# İnsân Sûresi, 1. Âyet (76:1)

>  هَلْ أَتَىٰ عَلَى ٱلْإِنسَـٰنِ حِينٌ مِّنَ ٱلدَّهْرِ لَمْ يَكُن شَيْـًٔا مَّذْكُورًا

*Hel etâ ‘alâ-l-insâni hînun mine-ddehri lem yekun şey-en meżkûrâ(n)*

**Meal (Diyanet):** İnsan (henüz) anılır bir şey değilken (yaratılmamışken) üzerinden uzunca bir zaman geçti.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/76/1

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"İnsân Suresi'nin ilk ayeti, insanın yaratılış öncesi yokluk durumunu ve sonrasında varoluşunu vurgulayarak, zaman ve insan kavramları üzerinden varoluşsal bir sorgulama sunmaktadır. Ayet, insanın başlangıçtaki 'hiç'lik halinden 'zikredilir' bir varlık haline gelme sürecini dilbilimsel bir derinlikle ele alır.","keyConcepts":[{"word":"أَتَىٰ","root":"أ ت ي","rootLatin":"e-t-y","meaning":"Bir şeyin gelmesi, ulaşması veya geçmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'etâ' fiilinin bir şeyin bir yere ulaşması veya bir zamanın geçmesi anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayette ise 'hîn' (zaman) ile birlikte kullanılarak, belirli bir zaman diliminin insan üzerinde geçmesini ifade eder. Yani, insanın varoluşundan önceki zamanın geçip gitmesi kastedilir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'etâ' fiilinin bazen 'geçti' veya 'vuku buldu' anlamında mecazi olarak kullanılabileceğini ifade eder. Ayetteki 'hel etâ alâ' ifadesi, 'üzerinden geçti mi?' veya 'başına geldi mi?' şeklinde bir sorgulama ve vurgu içerir."}]},{"word":"ٱلْإِنسَـٰنِ","root":"أ ن س","rootLatin":"e-n-s","meaning":"Akıl ve idrak sahibi olan insan türünü ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'insan' kelimesinin 'üns' (alışma, yakınlık) kökünden geldiğini ve insanın sosyal bir varlık olmasına işaret ettiğini belirtir. Bu ayette ise genel olarak insan türünün yaratılış öncesi durumuna atıfta bulunur."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'insan' kavramının sadece biyolojik bir varlık olmanın ötesinde, ahlaki sorumlulukları olan, unutkanlık ve nankörlük gibi özelliklere sahip bir varlık olarak ele alındığını vurgular. Bu ayet, insanın bu özelliklere sahip olmadan önceki 'hiç'lik durumunu ortaya koyar."}]},{"word":"حِينٌ","root":"ح ي ن","rootLatin":"h-y-n","meaning":"Belirsiz bir zaman dilimini, bir anı veya uzun bir süreyi ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'hîn' kelimesinin Kur'an'da bazen kısa bir anı, bazen de uzun bir zaman dilimini ifade edebileceğini belirtir. Bu ayetteki bağlamda, insanın henüz var olmadığı, 'zikredilir bir şey' olmadığı uzun bir zaman dilimini kasteder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'hîn' kelimesinin 'zamanın bir parçası' anlamına geldiğini ve belirli bir başlangıcı veya sonu olmayan bir zaman dilimini ifade ettiğini açıklar. Ayetteki kullanımı, insanın yaratılışından önceki belirsiz ve uzun süreyi vurgular."}]},{"word":"ٱلدَّهْرِ","root":"د ه ر","rootLatin":"d-h-r","meaning":"Sonsuz zamanı, çağları veya uzun bir zaman dilimini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'dehr' kelimesinin 'zamanın tamamı' veya 'çok uzun bir zaman dilimi' anlamına geldiğini belirtir. 'Hîn' ile birlikte kullanılması, bu zaman diliminin ne kadar uzun ve kapsamlı olduğunu pekiştirir; insanın varoluşundan önceki sonsuzluğa yakın zamanı ifade eder."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'dehr' kelimesinin 'uzun zaman' veya 'dünyanın ömrü' gibi anlamlara geldiğini ifade eder. Ayetteki 'mined-dehr' ifadesi, o 'hîn'in (zaman diliminin) bu uzun ve geniş zaman diliminin bir parçası olduğunu vurgular."