# Mülk Sûresi, 4. Âyet (67:4)

> ثُمَّ ٱرْجِعِ ٱلْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنقَلِبْ إِلَيْكَ ٱلْبَصَرُ خَاسِئًا وَهُوَ حَسِيرٌ

*Śumme-rci'i-lbasara kerrateyni yenkalib ileyke-lbasaru ḣâsi-en ve huve hasîr(un)*

**Meal (Diyanet):** Sonra tekrar tekrar bak; bakışların (aradığı çatlak ve düzensizliği bulamayıp) aciz ve bitkin halde sana dönecektir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/67/4

---

## Tefsir

{"title":"Birleştirilmiş Tefsir — Mülk Suresi 4. Âyet","tefsir":"### ✦ Âyetin Zâhirî Tefsiri\n\nفَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَىٰ مِنْ فُطُورٍ — Gözünü çevir de bak: Bir çatlak görebilir misin?\n\nBu âyet, önceki âyetin devamı olarak insanı bizzat gözlem yapmaya davet eder. فُطُور (futûr) — çatlak, yarık, bozukluk. Sicistânî Hazretleri Nüzhetü'l-Kulûb'unda futûr'u 'bir şeydeki kırılma, çatlama, bütünlüğün bozulması' olarak tanımlar.\n\nAllah, kuluna 'bak' diyor — 'sana söylüyorum, inan' demiyor. Delilini gösteriyor, aklına hitap ediyor. Bu, Kur'ân'ın insana verdiği değerin göstergesidir — kör inanç değil, gözlemle desteklenmiş iman.\n\n### ✦ Terzibaba Hazretleri'nin Nazarında\n\nTerzibaba Hazretleri: *\"'Gözünü çevir' — bu emir, yalnızca baş gözü için değil, kalp gözü için de geçerlidir. Kalp gözünle de bak: kendi yaratılışında, kendi bedeninde, kendi ruhunda bir çatlak görebilir misin? Her organ yerli yerinde, her duygu bir hikmete hizmet ediyor. Sen de 'bi lâ tefâvüt' yaratıldın.\"*\n\n### ✦ Seyr ü Sülûk Mertebesinden\n\nEy sâlik! Bu âyetteki davet, tefekkürün ta kendisidir. Sülûkun temel ibâdetlerinden biri tefekkür — kâinata, kendine, Hakk'ın eserlerine bakıp düşünmektir. Gözünü aç, ama sadece dışarıya değil — içeriye de bak. Çatlak arıyorsan, ilâhî düzende değil, kendi nefsinde ara.\n\n### ✦ Bu Asrın İnsanına\n\nBu âyet, bilime bir meydan okumadır: Bak! Araştır! Gözlemle! Ne kadar bakarsan bak, kâinatta bir düzensizlik bulamayacaksın. Bu, iman ile bilimin çatışmadığının en güçlü delilidir.\n\nRabbimiz, gözlerimizi ve gönüllerimizi Senin âyetlerini görmeye aç. Bize tefekkür nasîb et.","sources":["Ebû Bekir es-Sicistânî, Nüzhetü'l-Kulûb","Râgıb el-İsfehânî, el-Müfredât"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"İnsan gözlem ve tefekkür yapmaya davet edilir: Gözünü tekrar tekrar çevir, bir çatlak bulabilir misin? Bakış, yorgun ve aciz olarak geri dönecektir.","keyConcepts":[{"word":"ارْجِعِ الْبَصَرَ","root":"ر ج ع / ب ص ر","rootLatin":"R-C-A / B-S-R","meaning":"Gözü tekrar tekrar çevirmek; dikkatli ve tekrarlı gözlem yapmaya davet.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât","detail":"Rücû, bir şeyin ilk haline dönmesidir. 'İrci'il-basara' emri, bakışı tekrar tekrar göğe çevirmeyi ifade eder. Basar ise gözün görme kuvvetidir; basîret (kalp gözü) bundan ayrıdır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Buradaki 'irci' emri tekrar ve ısrarla bakmayı ifade eder. Kur'an insanı kör imana değil, delil ve gözleme dayalı bir bilinçle iman etmeye çağırır."}]},{"word":"فُطُورٍ","root":"ف ط ر","rootLatin":"F-T-R","meaning":"Çatlak, yarık, bozukluk; yaratılıştaki bütünlüğün herhangi bir yerinde kırılma.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Futûr, bir şeydeki çatlak ve kırılmadır. Fıtır (yarma) kökünden gelir. Ayet, kainatta bu tür bir kusur ve bozukluğun bulunmadığını bildirir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât","detail":"F-T-R kökü, bir şeyi yarmak ve açmaktır. Fıtrat da buradan gelir: yokluktan var etme, yaratma. Futûr ise yaratılıştaki çatlak demektir. Kainatta böyle bir çatlak yoktur."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Futûr, şukûk (yarıklar) demektir. İlahi yaratılışın mükemmelliğini vurgulayan bu kelime, kozmik düzendeki kusursuzluğa dikkat çeker."}]},{"word":"خَاسِئًا","root":"خ س أ","rootLatin":"H-S-E","meaning":"Hor, aciz ve yorgun bir şekilde; aradığını bulamadan eli boş dönen.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hâsien, kovulmuş ve perişan olarak demektir. Köpek kovulduğunda nasıl zelil bir şekilde geri dönerse, kusur arayan göz de aradığını bulamayıp yorgun ve mahcup olarak geri döner."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât","detail":"Has', zelil ve hakir bir şekilde uzaklaştırılmaktır. Gözün 'hâsi' olarak dönmesi, ilahi sanattaki kusursuzluk karşısında insanın aczini itiraf etmesidir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":2,"surface":"ٱرْجِعِ","pos":"fiil","posDetail":"Emir Fiil","root":"ر-ج-ع","rootLatin":"r-j-ʿ","lemma":"رَجَعَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"çevir"},{"position":3,"surface":"ٱلْبَصَرَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ب-ص-ر","rootLatin":"b-ṣ-r","lemma":"بَصَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"gözü"},{"position":4,"surface":"كَرَّتَيْنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ر-ر","rootLatin":"k-r-r","lemma":"كَرَّة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Tesniye","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûl-i mutlak olduğu için mansûb","gloss":"iki kere"},{"position":5,"surface":"يَنقَلِبْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-ل-ب","rootLatin":"q-l-b","lemma":"اِنْقَلَبَ","form":"İnfi'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiilin cevabı olduğu için meczûm","gloss":"döner"},{"position":6,"surface":"إِلَيْكَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sana doğru"},{"position":6,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sen"},{"position":7,"surface":"ٱلْبَصَرُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ب-ص-ر","rootLatin":"b-ṣ-r","lemma":"بَصَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"göz"},{"position":8,"surface":"خَاسِئًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"خ-س-أ","rootLatin":"kh-s-ʾ","lemma":"خَاسِئ","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"bitkin, zelil"},{"position":9,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":9,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"o"},{"position":10,"surface":"حَسِيرٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ح-س-ر","rootLatin":"ḥ-s-r","lemma":"حَسِير","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"yorgun"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *67/4*
- **Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *67/4*
- **Mülk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *67/4*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *67/3-4*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *67/3-4*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *67/3-4*
- **Mülk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *67/4*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *67/3-4*
- **Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *MÜLK 3 - 4*
- **Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *MÜLK 3 - 4*