# Kıyâme Sûresi, 39. Âyet (75:39)

> فَجَعَلَ مِنْهُ ٱلزَّوْجَيْنِ ٱلذَّكَرَ وَٱلْأُنثَىٰٓ

*Fece'ale minhu-zzevceyni-żżekera vel-unśâ*

**Meal (Diyanet):** Nihayet ondan da erkek ve dişi iki eşi var etti.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/75/39

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, insanın yaratılışındaki çift cinsiyetliliğe, yani erkek ve dişi olarak var edilmesine vurgu yapmaktadır. 'Cinsiyet' ve 'yaratma' kavramları, ilahi kudretin ve düzenin bir göstergesi olarak öne çıkmaktadır.","keyConcepts":[{"word":"فَجَعَلَ","root":"ج ع ل","rootLatin":"c-a-l","meaning":"Allah'ın bir şeyi belirli bir hale getirmesi, yaratması veya tayin etmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ceale (جعل) kelimesi, bir şeyi bir halden başka bir hale dönüştürmek, bir şeyi icat etmek veya bir şeyi bir vasıfla nitelemek anlamlarına gelir. Ayetteki 'feca'le minhu' ifadesi, Allah'ın nutfeden erkek ve dişi cinsiyetleri var etmesini, yani yaratmasını ve tayin etmesini ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ceale (جعل) fiili Kur'an'da 'halk' (yaratma) anlamında da kullanılır. Burada da 'feca'le minhu' ifadesi, Allah'ın o nutfeden erkek ve dişi cinsiyetleri yaratması, var etmesi demektir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'ceale' fiili, sadece fiziksel bir yaratmayı değil, aynı zamanda bir şeyi belirli bir düzen ve işlevle var etmeyi de ifade eder. Bu ayette, insan neslinin devamı için erkek ve dişi cinsiyetlerin ilahi bir düzen içinde yaratıldığını gösterir."}]},{"word":"الزَّوْجَيْنِ","root":"ز و ج","rootLatin":"z-v-j","meaning":"Birbirini tamamlayan, eşleşen iki varlık, yani erkek ve dişi cinsiyetler anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zevc (زوج) kelimesi, ister hayvanlardan ister bitkilerden olsun, kendisiyle birlikte bir başkasının bulunduğu her şey için kullanılır. Ayetteki 'ez-zevceyn' ifadesi, insan türünün erkek ve dişi olarak iki eşleşen cinsten oluştuğunu belirtir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Zevc (زوج), birbirine eşlik eden, birbirini tamamlayan iki şeyden her biridir. Bu ayetteki kullanımı, insan neslinin devamı için zorunlu olan erkek ve dişi cinsiyetlerin birbirinin eşi ve tamamlayıcısı olduğunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Zevc kavramı Kur'an'da sadece eş anlamında değil, aynı zamanda bir türün iki farklı cinsiyetini ifade etmek için de kullanılır. 'Ez-zevceyn' burada, insan türünün erkek ve dişi olarak iki farklı ama birbirini tamamlayan cinsiyetini belirtir."}]},{"word":"الذَّكَرَ","root":"ذ ك ر","rootLatin":"z-k-r","meaning":"Erkek cinsiyetini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zeker (ذكر), Arapçada erkek cinsiyetini ifade eden yaygın bir kelimedir. Ayetteki kullanımı, yaratılan iki cinsten birinin erkek olduğunu açıkça belirtir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Zeker (ذكر) kelimesi, canlı varlıklarda erkek olanı tanımlar. Bu ayette, Allah'ın yarattığı çift cinsiyetliliğin bir tarafını, yani erkeği temsil eder."}]},{"word":"وَالْأُنثَىٰٓ","root":"أ ن ث","rootLatin":"u-n-s","meaning":"Dişi cinsiyetini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ünsâ (أنثى), Arapçada dişi cinsiyetini ifade eden kelimedir. Ayetteki kullanımı, yaratılan iki cinsten diğerinin dişi olduğunu belirtir ve erkek cinsiyetinin karşıtı olarak yer alır."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Ünsâ (أنثى) kelimesi, canlı varlıklarda dişi olanı tanımlar. Bu ayette, Allah'ın yarattığı çift cinsiyetliliğin diğer tarafını, yani dişiyi temsil eder ve erkekle birlikte insan neslinin devamını sağlar."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["insanin-yaratilisi","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَجَعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yaptı/yarattı"},{"position":2,"surface":"مِنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den/-dan"},{"position":2,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o"},{"position":3,"surface":"ٱلزَّوْجَيْنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ز-و-ج","rootLatin":"z-w-j","lemma":"زَوْج","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"iki eş/çift"},{"position":4,"surface":"ٱلذَّكَرَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"dh-k-r","lemma":"ذَكَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Bedel olduğu için mansûb","gloss":"erkek"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"ٱلْأُنثَىٰٓ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ن-ث","rootLatin":"'-n-th","lemma":"أُنثَى","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mansûb isme atfedildiği için mansûb","gloss":"dişi"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *75/39*
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *75/39*