# Mülk Sûresi, 14. Âyet (67:14)

> أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ ٱللَّطِيفُ ٱلْخَبِيرُ

*Elâ ya'lemu men ḣalaka ve huve-lletîfu-lḣabîr(u)*

**Meal (Diyanet):** Yaratan bilmez mi? O, en gizli şeyleri bilir, (her şeyden) hakkıyla haberdardır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/67/14

---

## Tefsir

{"title":"Birleştirilmiş Tefsir — Mülk Suresi 14. Âyet","tefsir":"### ✦ Âyetin Zâhirî Tefsiri\n\nأَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ — Yaratan bilmez mi? O, Latîf'tir, Habîr'dir.\n\nBu âyet, Kur'ân'ın en güçlü retorik sorularından birini taşır. Cevabı apaçık olan bir soru — tabii ki Yaratan bilir! Tıpkı bir sanatkârın eserinin her ayrıntısını bilmesi gibi.\n\nNitekim Kefevî Hazretleri el-Külliyyât'ında اللَّطِيف (el-Latîf) isminin iki boyutunu ayırt eder: (1) Lütuf sahibi — kullarına ince, nâzik davranan, (2) Her inceliğe nüfuz eden — en gizli, en ince detayları bilen. Bu âyette ikinci anlam hâkimdir — Allah, yaratılışın en ince detaylarını bilir.\n\nالْخَبِير (el-Habîr) — her şeyden haberdâr olan. Fîrûzâbâdî Hazretleri, Habîr'in 'iç yüzünü bilen' demek olduğunu belirtir. Alîm dış yüzü de iç yüzü de bilir; Habîr özellikle iç yüzünü, gizli olanı bilir.\n\n### ✦ Terzibaba Hazretleri'nin Nazarında\n\nTerzibaba Hazretleri'nin bu husustaki beyânları hakikaten ibretlidir: *\"Yaratan bilmez mi? Elbette bilir — ama mesele O'nun bilmesi değil, senin O'nun bildiğini bilmen. Sen, O'nun seni bildiğini bildiğinde, hayatın değişir. Artık gizlenmezsin, rol yapmazsın, ikiyüzlülük etmezsin. Çünkü bilirsin ki O, senden seni daha iyi biliyor.\"*\n\n### ✦ Şeyh-i Ekber'in İşâreti\n\nŞeyh-i Ekber'in nazarında 'elem ya'lem men halak' sorusu, ilim ile varlık arasındaki ontolojik bağı kurar. Yaratan, yarattığını bilir — çünkü yaratma fiili, ilimden doğar. İlim, varlıktan önce gelir. Allah, seni yaratmadan önce biliyordu; yaratarak, bildiğini zuhûra getirdi.\n\n### ✦ Mesnevî'nin Nağmesinden\n\nHz. Mevlânâ'nın gönül dilinden: Çömlekçi, çömleğini bilmez mi? Her kıvrımını, her çatlaığını, her rengini bilir. Sen de Allah'ın elindeki bir çömleksin — seni O yoğurdu, O biçimlendirdi, O bilir.\n\n### ✦ Bu Asrın İnsanına\n\nBu asrın 'mahremiyetini' korumaya çalışan insanına bu âyetten düşen hisse: Allah karşısında mahremiyet yoktur. Bu korkutucu değil, huzur vericidir — çünkü seni en iyi bilen, seni en çok seven, sana en lütufkâr davranandır. Latîf olan biliyor — ve bildiği hâlde lütfediyor.\n\nRabbimiz, Sen Latîf'sin — lütfunu üzerimizden eksik etme. Sen Habîr'sin — bildiğin hâlde bizi bağışla.","sources":["Ebu'l-Bekâ el-Kefevî, el-Külliyyât","Fîrûzâbâdî, Basâiru Zevi't-Temyîz","Muhyiddin İbn Arabî, Fütûhât-ı Mekkiyye"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Yaratan bilmez mi? O Latîf ve Habîr'dir. Yaratıcının yaratığını en iyi bilen olduğu, Latîf ve Habîr isimleriyle temellendirilir.","keyConcepts":[{"word":"خَلَقَ","root":"خ ل ق","rootLatin":"H-L-Q","meaning":"Yarattı; yoktan var eden, her şeyi takdir edip ölçüyle meydana getiren.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât","detail":"Halk, bir şeyi takdir ve planlama ile meydana getirmektir. Allah'ın halkı iki boyutludur: takdir (planlama) ve îcâd (var etme). Yaratan, yarattığını en iyi bilendir; zira varlık O'nun ilminden sudûr etmiştir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Halk, sun' (yapma), ibdâ' (örneksiz yaratma) ve inşâ' (kurma) kavramlarından daha kapsamlıdır. Her yaratma bir bilmeyi gerektirir; yaratıcının yarattığını bilmemesi muhaldir."}]},{"word":"اللَّطِيفُ","root":"ل ط ف","rootLatin":"L-T-F","meaning":"En ince ayrıntıları bilen, lutuf ve incelikle muamele eden; gizli şeylere nüfuz eden.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât","detail":"Latîf'in iki ana anlamı vardır: Birincisi, en ince ve gizli şeyleri bilen (ilimde letâfet); ikincisi, kullarına ince ve nazik lutuflarla muamele eden (fiilde letâfet). Bu ayette birinci anlam ağır basar."