# Kıyâme Sûresi, 16. Âyet (75:16)

> لَا تُحَرِّكْ بِهِۦ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِۦٓ

*Lâ tuharrik bihi lisâneke lita'cele bih(i)*

**Meal (Diyanet):** (Ey Muhammed!) Onu (vahyi) çarçabuk almak için dilini kımıldatma.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/75/16

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Kıyâme Suresi 16. ayet, vahiy alma sürecinde Hz. Peygamber'in aceleciliğini ve dilini hareket ettirmesini yasaklayarak, vahyin doğru bir şekilde zihne yerleşmesinin önemini vurgular. Ayet, 'hareket ettirme', 'dil' ve 'acele etme' kavramları üzerinden vahyin alınış adabını ve ilahi mesajın korunmasını dilbilimsel bir derinlikle ele alır.","keyConcepts":[{"word":"تُحَرِّكْ","root":"ح ر ك","rootLatin":"h-r-k","meaning":"Vahiy esnasında dili aceleyle oynatma, kımıldatma eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hareke' kelimesini bir şeyin yerinden oynaması, sükûnet halinden çıkması olarak tanımlar. Ayetteki 'lâ tuharrik' ifadesi, Hz. Peygamber'in vahiy esnasında Cebrail'in okuyuşuna yetişmek veya unutmamak endişesiyle dilini aceleyle hareket ettirmesini yasaklamaktadır. Bu, vahyin tam olarak idrak edilmeden tekrar edilmemesi gerektiği anlamına gelir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'tuharrik' fiilini 'tüharrikü bihi lisâneke' ifadesinde, dilin hızlıca ve tekrar etme amacıyla kımıldatılması olarak açıklar. Ayetteki bağlamda bu, vahyin henüz tamamlanmadan, ezberleme kaygısıyla dilin aceleci bir şekilde kullanılmasına bir nehiy olarak yorumlanır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'hareke' gibi fiillerin Kur'an'daki kullanımının, sadece fiziksel bir eylemi değil, aynı zamanda o eylemin ardındaki psikolojik durumu da yansıttığını belirtir. Burada 'hareket ettirme', vahyin kaçırılacağı veya unutulacağı endişesiyle ortaya çıkan bir acelecilik ve sabırsızlık halini ifade eder, bu da vahyin safiyetini bozabilecek bir durumdur."}]},{"word":"لِسَانَكَ","root":"ل س ن","rootLatin":"l-s-n","meaning":"Konuşma ve ezberleme aracı olan dil organını ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'lisân' kelimesinin hem fiziksel organı hem de konuşma yeteneğini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'lisâneke' ifadesi, Hz. Peygamber'in vahyi ezberlemek ve tekrar etmek için kullandığı dilini işaret eder. Yasaklama, dilin bu işlevini vahiy tamamlanmadan aceleyle kullanmasına yöneliktir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'lisân'ın hem konuşma organı hem de konuşmanın kendisi, hatta bir kavmin dili (lisanı) anlamlarına geldiğini açıklar. Ayetteki bağlamda 'lisâneke', vahyi telaffuz etme ve ezberleme eyleminin aracı olan organı temsil eder. Yasağın hedefi, bu organın vahiy sürecindeki aceleci kullanımını engellemektir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'lisan' kelimesinin Kur'an'da genellikle konuşma, ifade ve beyan aracı olarak kullanıldığını vurgular. Bu ayette 'lisan', vahyin alınışı sırasında Hz. Peygamber'in Cebrail'i taklit etme veya ezberleme çabasıyla yaptığı telaffuz eylemini gerçekleştiren organ olarak öne çıkar. Yasağın amacı, vahyin tam olarak idrak edilmeden önce dilin devreye girmesini önlemektir."}]},{"word":"لِتَعْجَلَ","root":"ع ج ل","rootLatin":"a-j-l","meaning":"Vahyi ezberleme veya unutmamak endişesiyle aceleci davranma eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'acele' kelimesini bir şeyi vaktinden önce yapmaya çalışmak olarak tanımlar. Ayetteki 'lita'cele bihi' ifadesi, Hz. Peygamber'in vahyi unutma korkusuyla veya bir an önce ezberleme arzusuyla, Cebrail'in okuyuşu bitmeden diliyle ona eşlik etme aceleciliğini anlatır. Bu, vahyin tam olarak zihne yerleşmesi için sabır ve dikkat gerektiğini vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'acele'nin bir işi vaktinden önce ve düşünmeden yapma anlamı taşıdığını belirtir. Ayetteki 'lita'cele bihi' ifadesi, Hz. Peygamber'in vahyin tamamlanmasını beklemeden, onu ezberleme veya tekrar etme konusunda gösterdiği aceleciliği ifade eder. Bu acelecilik, vahyin doğru bir şekilde alınmasını engelleyebileceği için yasaklanmıştır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'acele' kavramının Kur'an'da genellikle olumsuz bir çağrışım taşıdığını ve sabırsızlık, düşüncesizlik gibi anlamlara geldiğini belirtir. Bu ayetteki 'lita'cele', vahiy alma gibi kritik bir süreçte gösterilen sabırsızlığı ve bunun vahyin doğru idrakine engel olabileceği uyarısını içerir. İlahi mesajın tam olarak yerleşmesi için sükûnet ve dikkat gerektiği vurgulanır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["vahiy-kuran","peygamberlik"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nehiy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"yapma, etme"},{"position":2,"surface":"تُحَرِّكْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ر-ك","rootLatin":"h-r-k","lemma":"تَحْرِيك","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Nehiy lâm'ı ile meczûm olduğu için meczûm","gloss":"kımıldatma"},{"position":3,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":3,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onu"},{"position":4,"surface":"لِسَانَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ل-س-ن","rootLatin":"l-s-n","lemma":"لِسَان","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"dilini"},{"position":4,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"senin"},{"position":5,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lil Lâm'ı)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":5,"surface":"تَعْجَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ج-ل","rootLatin":"'-j-l","lemma":"عَجَل","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Ta'lil lâm'ı ile mansûb olduğu için mansûb","gloss":"acele edesin"},{"position":6,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":6,"surface":"هِۦٓ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onu"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *75/16-17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *75/16-17*
- **Vahiy ve Cebrâîl** · *75/16-19*
- **Vahiy ve Cebrâîl** · *75/16-19*
- **Vahiy ve Cebrâîl** · *75/16-19*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *75/16-17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *75/16-17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *75/16-17*
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *75/16-17*
- **Vahiy ve Cebrâîl** · *75/16-19*
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *75/16-17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *75/16-17*