# Kalem Sûresi, 51. Âyet (68:51)

> وَإِن يَكَادُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَـٰرِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا۟ ٱلذِّكْرَ وَيَقُولُونَ إِنَّهُۥ لَمَجْنُونٌ

*Ve-in yekâdu-lleżîne keferû leyuzlikûneke bi-ebsârihim lemmâ semi'û-żżikra ve yekûlûne innehu lemecnûn(un)*

**Meal (Diyanet):** Şüphesiz inkar edenler Zikr'i (Kur'an'ı) duydukları zaman neredeyse seni gözleriyle devirecekler. (Senin için,) "Hiç şüphe yok o bir delidir" diyorlar.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/68/51

---

## Tefsir

{"topics":["musrikler","vahiy-kuran","peygamberlik","kufur-sirk"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":2,"surface":"يَكَادُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ك-و-د","rootLatin":"k-w-d","lemma":"كَادَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatlarından etkilenmediği için merfû","gloss":"neredeyse"},{"position":3,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî, يَكَادُ fiilinin ismi olarak mahallen merfû","gloss":"o kimseler ki"},{"position":4,"surface":"كَفَرُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَفَرَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî, İsm-i mevsûlün sıla cümlesi","gloss":"inkar ettiler"},{"position":5,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd (Lâm-ı Muzahleka)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"muhakkak ki"},{"position":5,"surface":"يُزْلِقُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ز-ل-ق","rootLatin":"z-l-q","lemma":"أَزْلَقَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatlarından etkilenmediği için merfû, يَكَادُ fiilinin haberi olarak mahallen mansûb","gloss":"kaydıracaklar"},{"position":5,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"seni"},{"position":6,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":6,"surface":"أَبْصَـٰرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ص-ر","rootLatin":"b-s-r","lemma":"بَصَر","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gözleri"},{"position":6,"surface":"هِمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":7,"surface":"لَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman (Şart Edatı)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf-ı zaman olduğu için mebnî","gloss":"ne zaman ki"},{"position":8,"surface":"سَمِعُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-م-ع","rootLatin":"s-m-'-","lemma":"سَمِعَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî, لَمَّا'nın fiil-i şartı","gloss":"işittiler"},{"position":9,"surface":"ٱلذِّكْرَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"dh-k-r","lemma":"ذِكْر","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"zikri (Kur'an'ı)"},{"position":10,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":10,"surface":"يَقُولُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatlarından etkilenmediği için merfû","gloss":"diyorlar"},{"position":11,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe Bil-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"muhakkak ki"},{"position":11,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mahallen mansûb","gloss":"o"},{"position":12,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd (Lâm-ı Muzahleka)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"elbette"},{"position":12,"surface":"مَجْنُونٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ج-ن-ن","rootLatin":"j-n-n","lemma":"مَجْنُون","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"delidir"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Kalem Suresi'nin 51. ayeti, inkarcıların Hz. Peygamber'e karşı besledikleri düşmanlığı ve Kur'an'a yönelik olumsuz tavırlarını dilbilimsel bir derinlikle ortaya koymaktadır. Ayet, 'göz değmesi' ve 'delilik' gibi kavramlar üzerinden psikolojik bir saldırıyı ve hakikati reddetme eğilimini semantik olarak işlemektedir.","keyConcepts":[{"word":"كَفَرُوا۟","root":"ك ف ر","rootLatin":"k-f-r","meaning":"İnkarcıların, hakikati örtme ve reddetme eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'küfr' kelimesinin aslının bir şeyi örtmek olduğunu belirtir. Ayetteki 'keferû' ise, Allah'ın ayetlerini ve Hz. Peygamber'in getirdiği hakikati bilerek örtbas eden, inkar eden kimseleri ifade eder. Bu bağlamda, Kur'an'ın mucizevi belagatını ve hakikatini görmezden gelme eylemini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'küfr' kavramının Kur'an'daki temel anlamının 'nankörlük' ve 'hakikati reddetme' olduğunu açıklar. Ayetteki 'keferû' ifadesi, Kur'an'ın ilahi mesajını işittiklerinde dahi onu kabul etmeyip, aksine düşmanca bir tavır sergileyenlerin durumunu semantik olarak ortaya koyar."