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Latîf ismi, Allah'ın ilminin en küçük zerreye, en gizli niyete, en ince detaya kadar nüfuz ettiğini bildirir. Habîr ile birlikte gelmesi, bu ilmin hem derinliğine (letâfet) hem genişliğine (hubr) işaret eder."},{"author":"Hilmi Güngör","work":"Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Latîf kelimesi, Arap dilinde incelik ve nezaket kökünden gelir. İlahi isim olarak, Allah'ın hem bilgisinin inceliğini hem de kullarına muamelesindeki lutufkarlığı ifade eder."}]},{"word":"الْخَبِيرُ","root":"خ ب ر","rootLatin":"H-B-R","meaning":"Her şeyden haberdar olan, işlerin iç yüzünü bilen; ilmi tecrübe ve nüfuza dayanan.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât","detail":"Habîr, bir şeyi deneyerek ve iç yüzüne nüfuz ederek bilen demektir. Alîm genel bilgiyi, Habîr ise bir şeyin künhüne ve detayına vakıf olmayı ifade eder. Allah'ın Habîr olması, hiçbir şeyin O'ndan gizli kalamayacağı anlamına gelir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Hubr, bilginin en derinlik ve nüfuz gerektiren türüdür. Habîr ile Alîm farkı: Alîm mutlak bilgiyi, Habîr ise şeylerin iç yüzüne ve gizli yönlerine dair bilgiyi ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["esma-i-husna","yaratilis","ilim-hikmet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Elâ"},{"position":2,"translit":"ya'lemu"},{"position":3,"translit":"men"},{"position":4,"translit":"ḣalaka"},{"position":5,"translit":"ve huve"},{"position":6,"translit":"lletîfu"},{"position":7,"translit":"lḣabîr(u)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَلَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstiftah ve Tenbih","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَلَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî harf","gloss":"Bilmez mi?","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":2,"surface":"يَعْلَمُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"bilir","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":3,"surface":"مَنْ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî isim, 'ya'lemu' fiilinin fâili konumunda","gloss":"kim, o kimse ki","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Fâil"},{"position":4,"surface":"خَلَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî harf","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":5,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî zamir, mübteda konumunda","gloss":"O","binaDurumu":"Mebnî (munfasıl zamir)","gorev":"Mübteda"},{"position":6,"surface":"ٱللَّطِيفُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ل-ط-ف","rootLatin":"l-ṭ-f","lemma":"لَطِيف","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"Latif (lütuf sahibi)","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"},{"position":7,"surface":"ٱلْخَبِيرُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"خ-ب-ر","rootLatin":"ḫ-b-r","lemma":"خَبِير","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"Haberdar (her şeyden haberi olan)","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hicr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *67/14*
- **Hicr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *67/14*
- **TB. Fusûs Mukaddimesi** — Ahmet Avni Konuk · *67/14*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *67/14*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *67/14*
- **Kelime-i Âdemiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *67/14*
- **Kelime-i Âdemiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *67/14*
- **Mülk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *67/14*
- **TB. Fusûs Mukaddimesi** — Ahmet Avni Konuk · *67/14*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk · *67/13-14*
- **Mülk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *67/14*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *67/13-14*