmek, takip etmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'tilavet' kelimesinin sadece okumak değil, aynı zamanda okunanı takip etmek, manasını düşünmek ve gereğince amel etmek anlamlarını da içerdiğini belirtir. Ayetteki 'yetlû' fiili, peygamberin sadece ayetleri lafzen okumakla kalmayıp, onların anlamlarını açıklayarak ve insanları onlara uymaya teşvik ederek bir rehberlik görevi üstlendiğini ifade eder. (el-Müfredât, s. 97)"},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'tilavet'in 'kıraat'ten daha özel bir anlam taşıdığını, Kur'an okumak için kullanıldığını ve okunanın manasına dikkat etmeyi gerektirdiğini vurgular. Bu ayette, peygamberin 'ayetleri tilavet etmesi', vahyin sadece aktarılması değil, aynı zamanda anlaşılması ve yaşanması için bir başlangıç noktası olduğunu gösterir."}]},{"word":"وَيُزَكِّيهِمْ","root":"ز ك و","rootLatin":"z-k-v","meaning":"Onları arındırmak, temizlemek, geliştirmek, yüceltmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'tezkiye'nin hem maddi hem manevi temizlik ve arınma anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yüzekkîhim' ifadesi, peygamberin insanları şirkten, kötü ahlaktan, günahlardan arındırarak, kalplerini ve ruhlarını temizleyerek onları manevi olarak yücelttiğini anlatır. (el-Müfredât, s. 215)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'tezkiye'nin 'nefsi temizlemek, onu kötü sıfatlardan arındırmak ve iyi sıfatlarla donatmak' olduğunu ifade eder. Bu bağlamda, peygamberin görevi, insanları cahiliye adetlerinden, batıl inançlardan ve ahlaki düşkünlüklerden kurtararak onları İslam'ın temiz ve yüce değerleriyle donatmaktır. (Basâiru Zevi't-Temyîz, III, 150)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'tezkiye' kavramının Kur'an'da 'arınma' ve 'gelişme' anlamlarını taşıdığını, özellikle ahlaki ve ruhsal bir temizlenmeyi ifade ettiğini belirtir. Peygamberin 'tezkiye' görevi, insanları sadece günahlardan arındırmakla kalmayıp, aynı zamanda onların potansiyel iyiliklerini ortaya çıkararak onları daha üst bir ahlaki seviyeye taşımaktır. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 200)"}]},{"word":"وَيُعَلِّمُهُمُ","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"Onlara öğretmek, bilgi vermek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ilim' kelimesinin 'bir şeyi olduğu gibi idrak etmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yuallimuhum' fiili, peygamberin insanlara Kitap ve Hikmet'i öğreterek onlara doğru bilgiyi, hakikati ve ilahi hükümleri aktardığını ifade eder. Bu, sadece ezberletmek değil, aynı zamanda anlamalarını ve kavramalarını sağlamaktır. (el-Müfredât, s. 345)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'talim'in 'bir şeyi tekrar tekrar açıklayarak ve örneklerle göstererek öğretmek' olduğunu belirtir. Peygamberin 'talim' görevi, Kitap ve Hikmet'i sadece aktarmakla kalmayıp, aynı zamanda onların pratik uygulamalarını ve derin anlamlarını insanlara kavratmaktır. (el-Külliyyât, s. 650)"}]},{"word":"ٱلْكِتَـٰبَ","root":"ك ت ب","rootLatin":"k-t-b","meaning":"Allah'ın indirdiği ilahi kitap, Kur'an.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'Kitap' kelimesinin Kur'an'da genellikle 'yazılı metin' ve özelde 'Allah'ın indirdiği vahiy' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'el-Kitâb', Hz. Muhammed'e indirilen Kur'an-ı Kerim'i ifade eder ve peygamberin temel öğretim materyalini oluşturur. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 120)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kitap' kelimesinin 'yazmak' kökünden geldiğini ve Kur'an'da Allah'ın kelamını ifade ettiğini belirtir. Peygamberin 'Kitabı öğretmesi', Kur'an'ın ayetlerini, hükümlerini ve mesajlarını insanlara aktarması ve açıklaması anlamına gelir. (el-Müfredât, s. 420)"}]},{"word":"وَٱلْحِكْمَةَ","root":"ح ك م","rootLatin":"h-k-m","meaning":"Doğru hüküm verme yeteneği, isabetli görüş, sünnet, hikmetli söz ve davranış.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hikmet' kelimesinin 'bir şeyi sağlam ve doğru bir şekilde yerine koymak' anlamına geldiğini ve Kur'an'da genellikle 'doğru bilgi, isabetli hüküm, sünnet ve peygamberin söz ve fiilleri' olarak yorumlandığını belirtir. Ayetteki 'hikmet', peygamberin Kur'an'ı açıklama, uygulama ve yaşama biçimi olan sünnetini ifade eder. (el-Müfredât, s. 265)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'hikmet'i 'sünnet' olarak açıklar. Peygamberin 'hikmeti öğretmesi', Kur'an'ın genel prensiplerini somutlaştırarak, pratik hayata nasıl uygulanacağını göstermesi ve insanlara doğru yaşam biçimini öğretmesidir. (Mecâzü'l-Kur'ân, I, 150)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'hikmet'in Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu, 'doğruyu yanlıştan ayırma yeteneği, ilahi bilgi, peygamberin sünneti ve Kur'an'ın derin anlamları' gibi çeşitli manalara geldiğini belirtir. Bu ayette, 'Kitap' ile birlikte zikredilmesi, hikmetin Kitab'ın pratik uygulaması ve derinlemesine anlaşılması için vazgeçilmez olduğunu gösterir."