}]},{"word":"لَيُزْلِقُونَكَ","root":"ز ل ق","rootLatin":"z-l-q","meaning":"Gözleriyle sana zarar verme, seni kaydırma veya düşürme arzusunu ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'yüzlikûneke' ifadesini 'gözleriyle sana nazar değdirmek, seni helak etmek' şeklinde açıklar. Bu, Arapların inancında var olan 'nazar' veya 'göz değmesi' kavramına işaret eder ve inkarcıların Hz. Peygamber'e karşı duydukları aşırı kin ve hasedin fiziksel bir zarar verme isteğine dönüştüğünü gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, bu ifadeyi mecazi anlamda 'sana şiddetli bir şekilde bakarak, seni düşmanlıklarıyla kaydırmak, yerinden etmek' olarak yorumlar. Ayetteki bağlamda, inkarcıların Kur'an'ı dinlediklerinde duydukları öfke ve kıskançlığın, Hz. Peygamber'i manevi olarak zayıflatma veya ortadan kaldırma arzusuna dönüştüğünü belirtir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'izlâk' kelimesinin 'kaydırmak, düşürmek' anlamlarına geldiğini ve burada 'gözleriyle kaydırmak' tabirinin, aşırı düşmanlık ve hasetle bakarak birine zarar verme isteğini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, inkarcıların Hz. Peygamber'e karşı besledikleri derin nefreti ve onu gözleriyle bile olsa etkisiz hale getirme çabalarını vurgular."}]},{"word":"سَمِعُوا۟","root":"س م ع","rootLatin":"s-m-'-","meaning":"Kur'an'ı işitme ve dinleme eylemini ifade eder, ancak bu işitme kabulle sonuçlanmamıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'sem'' kelimesinin hem işitme duyusuyla algılamayı hem de işitilen şeye kulak vermeyi ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'semi'û' ifadesi, inkarcıların Kur'an'ı fiziksel olarak işittiklerini, ancak bu işitmenin kalplerine nüfuz etmediğini ve dolayısıyla iman etmediklerini gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'sem'' fiilinin Kur'an'da sadece işitme değil, aynı zamanda anlama ve itaat etme anlamlarını da taşıdığını belirtir. Ancak bu ayetteki 'semi'û' kelimesi, inkarcıların Kur'an'ı işitmelerine rağmen, onu anlamaya ve gereğini yapmaya yanaşmadıklarını, aksine düşmanca bir tavır sergilediklerini vurgular."}]},{"word":"ٱلذِّكْرَ","root":"ذ ك ر","rootLatin":"z-k-r","meaning":"Kur'an'ı, hatırlatıcı, öğüt verici ve şeref kaynağı olarak ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'zikr' kelimesinin hem hatırlama hem de şeref ve yücelik anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'ez-zikr' ifadesi, Kur'an'ın insanlara unuttukları hakikatleri hatırlatan, öğüt veren ve aynı zamanda onu okuyanlara şeref kazandıran ilahi bir kitap olduğunu vurgular."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'zikr' kelimesinin Kur'an'da 'kitap, vahiy' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayette 'ez-zikr', Hz. Peygamber'e indirilen ve inkarcıların işittikleri ilahi mesajı, yani Kur'an'ı ifade eder. İnkar edenlerin bu şerefli kitaba karşı olumsuz tavırları, onların hakikatten ne kadar uzak olduklarını gösterir."}]},{"word":"لَمَجْنُونٌ","root":"ج ن ن","rootLatin":"c-n-n","meaning":"Akıl sağlığını yitirmiş, cinlenmiş veya deli anlamında, inkarcıların Hz. Peygamber'e yönelik iftirasını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'cünûn' kelimesinin aslının 'örtmek' olduğunu ve aklın örtülmesiyle 'delilik' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'lemecnûn' ifadesi, inkarcıların Hz. Peygamber'i, getirdiği mesajın olağanüstülüğü karşısında akıl sağlığını yitirmiş biri olarak nitelemelerini, böylece onun peygamberliğini reddetme çabalarını gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'mecnûn' kelimesinin 'cinlenmiş, aklı örtülmüş' anlamlarına geldiğini ve genellikle hakikati kabul etmek istemeyenlerin, peygamberlere karşı kullandığı bir itham olduğunu belirtir. Ayetteki bu ifade, inkarcıların Kur'an'ın mucizevi belagatı ve içeriği karşısında çaresiz kalarak, Hz. Peygamber'i itibarsızlaştırma yoluna gittiklerini semantik olarak ortaya koyar."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *68/51*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *68/51*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *68/51*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *68/51*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *68/51*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *68/51*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *68/51*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *68/51*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *68/51*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *68/51*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13** — Ahmed Avni Konuk · *68/51*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13** — Ahmed Avni Konuk · *68/51*