# Mülk Sûresi, 10. Âyet (67:10)

> وَقَالُوا۟ لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِىٓ أَصْحَـٰبِ ٱلسَّعِيرِ

*Ve kâlû lev kunnâ nesme'u ev na'kilu mâ kunnâ fî ashâbi-sse'îr(i)*

**Meal (Diyanet):** Yine şöyle derler: "Eğer kulak vermiş veya aklımızı kullanmış olsaydık, şu alevli ateştekilerden olmazdık."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/67/10

---

## Tefsir

{"title":"Birleştirilmiş Tefsir — Mülk Suresi 10. Âyet","tefsir":"### ✦ Âyetin Zâhirî Tefsiri\n\nوَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ — 'Eğer kulak vermiş veya aklımızı kullanmış olsaydık, bu alevli ateşin halkı arasında olmazdık' derler.\n\nBu âyet, pişmanlığın en acı ifadesidir — ve Kur'ân'ın insana verdiği iki temel yeteneği vurgular: سَمْع (sem' — işitme, kulak verme) ve عَقْل (akl — akıl, düşünme).\n\nNitekim Izutsu Hazretleri'nin Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar eserindeki tespiti burada çarpıcı bir netlikle ortaya çıkar: Kur'ân'ın insana yönelttiği en temel iki talep, 'dinlemek' ve 'düşünmek'tir. Bu iki yeteneğini kullanan kurtulur; kullanmayan, âhirette 'keşke kullansaydım' der.\n\nSem' (işitme), vahye kulak vermeyi; akl ise kâinattaki delilleri düşünmeyi ifade eder. İkisi birlikte hakikate ulaştırır.\n\n### ✦ Terzibaba Hazretleri'nin Nazarında\n\nTerzibaba Hazretleri bu âyetin sırrını şöyle çözer: *\"İki kapı vardır hakikate: kulak ve akıl. Kulak, peygamberin sözünü duyar; akıl, kâinatın delilini kavrar. İkisini birden kullanan, nurla dolar. İkisini birden kapatan, ateşle yanar.\"*\n\n### ✦ Şeyh-i Ekber'in İşâreti\n\nŞeyh-i Ekber'in nazarında 'sem'' zâhirî işitmenin ötesinde, kalbin işitmesidir — ilâhî hitâba kulak vermek. 'Akl' ise beşerî aklın ötesinde, ilâhî hikmeti kavramaktır. Bu ikisinin kaybedilmesi, insanın hakikatinden kopması demektir.\n\n### ✦ Mesnevî'nin Nağmesinden\n\nHz. Mevlânâ'nın gönül dilinden: Kulağın var ama duymuyorsun, aklın var ama düşünmüyorsun — öyleyse ne farkın var taştan? Taşın kulağı yok, mazur. Senin kulağın var ama kapalı — senin mazererin ne?\n\n### ✦ Seyr ü Sülûk Mertebesinden\n\nEy sâlik! Sülûkunda iki yoldaşın olsun: tefekkür ve tezekküf. Düşün ve dinle. Kâinata bak ve düşün, kelâma kulak ver ve dinle. Bu iki kanat olmadan ruh uçamaz.\n\n### ✦ Bu Asrın İnsanına\n\nBu asrın en büyük paradoksu şudur: İnsanlık tarihinin hiçbir döneminde bu kadar çok bilgiye erişim olmamıştı — ama hiçbir dönemde de bu kadar az 'dinleme' ve 'düşünme' olmamıştı. Bilgi var, hikmet yok. Ses var, dinleyen yok.\n\nRabbimiz, bize sem' ver — hakikati duyan kulaklar. Bize akl ver — hakikati kavrayan zihinler. Bizi 'keşke dinleseydik, keşke aklımızı kullansaydık' diyenlerden değil, 'dinledik ve akl ettik' diyenlerden eyle.","sources":["Toshihiko Izutsu, Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","Muhyiddin İbn Arabî, Fütûhât-ı Mekkiyye"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Keşke dinleseydik veya aklımızı kullansaydık, bu alevli ateşin halkı arasında olmazdık, diyerek pişmanlıklarını dile getirirler. İşitme ve akıl nimetlerinin kıymeti vurgulanır.","keyConcepts":[{"word":"نَسْمَعُ","root":"س م ع","rootLatin":"S-M-A","meaning":"İşitmek, dinlemek, kulak vermek; hakikati duyup kalben kabul etmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât","detail":"Sem', kulağın sesleri almasıdır. Ancak Kur'an'da sem' çoğu zaman salt işitmeden öte 'kabul ederek dinleme' anlamındadır. 'Lev künnâ nesme'u' (keşke dinleseydik) ifadesindeki sem' bu kabul anlamındadır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dini ve Ahlaki Kavramlar","detail":"Kur'an semantiğinde sem', bazen basîret ile eş anlama gelir: hakikati kalben idrak etmek. Cehennemdekilerin 'keşke dinleseydik' demesi, fiziksel değil ruhani bir sağırlığa işaret eder."}]},{"word":"نَعْقِلُ","root":"ع ق ل","rootLatin":"A-Q-L","meaning":"Akıl etmek, idrak etmek; hakikati kavrayıp gereğince amel etmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât","detail":"Akl'ın aslı tutmak ve bağlamaktır (devenin bağlanması gibi). Akıl, insanı zararlı şeylerden alıkoyan melekedir. Ayette 'na'kılu' (akıl etseydik) ifadesi, aklın salt bilgi değil, bilgiyi amele dönüştürme kabiliyeti olduğunu gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Akl iki kısımdır: garîzî akıl (doğuştan gelen idrak kabiliyeti) ve mükteseb akıl (tecrübe ve öğrenmeyle kazanılan hikmet). Ayet her iki kısmın da kullanılmadığından yakınır."