# Kıyâme Sûresi, 38. Âyet (75:38)

> ثُمَّ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّىٰ

*Śumme kâne ‘alekaten feḣaleka fesevvâ*

**Meal (Diyanet):** Sonra bu, bir "alaka" oldu. Derken Allah onu yaratıp güzelce şekillendirdi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/75/38

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, insanın yaratılış sürecindeki evrelerden birini, 'alaka' halinden sonraki oluşum ve şekillenme aşamasını dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır. Özellikle 'alaka'nın dönüşümü ve ilahi yaratma fiillerinin semantik katmanları incelenmektedir.","keyConcepts":[{"word":"عَلَقَةً","root":"ع ل ق","rootLatin":"a-l-q","meaning":"Döllenmiş yumurtanın rahim duvarına asılıp tutunmuş hali, kan pıhtısı.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'alaka' kelimesinin asıl anlamının 'tutunmak, asılmak' olduğunu belirtir. İnsanın yaratılışında 'alaka'nın, rahim duvarına asılıp tutunan kan pıhtısı veya döllenmiş yumurta olduğunu ifade eder. Ayetteki kullanımı, yaratılışın bu evresini, yani bir önceki nutfe halinden sonraki aşamayı vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'alaka'yı 'donmuş kan' olarak açıklar. Ayetteki 'alaka' ifadesi, nutfe halinden sonraki, kan pıhtısı görünümündeki embriyonik aşamayı mecazi bir anlatımla ortaya koyar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'alaka' kelimesinin Kur'an'daki kullanımının, insanın yaratılışındaki aşamalardan birini, yani 'asılıp tutunan şey' anlamını taşıdığını belirtir. Bu, sadece biyolojik bir aşama değil, aynı zamanda Allah'ın kudretinin bir delili olarak sunulan bir kavramdır."}]},{"word":"فَخَلَقَ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Allah'ın bir şeyi yoktan var etmesi, yaratması, takdir etmesi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halk' kelimesinin asıl anlamının 'takdir etmek, ölçü ve düzen vermek' olduğunu, sonra 'yoktan var etmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'fehalaka' ifadesi, 'alaka' halinden sonra Allah'ın o varlığı belirli bir ölçü ve düzen içinde yaratma fiilini ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'halk'ın, bir şeyi örneksiz ve benzersiz bir şekilde meydana getirmek olduğunu vurgular. Ayetteki 'fehalaka', Allah'ın 'alaka'dan sonraki yaratma eyleminin eşsizliğini ve kudretini gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'halk' kelimesinin Kur'an'da genellikle Allah'a nispet edildiğinde 'yoktan var etme' ve 'bir şeyi belirli bir ölçüye göre yaratma' anlamlarını taşıdığını ifade eder. Bu ayetteki 'fehalaka', 'alaka'nın bir sonraki aşamada ilahi müdahale ile yeni bir form kazanmasını anlatır."}]},{"word":"فَسَوَّىٰ","root":"س و ي","rootLatin":"s-v-y","meaning":"Allah'ın yarattığı şeye düzgün ve dengeli bir şekil vermesi, onu tamamlaması.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'tesviye'nin 'bir şeyi düzgün ve eksiksiz hale getirmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'fesevvâ', Allah'ın 'alaka'dan sonra yarattığı varlığa mükemmel bir biçim ve denge verdiğini, onu tamamladığını ifade eder."},{"author":"Ebû'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"el-Kefevî, 'tesviye'nin, bir şeyi dengeli, uyumlu ve eksiksiz kılmak olduğunu açıklar. 'Fesevvâ' ifadesi, yaratma eyleminin sadece var etmekle kalmayıp, aynı zamanda ona estetik ve fonksiyonel bir düzen kazandırdığını gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'tesviye'nin, bir şeyi düzeltmek, eksiklerini gidermek ve onu en uygun hale getirmek olduğunu belirtir. Ayetteki 'fesevvâ', Allah'ın insanı yaratırken ona en güzel ve en mükemmel şekli verdiğini, uzuvlarını dengeli bir biçimde yerleştirdiğini vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["insanin-yaratilisi","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":2,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"oldu"},{"position":3,"surface":"عَلَقَةً","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ل-ق","rootLatin":"'-l-q","lemma":"عَلَقَة","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"كَانَ fiilinin haberi olduğu için mansûb","gloss":"kan pıhtısı"},{"position":4,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":4,"surface":"خَلَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"kh-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattı"},{"position":5,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":5,"surface":"سَوَّىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-و-ي","rootLatin":"s-w-y","lemma":"سَوَّى","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"şekil verdi"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *75/38*
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *75/38*