# Hâkka Sûresi, 25. Âyet (69:25)

> وَأَمَّا مَنْ أُوتِىَ كِتَـٰبَهُۥ بِشِمَالِهِۦ فَيَقُولُ يَـٰلَيْتَنِى لَمْ أُوتَ كِتَـٰبِيَهْ

*Ve emmâ men ûtiye kitâbehu bişimâlihi feyekûlu yâ leytenî lem ûte kitâbiyeh*

**Meal (Diyanet):** Kitabı kendisine sol tarafından verilen ise şöyle der: "Keşke kitabım bana verilmeseydi."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/69/25

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, kıyamet gününde amel defteri sol eline verilen kişinin pişmanlığını ve çaresizliğini dile getirmektedir. Anahtar kavramlar, 'kitap', 'sol el' ve 'keşke' ifadeleri üzerinden ahiret hesaplaşmasının dehşetini ve geri dönüşü olmayan bir durumu vurgular.","keyConcepts":[{"word":"كِتَـٰبَهُۥ","root":"ك ت ب","rootLatin":"k-t-b","meaning":"Burada kişinin amel defterini, yani dünyadaki eylemlerinin kaydını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kitap (كتاب), yazmak (كتابة) kökünden gelir ve yazılı olan her şeyi ifade eder. Kur'an'da ise genellikle ilahi vahyedilmiş kitaplar veya kıyamet gününde insanların amel defterleri için kullanılır. Bu ayette, kişinin dünyadaki amellerinin kaydedildiği ve ahirette kendisine sunulacak olan defteri ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Kitap (كتاب) kelimesi, burada mecazi olarak kişinin amellerinin kaydını ve hesabını temsil eder. Sol eline verilmesi, kötü amellerin ve cehennemlik olmanın bir işaretidir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'kitap' kavramı, sadece yazılı bir metin olmanın ötesinde, ilahi bir hükmü, bir kaderi veya bir kaydı ifade eder. Bu ayetteki 'kitap', bireyin dünyadaki tüm eylemlerinin eksiksiz bir kaydı olarak ahiretteki yargılamanın temelini oluşturur."}]},{"word":"بِشِمَالِهِۦ","root":"ش م ل","rootLatin":"ş-m-l","meaning":"Amel defterinin sol elden verilmesi, Kur'an'da kötü akıbetin ve cehennemlik olmanın bir sembolüdür.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şimal (شمال), sol taraf demektir. Kur'an'da amel defterinin sol elden verilmesi, cehennem ehlinin alameti olarak zikredilir. Bu, onların dünyadaki kötü amellerinin bir sonucudur."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şimal (شمال) kelimesi, sağın zıttı olan sol tarafı ifade eder. Kur'an'da 'ashâbu'ş-şimâl' (sol tarafın adamları) tabiri, kötü akıbetli, cehennemlik kimseler için kullanılır. Bu ayetteki 'bi-şimâlihi' ifadesi, kişinin kötü amellerinin ve cehennemlik olduğunun açık bir göstergesidir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Kur'an'da 'sağ' ve 'sol' yönleri, sadece fiziksel birer yön olmaktan öte, ahlaki ve manevi birer sembolizme sahiptir. 'Sol' genellikle olumsuzluk, kötü akıbet ve cehennem ehli ile ilişkilendirilirken, 'sağ' ise olumluluk, kurtuluş ve cennet ehli ile ilişkilendirilir. Bu ayette 'sol elden verilme', kişinin ahiretteki kötü durumunu net bir şekilde ifade eder."}]},{"word":"يَـٰلَيْتَنِى","root":"ل ي ت","rootLatin":"l-y-t","meaning":"Keşke anlamına gelen bu edat, kişinin derin pişmanlığını ve geri dönüşü olmayan bir durumu ifade eder.","sources":[{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Leyte (ليت), temenni harflerinden olup, gerçekleşmesi mümkün olmayan veya zor olan bir şeyi dilemeyi ifade eder. Bu ayetteki kullanımı, kişinin amel defterinin kendisine verilmemesi gibi artık mümkün olmayan bir durumu dile getirmesiyle, derin bir pişmanlık ve çaresizlik halini yansıtır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Yâ Leytenî (يا ليتني) ifadesi, 'keşke ben...' anlamında kullanılır ve genellikle geçmişte yapılan bir hatadan duyulan pişmanlığı veya gelecekte gerçekleşmesi imkansız olan bir dileği ifade eder. Ayetteki bağlamda, kişinin amel defterinin kendisine verilmemesi veya hesabının bilinmemesi gibi artık geri dönüşü olmayan bir durumu dile getirmesi, onun büyük bir azap ve pişmanlık içinde olduğunu gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Leyte (ليت) kelimesi, bir şeyin olmamasını veya olmasını arzu etmeyi ifade eder, ancak bu arzu genellikle gerçekleşmesi zor veya imkansız olan durumlar için kullanılır. Ayetteki 'yâ leytenî' ifadesi, kişinin ahiretteki kötü akıbeti karşısında duyduğu çaresizliği ve geçmişe dönük imkansız bir dileği dile getirdiğini gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["hesap-mizan","ahiret-mukafat","cehennem","kiyamet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Ve emmâ"},{"position":2,"translit":"men"},{"position":3,"translit":"ûtiye"},{"position":4,"translit":"kitâbehu"},{"position":5,"translit":"bişimâlihi"},{"position":6,"translit":"feyekûlu"},{"position":7,"translit":"yâ leytenî"},{"position":8,"translit":"lem"},{"position":9,"translit":"ûte"},{"position":10,"translit":"kitâbiyeh"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":1,"surface":"أَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَمَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"fakat","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Şart edatı"},{"position":2,"surface":"مَنْ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî","gender":"Müzekker","number":"Müfred"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"kimse","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Mübteda"},{"position":3,"surface":"أُوتِىَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ا-ت-ي","rootLatin":"hamza-t-y","lemma":"إِيتَاء","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"verildi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":4,"surface":"كِتَـٰبَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كِتَاب","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"kitabı","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih","izafet":"Muzâf"},{"position":4,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":5,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":5,"surface":"شِمَالِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-م-ل","rootLatin":"sh-m-l","lemma":"شِمَال","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"solu","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":5,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":6,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o zaman","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":6,"surface":"يَقُولُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَوْل","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"der","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":7,"surface":"يَـٰ","pos":"harf","posDetail":"Nidâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَـٰ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ey"},{"position":7,"surface":"لَيْتَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teşbih ve Temenni","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَيْتَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"keşke","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Nâsih harf"},{"position":7,"surface":"نِي","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker|Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Leyte'nin ismi olduğu için mahallen mansûb","gloss":"benim","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":8,"surface":"لَمْ","pos":"harf","posDetail":"Cezm Edat","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Cezm edatı"},{"position":9,"surface":"أُوتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ا-ت-ي","rootLatin":"hamza-t-y","lemma":"إِيتَاء","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"1.","gender":"Müzekker|Müennes","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Cezm edatından sonra geldiği için meczûm","gloss":"verilseydim","irabMarker":"illet harfinin hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Meçhul muzâri fiil"},{"position":10,"surface":"كِتَـٰبِيَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كِتَاب","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb (takdîrî fetha ile)","gloss":"kitabım","irabMarker":"takdîrî fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih","izafet":"Muzâf"},{"position":10,"surface":"هْ","pos":"harf","posDetail":"Sekte Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-","binaDurumu":"Mebnî"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hâkka Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *69/25-29*
- **Hâkka Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *69/25-29*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *69/25-29*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *69/25-29*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *69/25-29*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *69/25-29*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *69/25-29*
- **Hâkka Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *69/25*
- **Hâkka Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *69/25*
- **Hâkka Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *69/25*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *69/25-29*
- **Kamer Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *69/25*