# Kıyâme Sûresi, 5. Âyet (75:5)

> بَلْ يُرِيدُ ٱلْإِنسَـٰنُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُۥ

*Bel yurîdu-l-insânu liyefcura emâmeh(u)*

**Meal (Diyanet):** Fakat insan önünü (geleceğini, kıyameti) yalanlamak ister.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/75/5

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, insanın kıyameti inkar etme ve günah işlemeye devam etme eğilimini vurgular. Anahtar kavramlar, insanın bu eğilimini ve geleceğe yönelik ahlaki sorumluluktan kaçınma arzusunu dilbilimsel olarak ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"يُرِيدُ","root":"رود","rootLatin":"r-v-d","meaning":"İstemek, arzu etmek, bir şeye yönelmek anlamındadır ve burada insanın günah işlemeye olan eğilimini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'irâde' kelimesini, bir şeyi elde etmeye yönelik kalpteki meyil ve azim olarak tanımlar. Ayetteki 'yürîdü' kelimesi, insanın gelecekte de günah işlemeye devam etme arzusunu, bu arzusunun bir tür iradeye dönüşmesini ifade eder. Bu, sadece anlık bir istek değil, aynı zamanda bir yönelim ve kararlılıktır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'irâde'yi, bir şeyi yapmaya veya terk etmeye yönelik kesin bir azim olarak açıklar. Ayetteki 'yürîdü' kelimesi, insanın kıyameti inkar ederek, gelecekteki sorumluluklarından kaçınma ve günah işlemeye devam etme yönündeki kararlı eğilimini gösterir. Bu, onun ahlaki seçimini ve bu seçimin ardındaki motivasyonu vurgular."}]},{"word":"ٱلْإِنسَـٰنُ","root":"أنس","rootLatin":"e-n-s","meaning":"İnsan, beşer anlamındadır ve burada kıyameti inkar eden, günah işlemeye meyilli olan genel insan tipini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'insan' kelimesinin genel olarak beşeriyet için kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'el-insân' ifadesi, belirli bir kişiyi değil, kıyameti inkar etme ve günah işlemeye devam etme eğiliminde olan insan türünün genel bir özelliğini vurgular. Bu, insanın fıtratındaki zaaflara işaret eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'insan' kavramının bazen olumlu, bazen de olumsuz özellikleriyle birlikte ele alındığını belirtir. Bu ayetteki 'el-insân', özellikle kıyamet karşısındaki inkarcı ve sorumsuz tavrıyla, yani olumsuz yönleriyle öne çıkar. Bu, insanın ahiret sorumluluğundan kaçınma eğilimini gösterir."}]},{"word":"لِيَفْجُرَ","root":"فجر","rootLatin":"f-c-r","meaning":"Günah işlemek, haddi aşmak, isyan etmek anlamındadır ve burada insanın gelecekte de günah işlemeye devam etme arzusunu ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'fecr' kökünün 'şiddetli yarılma, açığa çıkma' anlamlarından hareketle, 'fücûr'u, günahın açığa çıkması ve haddi aşma olarak açıklar. Ayetteki 'li-yefcura' ifadesi, insanın gelecekte de ahlaki sınırları aşma, günah işlemeye devam etme ve bu konuda bir engel tanımama arzusunu mecazi olarak ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'fücûr'u, 'hakkın sınırlarını aşmak, günah işlemek' olarak tanımlar. Ayetteki 'li-yefcura' kelimesi, insanın kıyamet inancını reddederek, gelecekteki sorumluluklardan azade olduğunu düşünmesi ve bu nedenle günah işlemeye, ahlaki sınırları çiğnemeye devam etme eğilimini vurgular. Bu, onun ahlaki yozlaşmasını gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'fücûr' kelimesinin Kur'an'da genellikle ahlaki sapmayı, günahkarlığı ve haddi aşmayı ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki kullanımı, insanın geleceğe yönelik bir sorumluluk bilinci taşımadan, nefsinin arzularına uyarak günah işlemeye devam etme arzusunu ve bu arzusunun bir tür 'fısk' halini aldığını gösterir."}]},{"word":"أَمَامَهُۥ","root":"أمم","rootLatin":"e-m-m","meaning":"Önü, geleceği anlamındadır ve burada insanın gelecekteki hayatını, ahireti ve kıyamet gününü ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'emâme' kelimesinin 'önünde, ileride' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'emâmehû' ifadesi, insanın gelecekteki hayatını, yani ahireti ve kıyamet gününü kasteder. İnsan, bu gelecekteki sorumluluklardan kaçınmak ve günah işlemeye devam etmek ister."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'emâme' kelimesinin hem mekânsal hem de zamansal olarak 'ön' anlamını taşıdığını açıklar. Bu ayetteki 'emâmehû', insanın gelecekteki hayatını, yani kıyamet ve ahiret gününü ifade eder. İnsan, bu gelecekteki hesap gününü inkar ederek, günah işlemeye devam etme arzusunu dile getirir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kiyamet","insanin-yaratilisi","kufur-sirk"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"بَلْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İbtidâ","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بَلْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ama"},{"position":2,"surface":"يُرِيدُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-و-د","rootLatin":"r-w-d","lemma":"إِرَادَة","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"ister"},{"position":3,"surface":"ٱلْإِنسَـٰنُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"إِنْسَان","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"insan"},{"position":4,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lîl)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":4,"surface":"يَفْجُرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ج-ر","rootLatin":"f-j-r","lemma":"فُجُور","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Gizli 'en' ile mansûb olan 'lâm-ı ta'lîl'den sonra geldiği için mansûb","gloss":"günah işlesin"},{"position":5,"surface":"أَمَامَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekân","root":"أ-م-م","rootLatin":"a-m-m","lemma":"أَمَام","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"önünde"},{"position":5,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *75/5*
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *75/5*