# Kıyâme Sûresi, 3. Âyet (75:3)

> أَيَحْسَبُ ٱلْإِنسَـٰنُ أَلَّن نَّجْمَعَ عِظَامَهُۥ

*Eyahsebu-l-insânu ellen necme'a ‘izâmeh(u)*

**Meal (Diyanet):** İnsan, kendisinin kemiklerini bir araya getiremeyeceğimizi mi sanır?

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/75/3

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, kıyamet gününde dirilişin imkanını sorgulayan insanın zannını ele almaktadır. Temel olarak, insanın kemiklerinin yeniden bir araya getirilmesinin Allah için ne kadar kolay olduğunu vurgulayarak, dirilişin kaçınılmazlığını ve Allah'ın kudretini ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"أَيَحْسَبُ","root":"ح س ب","rootLatin":"h-s-b","meaning":"İnsanın, bir şeyi doğru veya mümkün zannetmesi, düşünmesi veya hesap etmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hasibe' fiilini, bir şeyi zannetmek, tahmin etmek veya hesaplamak olarak açıklar. Ayetteki 'eyahsebu' ifadesi, insanın kıyamet günü kemiklerinin toplanamayacağına dair yanlış zannını, yani bu konuda hatalı bir hesap veya düşünce içinde olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'hüsban' kelimesinin 'zann' ile eş anlamlı olduğunu belirtir ve 'hasibe' fiilinin hem kesin bilgi hem de zan için kullanılabileceğini ifade eder. Ayetteki kullanımı, insanın dirilişin imkansızlığına dair kesin olmayan, yanlış bir zanna sahip olduğunu gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'zan' kavramının genellikle olumsuz bir çağrışım taşıdığını ve hakikatten uzak, spekülatif düşünceleri ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'yahsebu' da insanın diriliş konusundaki yanlış ve temelsiz zannını, yani hakikatten sapmış düşüncesini yansıtır."}]},{"word":"ٱلْإِنسَـٰنُ","root":"أ ن س","rootLatin":"e-n-s","meaning":"Akıl ve irade sahibi olan, unutmaya ve yanılmaya meyilli varlık olan insanı ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'insan' kelimesinin 'üns' (alışkanlık, yakınlık) kökünden geldiğini ve bu varlığın diğer varlıklarla ünsiyet kurma özelliğine işaret ettiğini belirtir. Ayetteki 'el-insân', dirilişin imkanını sorgulayan, bu konuda şüpheye düşen genel insanlık halini temsil eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'insan' kelimesinin 'nisyân' (unutmak) kökünden geldiği görüşünü de aktarır ve insanın unutkanlığına vurgu yapar. Bu ayetteki insan, Allah'ın kudretini ve geçmişteki yaratılışı unutarak dirilişi imkansız sanan varlık olarak tasvir edilir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'insan' kavramının genellikle zayıflığı, nankörlüğü, aceleciliği ve Allah'ın kudretine karşı şüpheciliği ile birlikte anıldığını ifade eder. Bu ayetteki 'insan', diriliş konusundaki şüpheci ve inkarcı tavrıyla bu özelliklerini sergilemektedir."}]},{"word":"نَّجْمَعَ","root":"ج م ع","rootLatin":"c-m-a","meaning":"Dağınık olan şeyleri bir araya getirmek, toplamak ve birleştirmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'cem'' fiilinin 'toplamak, bir araya getirmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'necma'a', Allah'ın kıyamet günü dağılmış, çürümüş kemikleri tekrar bir araya getirme kudretini ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'cem'' kelimesinin 'dağınık şeyleri bir araya getirmek suretiyle birleştirmek' olduğunu açıklar. Ayetteki bağlamda, ölümden sonra dağılmış ve çürümüş olan kemiklerin Allah tarafından yeniden toplanıp birleştirilerek dirilişin gerçekleşeceğine işaret eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'cem'' fiilinin Kur'an'da genellikle Allah'ın kudretini ve ahiretteki toplanmayı ifade etmek için kullanıldığını belirtir. Bu ayette de Allah'ın, insanın dağılmış kemiklerini toplayarak onu yeniden diriltme gücünü vurgulamaktadır."}]},{"word":"عِظَامَهُۥ","root":"ع ظ م","rootLatin":"a-z-m","meaning":"İnsanın iskeletini oluşturan, bedenin temel yapısını teşkil eden sert doku parçaları olan kemikleri ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'azm' kelimesinin 'kemik' anlamına geldiğini ve çoğulunun 'ızâm' olduğunu belirtir. Ayetteki 'ızâmahu', insanın ölümünden sonra çürüyüp dağılmış olan kemiklerini ifade eder ve dirilişin imkansızlığını düşünen insanın şüphesinin odağını oluşturur."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'azm' kelimesinin bedenin temelini oluşturan sert yapı olduğunu açıklar. Ayetteki 'ızâmahu' ifadesi, insanın ölümünden sonra geriye kalan en dayanıklı parçası olan kemiklerin bile Allah tarafından yeniden bir araya getirilebileceğine dikkat çekerek, dirilişin mutlaklığını vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'azm' kelimesinin insan ve hayvan iskeletinin ana unsuru olduğunu belirtir. Ayetteki 'ızâmahu', insanın ölümünden sonra toprağa karışan ve çürüyen kemiklerinin dahi Allah'ın kudretiyle yeniden canlandırılabileceği gerçeğini pekiştirir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["dirilis","insanin-yaratilisi","kiyamet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"mı/mi"},{"position":1,"surface":"يَحْسَبُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-س-ب","rootLatin":"h-s-b","lemma":"حَسَبَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"sanıyor"},{"position":2,"surface":"ٱلْإِنسَـٰنُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"إِنسَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"insan"},{"position":3,"surface":"أَلَّن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَلَّن","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"asla ...mayacağız"},{"position":4,"surface":"نَّجْمَعَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ج-م-ع","rootLatin":"j-m-'-","lemma":"جَمَعَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatı (أَلَّن) ile geldiği için mansûb","gloss":"toplayacağız"},{"position":5,"surface":"عِظَامَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ظ-م","rootLatin":"'-z-m","lemma":"عِظَام","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"kemiklerini"},{"position":5,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *75/3*
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *75/3*
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *3. Âyet*