}]},{"word":"ضَلَـٰلٍ","root":"ض ل ل","rootLatin":"d-l-l","meaning":"Sapıklık, doğru yoldan ayrılma, şaşkınlık.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'dalâl' kelimesinin 'doğru yoldan sapmak, şaşırmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'dalâlin mübîn' (apaçık bir sapıklık), peygamberin gönderilişinden önceki cahiliye toplumunun inanç, ahlak ve yaşam biçimlerinin ilahi hakikatten ne kadar uzak olduğunu vurgular. (el-Müfredât, s. 295)"},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'dalâl'i 'hidayetin zıddı' olarak açıklar ve 'mübîn' (apaçık) kelimesiyle birlikte kullanıldığında, bu sapıklığın herkes tarafından görülebilir ve anlaşılabilir olduğunu ifade ettiğini belirtir. Bu, peygamberin getirdiği mesajın ne kadar büyük bir kurtuluş olduğunu gösterir. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 150)"}]}]}

## Tefsir

{"topics":["peygamberlik","vahiy-kuran","hidayet-dalalet","ilim-hikmet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Müfred Gaib Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"O"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"o kimse ki"},{"position":3,"surface":"بَعَثَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ب-ع-ث","rootLatin":"b-'-th","lemma":"بَعَثَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"gönderdi"},{"position":4,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinde"},{"position":5,"surface":"ٱلْأُمِّيِّـۧنَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mensûb","root":"أ-م-م","rootLatin":"a-m-m","lemma":"أُمِّيّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ümmi olanlar, okuma yazma bilmeyenler"},{"position":6,"surface":"رَسُولًا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ر-س-ل","rootLatin":"r-s-l","lemma":"رَسُول","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir elçi"},{"position":7,"surface":"مِّنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den, -dan"},{"position":7,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlar"},{"position":8,"surface":"يَتْلُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ت-ل-و","rootLatin":"t-l-w","lemma":"تَلَا","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Muzâri fiil nasb/cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"okur"},{"position":9,"surface":"عَلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine"},{"position":9,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlar"},{"position":10,"surface":"ءَايَـٰتِ","pos":"isim","posDetail":"Cemi Müennes Salim","root":"ء-ي-ي","rootLatin":"a-y-y","lemma":"آيَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb (kesra ile)","gloss":"ayetlerini"},{"position":10,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":11,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":11,"surface":"يُزَكِّيهِمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ز-ك-و","rootLatin":"z-k-w","lemma":"زَكَّى","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Muzâri fiil nasb/cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"onları arıtır"},{"position":12,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":12,"surface":"يُعَلِّمُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلَّمَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Muzâri fiil nasb/cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"öğretir"},{"position":12,"surface":"هُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onlara"},{"position":13,"surface":"ٱلْكِتَـٰبَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كِتَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Kitabı"},{"position":14,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":14,"surface":"ٱلْحِكْمَةَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-ك-م","rootLatin":"h-k-m","lemma":"حِكْمَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf yoluyla mansûb","gloss":"hikmeti"},{"position":15,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":15,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"eğer"},{"position":16,"surface":"كَانُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idiler"},{"position":17,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den, -dan"},{"position":18,"surface":"قَبْلُ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ق-ب-ل","rootLatin":"q-b-l","lemma":"قَبْل","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh hazfedildiği için damme üzere mebnî","gloss":"önce"},{"position":19,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Tekid Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"elbette"},{"position":19,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinde"},{"position":20,"surface":"ضَلَـٰلٍۢ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ض-ل-ل","rootLatin":"d-l-l","lemma":"ضَلَال","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sapıklık"},{"position":21,"surface":"مُّبِينٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ب-ي-ن","rootLatin":"b-y-n","lemma":"مُبِين","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"apaçık"}]