# Kalem Sûresi, 49. Âyet (68:49) > لَّوْلَآ أَن تَدَٰرَكَهُۥ نِعْمَةٌ مِّن رَّبِّهِۦ لَنُبِذَ بِٱلْعَرَآءِ وَهُوَ مَذْمُومٌ *Levlâ en tedârakehu ni'metun min rabbihi lenubiże bil'arâ-i ve huve meżmûm(un)* **Meal (Diyanet):** Şayet Rabbinden ona bir nimet yetişmemiş olsaydı, o mutlaka kınanmış bir halde ıssız bir yere atılacaktı. **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/68/49 --- ## Kelime Tahlili {"summary":"Kalem Suresi'nin 49. ayeti, Yunus peygamberin durumunu tasvir ederek ilahi rahmetin ve nimetin önemini vurgular. Ayet, 'nimet', 'tedârake' ve 'nübize' gibi anahtar kavramlar üzerinden, ilahi lütfun bir kulun zor durumdan kurtulmasındaki rolünü ve kınanmışlıktan korunmasını dilbilimsel bir derinlikle ele alır.","keyConcepts":[{"word":"تَدَارَكَهُۥ","root":"د-ر-ك","rootLatin":"d-r-k","meaning":"Bir şeyin yetişmesi, ulaşması, idrak etmesi ve bir şeyi yakalaması anlamlarına gelir; ayette ilahi nimetin Yunus'a yetişmesini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"D-R-K kökünden türeyen 'tedârake', bir şeyi yakalamak, ona ulaşmak anlamındadır. Ayetteki 'tedârakehu ni'metun' ifadesi, ilahi nimetin Yunus'a yetişerek onu kuşatmasını ve kurtarmasını anlatır. Bu, nimetin bir eksikliği gidermesi veya bir felaketi önlemesi şeklinde tecelli etmesidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"D-R-K kökü, bir şeyin sonuna ulaşmak, bir şeyi idrak etmek manalarını taşır. 'Tedârake' fiili ise, bir şeyin bir başkasına yetişmesi, onu kuşatması ve ona ulaşmasıdır. Ayetteki bağlamda, Rabbin nimetinin Yunus'a yetişerek onu kınanmışlık ve atılmaktan kurtarmasıdır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"D-R-K kökü, 'bir şeye ulaşmak, yetişmek, idrak etmek' anlamlarını içerir. 'Tedârake' fiili, özellikle bir tehlike anında yetişip kurtarmayı ifade eder. Ayetteki kullanımı, ilahi nimetin Yunus'a tam zamanında ulaşarak onu vahim bir durumdan kurtardığını gösterir, bu da ilahi müdahalenin zamanlamasına işaret eder."}]},{"word":"نِعْمَةٌ","root":"ن-ع-م","rootLatin":"n-'-m","meaning":"İyilik, lütuf, ihsan, rahatlık ve refah anlamlarına gelir; ayette Allah'ın Yunus'a bahşettiği ilahi lütfu ve kurtuluşu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"N-'-M kökü, rahatlık, güzellik ve iyilik anlamlarını taşır. 'Ni'met', Allah'tan gelen her türlü lütuf ve ihsandır. Ayetteki 'ni'metun min Rabbihi' ifadesi, Yunus'a ulaşan nimetin kaynağının doğrudan Allah olduğunu ve bu nimetin onu kınanmışlıktan kurtaran ilahi bir lütuf olduğunu vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ni'met, Allah'ın kullarına bahşettiği her türlü iyilik ve lütuftur. Bu ayetteki 'ni'met', Yunus'un balığın karnından kurtulması ve sahile atılmaktan korunması gibi somut bir ilahi lütfu ifade eder. Bu, mecazi olarak ilahi rahmetin tecellisidir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu'ya göre 'ni'met', Kur'an'da genellikle Allah'ın insanlara bahşettiği maddi ve manevi tüm iyilikleri kapsar. Bu ayetteki 'ni'met', Yunus'un zor durumdan kurtulmasını sağlayan ilahi bir lütuf olarak öne çıkar. Bu, Allah'ın kullarına olan merhametinin ve koruyuculuğunun bir göstergesidir."}]},{"word":"لَنُبِذَ","root":"ن-ب-ذ","rootLatin":"n-b-z","meaning":"Atmak, fırlatmak, terk etmek anlamlarına gelir; ayette Yunus'un kınanmış bir şekilde sahile atılma tehlikesini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"N-B-Z kökü, bir şeyi hor görerek atmak, fırlatmak anlamına gelir. 'Nübize', pasif formda, birinin atılması demektir. Ayetteki 'lenübize bi'l-arâi', Yunus'un çorak bir yere, kınanmış ve terk edilmiş bir halde atılacağını ifade eder. Bu, ilahi nimet olmasaydı karşılaşacağı aşağılayıcı durumu gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"N-B-Z, bir şeyi önemsemeden, hor görerek bir kenara atmaktır. Ayetteki 'lenübize', Yunus'un ilahi koruma olmasaydı, değersiz bir şey gibi çorak bir yere atılacağını anlatır. Bu, onun durumunun ne kadar vahim olabileceğini ve ilahi lütfun onu bu akıbetten nasıl kurtardığını vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"N-B-Z kökü, bir şeyi fırlatmak, terk etmek ve önemsememek anlamlarını taşır. 'Nübize' fiili, bir şeyin atılması eylemini ifade eder. Ayetteki kullanımı, Yunus'un ilahi nimet olmasaydı, kınanmış bir halde, çorak bir yere atılacağını ve bu durumun onun için bir aşağılanma olacağını belirtir."}]},{"word":"بِٱلْعَرَآءِ","root":"ع-ر-و","rootLatin":"'-r-w","meaning":"Çorak, çıplak, bitkisiz yer anlamına gelir; ayette Yunus'un atılacağı ıssız ve korumasız yeri ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"'-R-W kökü, çıplaklık, açıklık ve boşluk anlamlarını taşır. 'El-Arâ'' ise, bitkisiz, çorak ve açık bir araziyi ifade eder. Ayetteki 'bi'l-arâi', Yunus'un ilahi nimet olmasaydı, hiçbir koruma ve barınak olmayan, ıssız bir yere atılacağını anlatır. Bu, onun çaresizliğini ve terk edilmişliğini vurgular."