}]},{"word":"السَّعِيرِ","root":"س ع ر","rootLatin":"S-A-R","meaning":"Alevli ateş, kızgın cehennem; hararetin en şiddetli hali.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Saîr, ateşin alevlenip kızışması demektir. Cehennemin isimlerinden biridir. Kur'an'da cehennemin farklı isimleri (nâr, cahîm, saîr, seker, haviye, lezâ, hutame) farklı vasıflarına işaret eder. Saîr, ateşin tutuşup alevlenme yönünü vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât","detail":"S-A-R kökü ateşin tutuşup alevlenmesidir. Saîr hem ateşin kendisi hem de onun şiddetli alevlenme halidir. 'Ashâbi's-saîr' (saîr halkı), orada ebedi kalanları ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["cehennem","musrikler","ilim-hikmet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":1,"surface":"قَالُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dediler","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":2,"surface":"لَوْ","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"eğer","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Şart edatı"},{"position":3,"surface":"كُنَّا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî Nakıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"olsaydık","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":4,"surface":"نَسْمَعُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"س-م-ع","rootLatin":"s-m-'","lemma":"سَمِعَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"işitirdik","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":5,"surface":"أَوْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"veya","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":6,"surface":"نَعْقِلُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ق-ل","rootLatin":"'-q-l","lemma":"عَقَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû, önceki fiile atfedildiği için","gloss":"aklederiz","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":7,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"değildik","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":8,"surface":"كُنَّا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî Nakıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"olmazdık","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":9,"surface":"فِيٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"içinde"},{"position":10,"surface":"أَصْحَـٰبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-ح-ب","rootLatin":"s-h-b","lemma":"صَاحِب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sahipleri","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":11,"surface":"ٱلسَّعِيرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-ع-ر","rootLatin":"s-'-r","lemma":"سَعِير","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"çılgın alevli cehennem","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Ve"},{"position":2,"translit":"kâlû"},{"position":3,"translit":"lev"},{"position":4,"translit":"kunnâ"},{"position":5,"translit":"nesme'u"},{"position":6,"translit":"ev"},{"position":7,"translit":"na'kilu"},{"position":8,"translit":"mâ"},{"position":9,"translit":"kunnâ"},{"position":10,"translit":"fî"},{"position":11,"translit":"ashâbi-sse'îr(i)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *67/8-10*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmet Avni Konuk · *67/8-10*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmet Avni Konuk · *67/8-10*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmet Avni Konuk · *67/10*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmet Avni Konuk · *67/10*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12** — Ahmet Avni Konuk · *67/10*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12** — Ahmet Avni Konuk · *67/10*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12** — Ahmet Avni Konuk · *67/10*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12** — Ahmet Avni Konuk · *67/10*
- **Mülk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *67/10*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *67/10*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmet Avni Konuk · *67/10*