}]},{"word":"شَيْـًٔا","root":"ش ي ء","rootLatin":"ş-y-e","meaning":"Herhangi bir varlığı, nesneyi veya durumu ifade eden genel bir isimdir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'şey' kelimesinin var olan veya var olabilecek her türlü mevcudu kapsadığını belirtir. Ayetteki 'lem yekun şey'en' ifadesi, insanın henüz hiçbir şekilde varlık kazanmamış, somut bir mevcudiyete sahip olmayan durumunu anlatır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'şey' kelimesinin 'var olan' veya 'var olabilecek' her şeyi kapsayan en genel kavramlardan biri olduğunu ifade eder. Bu ayette, insanın yaratılmadan önceki mutlak yokluk halini, yani 'hiçbir şey' olmama durumunu vurgular."}]},{"word":"مَّذْكُورًا","root":"ذ ك ر","rootLatin":"z-k-r","meaning":"Anılan, bahsedilen, hatırlanan veya zikredilen anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'zikr' kökünün hem dilde anma hem de kalpte hatırlama anlamlarına geldiğini belirtir. 'Mezkûr' ise anılmaya değer, varlığı bilinen ve hakkında konuşulan demektir. Ayetteki 'şey'en mezkûrâ' ifadesi, insanın henüz varlığıyla anılacak, bahsedilecek bir konumda olmadığını vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'mezkûr' kelimesinin 'zikredilmeye layık olan' veya 'varlığıyla bilinen' anlamında kullanıldığını açıklar. Bu ayette, insanın yaratılış öncesi durumunun, varlığıyla anılmaya değer bir 'şey' bile olmadığını, yani mutlak bir yokluk içinde olduğunu ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["insanin-yaratilisi","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"هَلْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَلْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"mı/mi"},{"position":2,"surface":"أَتَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-ت-ي","rootLatin":"a-t-y","lemma":"أَتَى","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"geldi/geçti"},{"position":3,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":4,"surface":"ٱلْإِنسَـٰنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"إِنْسَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"insan"},{"position":5,"surface":"حِينٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-و-ن","rootLatin":"h-w-n","lemma":"حِين","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fiil-i mâzînin fâili olduğu için merfû","gloss":"bir zaman"},{"position":6,"surface":"مِّنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den/-dan"},{"position":7,"surface":"ٱلدَّهْرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"د-ه-ر","rootLatin":"d-h-r","lemma":"دَهْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"zaman/devir"},{"position":8,"surface":"لَمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cezm","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":9,"surface":"يَكُن","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Cezm edatından (لَمْ) sonra geldiği için meczûm","gloss":"olmadı"},{"position":10,"surface":"شَيْـًۭٔا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ي-ء","rootLatin":"sh-y-hamza","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"كَانَ fiilinin haberi olduğu için mansûb","gloss":"bir şey"},{"position":11,"surface":"مَّذْكُورًا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"dh-k-r","lemma":"مَذْكُور","form":"Mef'ûl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin (شَيْئًا) sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"zikredilen/bahsedilen"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hicr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/1*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/1*
- **13 ve Hakîkat-i İlâhiyye** · *76/1*
- **Vahiy ve Cebrâîl** · *76/1*
- **Sâd Sûresi** · *76/1*
- **13 ve Hakîkat-i İlâhiyye** · *76/1*
- **Mübârek Geceler** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/ 1*
- **Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/1*
- **Sohbet Arası Sohbetler (26)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/1*
- **13 ve Hakîkat-i İlâhiyye** · *76/1*
- **Sohbet Arası Sohbetler (26)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/1*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/1*