# Kalem Sûresi, 7. Âyet (68:7)

> إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِۦ وَهُوَ أَعْلَمُ بِٱلْمُهْتَدِينَ

*İnne rabbeke huve a'lemu bimen dalle ‘an sebîlihi ve huve a'lemu bilmuhtedîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Şüphesiz senin Rabbin, kendi yolundan sapan kişiyi daha iyi bilir. O, hidayete erenleri de daha iyi bilir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/68/7

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın mutlak ilmini ve kullarının hidayet veya dalalet durumlarını eksiksiz bildiğini vurgulamaktadır. 'Bilmek' fiili üzerinden ilahi kudret ve adaletin temel bir yönü ortaya konulurken, 'sapmak' ve 'hidayet bulmak' kavramları insanın iradi seçimlerinin sonuçlarına işaret eder.","keyConcepts":[{"word":"رَبَّكَ","root":"ر ب ب","rootLatin":"r-b-b","meaning":"Senin Rabbin; terbiye eden, sahip çıkan, yöneten ve besleyen ilahi varlık.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Rabb kelimesi, 'terbiye etmek, bir şeyi tedricen kemale erdirmek' anlamındaki 'rabbe' fiilinden türemiştir. Allah için kullanıldığında, yaratma, rızık verme, terbiye etme ve hükmetme gibi tüm ilahi sıfatları kapsar. Ayetteki 'Rabbin' ifadesi, Hz. Peygamber'e hitaben, Allah'ın onun ve tüm varlıkların mutlak sahibi ve yöneticisi olduğunu belirtir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Rab, 'sahip, malik, efendi, terbiye eden' anlamlarına gelir. Allah için kullanıldığında, O'nun her şeyin yaratıcısı, yöneticisi ve koruyucusu olduğunu ifade eder. Ayetteki bağlamda, Allah'ın kullarının durumlarını en iyi bilen ve buna göre hükmeden mutlak otorite olduğu vurgulanır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Rab kavramı, Kur'an'da Allah'ın en temel isimlerinden biridir ve O'nun yaratıcı, besleyici, koruyucu ve hükmedici rolünü ifade eder. Bu ayette 'Rabbin' ifadesi, Allah'ın peygamberine olan özel ilgisini ve O'nun, kullarının hidayet ve dalalet durumlarını tam olarak bildiğini belirtir."}]},{"word":"أَعْلَمُ","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"En iyi bilen, her şeyi eksiksiz ve tam olarak idrak eden.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Âlim kelimesi 'bilen' anlamına gelirken, 'a'lem' ismi tafdil sigasıyla 'en iyi bilen' demektir. Bu ayette Allah'ın, kullarının yolundan sapma veya hidayet bulma durumlarını diğer tüm varlıklardan daha iyi ve tam olarak bildiğini ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İlim, bir şeyi olduğu gibi idrak etmektir. 'A'lem' ise, ilimde en üstün olanı, yani her şeyi en mükemmel şekilde bileni ifade eder. Ayetteki kullanımıyla Allah'ın, insanların iç hallerini, niyetlerini ve akıbetlerini tam bir vukufla bildiği vurgulanır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"A'lem kelimesi, Allah'ın 'Alîm' isminin mübalağalı bir şekli olup, O'nun ilminin mutlak ve sınırsız olduğunu gösterir. Ayette, Allah'ın kimin doğru yolda olduğunu ve kimin saptığını en ince ayrıntısına kadar bildiği, bu bilginin hiçbir şüpheye yer bırakmadığı belirtilir."}]},{"word":"ضَلَّ","root":"ض ل ل","rootLatin":"d-l-l","meaning":"Doğru yoldan sapmak, şaşırmak, kaybolmak.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Dalâl, 'yoldan sapmak, hedefi şaşırmak' demektir. Kur'an'da genellikle hak yoldan ayrılma, doğruyu bulamama anlamında kullanılır. Bu ayette, Allah'ın belirlediği doğru yoldan ayrılan, şaşıran ve hakikati göremeyen kimseleri ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Dalâl, doğru yoldan sapmak, şaşırmak ve kaybolmaktır. Bazen kasıtlı olarak sapmayı, bazen de bilmeyerek şaşırmayı ifade edebilir. Ayetteki 'men dalle' ifadesi, Allah'ın yolundan bilerek veya bilmeyerek ayrılan herkesi kapsar ve Allah'ın bu kişilerin durumunu tam olarak bildiğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Dalâl kavramı, Kur'an'da hidayetin zıttı olarak kullanılır ve 'doğru yoldan sapma, kaybolma' anlamını taşır. Bu, sadece fiziksel bir yol kaybı değil, aynı zamanda ahlaki ve dini bir sapmayı da ifade eder. Ayette, Allah'ın bu sapmış kişilerin durumunu eksiksiz bildiği belirtilerek, ilahi adaletin temel bir unsuru vurgulanır."