# Kalem Sûresi, 50. Âyet (68:50)

> فَٱجْتَبَـٰهُ رَبُّهُۥ فَجَعَلَهُۥ مِنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ

*Fectebâhu rabbuhu fece'alehu mine-ssâlihîn(e)*

**Meal (Diyanet):** (Fakat böyle olmadı.) Rabbi onu (peygamber olarak) seçti ve salih kimselerden kıldı.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/68/50

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hz. Yunus'un (a.s.) Allah tarafından seçilmesini ve salihlerden kılınmasını ifade ederken, aynı zamanda inkarcıların Peygamber Efendimiz'e (s.a.v.) yönelik olumsuz tutumlarını ve onu delilikle itham etmelerini ele alır. Anahtar kavramlar, seçilme, kılma ve salih olma durumlarını dilbilimsel ve semantik açıdan derinlemesine inceler.","keyConcepts":[{"word":"فَٱجْتَبَـٰهُ","root":"ج ب و","rootLatin":"c-b-v","meaning":"Allah'ın bir kulunu özel olarak seçmesi ve kendine yakın kılmasıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ictibâ' kelimesinin 'ceby' kökünden geldiğini ve bir şeyi toplamak, kendine çekmek anlamı taşıdığını belirtir. Ayetteki 'fecetebâhu' ifadesi, Allah'ın Hz. Yunus'u özel bir lütufla seçip kendine yaklaştırması, onu peygamberlik için ayırması anlamındadır. Bu, sıradan bir seçimin ötesinde, ilahi bir tercih ve himaye içerir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ictibâ'yı 'istifâ' (seçme) ile eş anlamlı olarak kullanır. Ayetteki bağlamda, Allah'ın Hz. Yunus'u, balığın karnından kurtarıp tekrar peygamberlik görevine döndürmek üzere seçmesi ve onu bu özel duruma layık kılması olarak yorumlar. Bu, ilahi iradenin bir tecellisidir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ictibâ' kavramının Kur'an'da genellikle peygamberlerin ve salih kulların Allah tarafından özel bir lütufla seçilmesi durumunu ifade ettiğini belirtir. Bu seçimin, kişinin kendi çabasıyla değil, tamamen ilahi bir takdirle gerçekleştiğini vurgular. Ayetteki 'fecetebâhu', Hz. Yunus'un yaşadığı zorlu süreç sonrası Allah'ın onu yeniden lütfuna mazhar kılmasıdır."}]},{"word":"فَجَعَلَهُۥ","root":"ج ع ل","rootLatin":"c-a-l","meaning":"Allah'ın bir şeyi veya bir kimseyi belirli bir duruma veya niteliğe dönüştürmesi, kılmasıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ceale' fiilinin 'bir şeyi başka bir şeye dönüştürmek, bir sıfatla nitelemek' anlamlarına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'feca'alehu' ifadesi, Allah'ın Hz. Yunus'u seçtikten sonra onu 'salihler' zümresine dahil etmesi, yani onun durumunu ve mertebesini değiştirmesi anlamındadır. Bu, sadece bir atama değil, aynı zamanda bir terfi ve yüceltmedir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'ceale' fiilinin Kur'an'da farklı anlamlarda kullanıldığını, bu ayette ise 'saymak, kılmak' anlamında olduğunu belirtir. Allah'ın Hz. Yunus'u salihlerden kılması, onun önceki hatasından sonra tövbesini kabul edip onu tekrar doğru yola iletmesi ve bu mertebeye yükseltmesi demektir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'ceale' fiilinin Kur'an'da 'yaratma, tayin etme, dönüştürme' gibi geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu vurgular. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın Hz. Yunus'u ilahi iradesiyle 'salih' bir konuma getirmesi, yani onu bu nitelikle donatması ve bu zümreye dahil etmesi anlamını taşır."}]},{"word":"ٱلصَّـٰلِحِينَ","root":"ص ل ح","rootLatin":"s-l-h","meaning":"İyi, doğru, dürüst, faydalı işler yapan ve Allah'ın rızasına uygun yaşayan kimselerdir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'salih' kelimesinin 'fesad'ın zıddı olduğunu ve 'doğruluk, iyilik, uygunluk' anlamlarına geldiğini belirtir. 'Salihîn' ise, hem kendileri için hem de başkaları için hayırlı ve faydalı işler yapan, Allah'ın emirlerine uygun yaşayan kimselerdir. Ayetteki bağlamda, Hz. Yunus'un Allah tarafından seçilip bu üstün ahlaki ve dini mertebeye yükseltilmesi ifade edilir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'salih' kelimesinin geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu ve 'doğru, iyi, faydalı, uygun' gibi anlamları içerdiğini belirtir. 'Salihîn' zümresi, Allah'ın rızasını kazanmış, hem dünya hem de ahiret için hayırlı işler yapan, ahlaken ve dinen olgunlaşmış kişileri ifade eder. Ayette, Hz. Yunus'un bu seçkin gruba dahil edildiği vurgulanır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'salih' kavramının Kur'an'da 'iyi ve doğru eylemde bulunan, Allah'ın iradesine uygun yaşayan' kişileri tanımladığını ifade eder. Bu kavram, sadece bireysel dindarlığı değil, aynı zamanda toplumsal faydayı ve adaleti de içerir. Ayetteki 'salihîn', Hz. Yunus'un peygamberlik görevine layık, Allah katında makbul bir kul olduğunu gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["peygamberlik","hidayet-dalalet","vahiy-kuran","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"böylece, ve"},{"position":1,"surface":"ٱجْتَبَـٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ب-و","rootLatin":"j-b-w","lemma":"اِجْتَبَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"seçti"},{"position":1,"surface":"هُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu"},{"position":2,"surface":"رَبُّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Rabbi"},{"position":2,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onun"},{"position":3,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"böylece, ve"},{"position":3,"surface":"جَعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kıldı"},{"position":3,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu"},{"position":4,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":5,"surface":"ٱلصَّـٰلِحِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ص-ل-ح","rootLatin":"s-l-h","lemma":"صَالِح","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"iyilerden, salihlerden"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kalem Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *50. ayette*
- **Kalem Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *50. ayette*