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"'El-Arâ'', üzerinde hiçbir bitki örtüsü bulunmayan, çıplak ve geniş arazi demektir. Ayetteki kullanımı, Yunus'un kınanmış bir şekilde, hiçbir sığınak ve yaşam belirtisi olmayan bir yere atılacağını tasvir eder. Bu, ilahi lütfun onu bu tür bir yoksunluktan kurtardığını gösterir."}]},{"word":"مَذْمُومٌ","root":"ذ-م-م","rootLatin":"z-m-m","meaning":"Kınanmış, ayıplanmış, kötülenmiş anlamına gelir; ayette Yunus'un ilahi nimet olmasaydı karşılaşacağı kınanmışlık durumunu ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Z-M-M kökü, kınamak, ayıplamak, kötülemek anlamlarına gelir. 'Mezmûm', kınanmış, ayıplanmış demektir. Ayetteki 've hüve mezmûmun', Yunus'un ilahi nimet olmasaydı, hem insanlar hem de Allah katında kınanmış bir halde olacağını ifade eder. Bu, onun peygamberlik makamına yakışmayan bir durumla karşılaşma tehlikesini gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Z-M-M kökü, bir şeyi kötülemek, ayıplamak ve kusurunu ortaya koymaktır. 'Mezmûm', kınanmayı hak eden veya kınanmış olan kişidir. Ayetteki bağlamda, Yunus'un sabırsızlığı nedeniyle ilahi nimet olmasaydı, kınanmış bir halde kalacağını ve bu durumun onun için bir utanç kaynağı olacağını belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu, 'z-m-m' kökünün Kur'an'da genellikle ahlaki bir kusur veya yanlış davranış nedeniyle duyulan kınamayı ifade ettiğini belirtir. 'Mezmûm' olmak, ilahi rızadan uzaklaşmak ve toplum nezdinde itibar kaybetmek anlamına gelir. Ayetteki kullanımı, Yunus'un ilahi lütuf olmasaydı, hem Allah katında hem de insanlar arasında kınanmış bir duruma düşeceğini gösterir."}]}]} ## Tefsir {"topics":["kissa-diger-peygamberler","imtihan-bela","rizik"]} ## Tefsir [{"position":1,"surface":"لَّوْلَآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْلَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"olmasaydı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Şart edatı"},{"position":2,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Mastariyye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-mesi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Bağlaç"},{"position":3,"surface":"تَدَٰرَكَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"د-ر-ك","rootLatin":"d-r-k","lemma":"تَدَارَكَ","form":"Tefâ'ul","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yetişti, ulaştı","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":3,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ona","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":4,"surface":"نِعْمَةٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ع-م","rootLatin":"n-'-m","lemma":"نِعْمَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"nimet","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":5,"surface":"مِّن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":6,"surface":"رَّبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Rabbi","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":6,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":7,"surface":"لَنُبِذَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":7,"surface":"نُبِذَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-ب-ذ","rootLatin":"n-b-dh","lemma":"نَبَذَ","form":"Fâ'ale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"atılırdı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":8,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":8,"surface":"ٱلْعَرَآءِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ر-ي","rootLatin":"'-r-w","lemma":"عَرَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sahile","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":9,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":9,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"o","binaDurumu":"Mebnî (munfasıl zamir)","gorev":"Mübteda"},{"position":10,"surface":"مَذْمُومٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ذ-م-م","rootLatin":"dh-m-m","lemma":"مَذْمُوم","form":"Mef'ûl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"kınanmış","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"}] ## Tefsir [{"position":1,"translit":"Levlâ"},{"position":2,"translit":"en"},{"position":3,"translit":"tedârakehu"},{"position":4,"translit":"ni'metun"},{"position":5,"translit":"min"},{"position":6,"translit":"rabbihi"},{"position":7,"translit":"lenubiże"},{"position":8,"translit":"bil'arâ-i"},{"position":9,"translit":"ve huve"},{"position":10,"translit":"meżmûm(un)"}] ## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler - **Kalem Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *49. ayet* - **Kalem Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *49. ayet*