}]},{"word":"سَبِيلِهِۦ","root":"س ب ل","rootLatin":"s-b-l","meaning":"Allah'ın yolu, doğru yol, din ve şeriat.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sebîl, 'yol' demektir. Kur'an'da genellikle 'Allah'ın yolu', yani din, şeriat, hakikat ve doğru yaşam biçimi anlamında kullanılır. Ayetteki 'sebîlihî' ifadesi, Allah'ın insanlara gösterdiği, peygamberler aracılığıyla bildirdiği doğru yolu ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Sebîl, 'geçilen yol' anlamına gelir. Kur'an'da mecazi olarak 'Allah'ın dini', 'Allah'a giden yol', 'hakikat' gibi anlamlarda kullanılır. Bu ayette, Allah'ın insanlara emrettiği ve onlardan uymalarını istediği doğru inanç ve amel yolunu ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Sebîl kavramı, Kur'an'da genellikle 'Allah'ın yolu' veya 'doğru yol' anlamında kullanılır ve bu yol, Allah'ın emirlerine uymak, O'na iman etmek ve salih ameller işlemekle karakterize edilir. Ayette, 'yolundan sapanlar' ifadesiyle, Allah'ın belirlediği bu ilahi rehberlikten ayrılanlar kastedilir."}]},{"word":"بِٱلْمُهْتَدِينَ","root":"ه د ي","rootLatin":"h-d-y","meaning":"Doğru yolu bulanlar, hidayete erenler.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Hidayet, 'doğru yolu göstermek, rehberlik etmek' demektir. Mühtedî ise, 'hidayeti kabul edip doğru yola giren' kişidir. Ayette, Allah'ın kendilerine gösterdiği doğru yolu benimseyen ve bu yolda yürüyen kimseleri ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hidayet, lütuf ve ihsanla doğru yola iletmektir. Mühtedîler, Allah'ın kendilerine bahşettiği hidayeti kabul ederek doğru yolu bulanlardır. Ayette, Allah'ın bu kişilerin durumunu da eksiksiz bildiği ve onları ödüllendireceği ima edilir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Mühtedî kelimesi, 'hidayet' kökünden türemiş olup, 'doğru yolu bulan, hidayete eren' anlamına gelir. Bu, sadece bilgi edinmek değil, aynı zamanda bu bilgiyi hayata geçirmek ve doğru yolda istikamet üzere olmak demektir. Ayette, Allah'ın bu kişilerin samimiyetini ve çabalarını bildiği vurgulanır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["hidayet-dalalet","ilim-hikmet","tevhid"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Şüphesiz"},{"position":2,"surface":"رَبَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Rab"},{"position":2,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"senin"},{"position":3,"surface":"هُوَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"O"},{"position":4,"surface":"أَعْلَمُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"أَعْلَم","form":"Ef'al","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"daha iyi bilen"},{"position":5,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":5,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kimse"},{"position":6,"surface":"ضَلَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ض-ل-ل","rootLatin":"d-l-l","lemma":"ضَلَّ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"saptı"},{"position":7,"surface":"عَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":8,"surface":"سَبِيلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-ب-ل","rootLatin":"s-b-l","lemma":"سَبِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yolu"},{"position":8,"surface":"هِۦ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":9,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":9,"surface":"هُوَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"O"},{"position":10,"surface":"أَعْلَمُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"أَعْلَم","form":"Ef'al","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"daha iyi bilen"},{"position":11,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":11,"surface":"ٱلْمُهْتَدِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"مُهْتَدِي","form":"İfti'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"hidayete erenler"}]