# İnsân Sûresi, 2. Âyet (76:2)

> إِنَّا خَلَقْنَا ٱلْإِنسَـٰنَ مِن نُّطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَّبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَـٰهُ سَمِيعًۢا بَصِيرًا

*İnnâ ḣalaknâ-l-insâne min nutfetin emşâcin nebtelîhi fece'alnâhu semî'an basîrâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Şüphesiz biz insanı, karışım halindeki az bir sudan (meniden) yarattık ve onu imtihan edeceğiz. Bu sebeple onu işitir ve görür kıldık.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/76/2

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"İnsân Suresi'nin 2. ayeti, insanın yaratılış sürecini ve bu yaratılışın amacını dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır. Ayet, insanın 'nutfetün emşâc'dan yaratılışını ve bu yaratılışın 'ibtila' (deneme) amacı taşıdığını vurgularken, 'semi' ve 'basîr' sıfatlarıyla donatılmasının bu amaca hizmet ettiğini belirtir. Kelimelerin kök anlamları, insanın hem fiziksel hem de manevi varoluşuna dair önemli ipuçları sunar.","keyConcepts":[{"word":"خَلَقْنَا","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-k","meaning":"Biz yarattık; yoktan var etme, bir şeyi belirli bir ölçü ve takdirle meydana getirme eylemi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Halk (خلق) kelimesi, bir şeyi takdir etmek ve onu takdir edildiği şekilde icat etmek anlamına gelir. Ayetteki 'خَلَقْنَا' ifadesi, Allah'ın insanı belirli bir plan ve ölçü dahilinde, yoktan var etme kudretini ve eylemini vurgular. Bu, sadece bir var etme değil, aynı zamanda bir düzen ve amaçla yaratmadır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Halk (خلق), bir şeyi örneksiz ve benzersiz bir şekilde icat etmektir. Ayetteki 'خَلَقْنَا' fiili, insanın yaratılışının Allah'a mahsus, eşsiz ve benzersiz bir fiil olduğunu gösterir. Bu, insanın varoluşunun sıradan bir oluşum değil, ilahi bir irade ve kudretin eseri olduğunu belirtir."}]},{"word":"ٱلْإِنسَـٰنَ","root":"أ ن س","rootLatin":"e-n-s","meaning":"İnsan; unutkanlığı, sosyal yapısı ve ünsiyet kurma özelliğiyle öne çıkan varlık.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İnsan (إنسان) kelimesi, 'üns' (yakınlık, alışma) kökünden gelir. Ayetteki 'ٱلْإِنسَـٰنَ' ifadesi, insanın diğer varlıklarla ünsiyet kurma, sosyal bir varlık olma özelliğine işaret eder. Aynı zamanda 'nisyan' (unutkanlık) kökünden geldiği de söylenir ki bu da insanın fıtratındaki bir zaafı gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'insan' kavramı, genellikle Allah'a karşı sorumluluk taşıyan, akıl ve irade sahibi, ancak aynı zamanda zayıf ve unutkan bir varlık olarak sunulur. Bu ayetteki 'ٱلْإِنسَـٰنَ', yaratılışının özel bir amaç taşıdığı, sınanacak ve belirli yeteneklerle donatılacak olan bu varlığı ifade eder."}]},{"word":"نُّطْفَةٍ","root":"ن ط ف","rootLatin":"n-t-f","meaning":"Sperm, meni damlası; insanın yaratılışının başlangıcı olan küçük miktar sıvı.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Nutfe (نطفة), az miktardaki su veya meni anlamına gelir. Ayetteki 'مِن نُّطْفَةٍ' ifadesi, insanın başlangıçtaki zayıf ve önemsiz görünen maddesel kökenini vurgular. Bu, Allah'ın kudretinin, en basit maddeden karmaşık bir varlık yaratma yeteneğini gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Nutfe, rahimde karar kılan az miktardaki sıvıdır. Ayetteki 'نُّطْفَةٍ' kelimesi, insanın yaratılışının başlangıç noktasını, yani döllenmiş yumurtayı veya meniyi ifade eder. Bu, insanın yaratılışındaki mucizevi süreci ve Allah'ın kudretini hatırlatır."}]},{"word":"أَمْشَاجٍ","root":"م ش ج","rootLatin":"m-ş-c","meaning":"Karışık, katışık; farklı unsurların bir araya gelmesiyle oluşan.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Emşâc (أمشاج), 'meşec' (karıştırmak) kökünden gelir ve karışık şeyler anlamına gelir. Ayetteki 'نُّطْفَةٍ أَمْشَاجٍ' ifadesi, nutfenin sadece bir sıvı olmadığını, aksine farklı unsurların (erkek ve dişi hücreler, kan, su vb.) birleşimiyle oluşan karmaşık bir yapıya sahip olduğunu belirtir. Bu, yaratılışın basit bir damla değil, kompleks bir birleşim olduğunu vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Meşec (مشج), bir şeyi diğerine karıştırmaktır. 'Emşâc' ise bu karışımın çoğuludur. Ayetteki 'أَمْشَاجٍ' kelimesi, nutfenin sadece bir sıvı değil, farklı bileşenlerin (sperm ve yumurta hücreleri, genetik materyal) bir araya gelmesiyle oluşan, karmaşık ve çok yönlü bir başlangıç olduğunu ifade eder. Bu, modern embriyoloji bilgileriyle de örtüşen bir derinliğe sahiptir."}]},{"word":"نَّبْتَلِيهِ","root":"ب ل و","rootLatin":"b-l-v","meaning":"Onu deneriz, imtihan ederiz; bir şeyi sınama, test etme eylemi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Belâ (بلى) kelimesi, bir şeyi denemek, sınamak anlamına gelir. Ayetteki 'نَّبْتَلِيهِ' ifadesi, insanın yaratılışının temel amacının bir imtihan olduğunu açıkça ortaya koyar. Allah, insanı belirli yeteneklerle donatarak ve ona sorumluluklar yükleyerek onu sınar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'ibtila' (imtihan), insanın Allah'a karşı sorumluluğunu ve ahlaki seçimlerini belirleyen merkezi bir kavramdır. Bu ayetteki 'نَّبْتَلِيهِ', insanın yaratılışının pasif bir varoluş değil, aktif bir sınanma süreci olduğunu, bu sınanma için de 'semi' ve 'basîr' gibi yeteneklerle donatıldığını gösterir."}]},{"word":"سَمِيعًۢا","root":"س م ع","rootLatin":"s-m-'-","meaning":"İşiten; sesleri algılama yeteneğine sahip.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Semî' (سميع), işiten demektir. Ayetteki 'فَجَعَلْنَـٰهُ سَمِيعًۢا' ifadesi, Allah'ın insana işitme yeteneğini verdiğini belirtir. Bu yetenek, sadece fiziksel sesleri algılamakla kalmaz, aynı zamanda ilahi mesajları ve öğütleri işitme, anlama ve idrak etme kapasitesini de içerir. İmtihanın bir aracıdır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Semî' kelimesi, Kur'an'da hem Allah'ın bir sıfatı olarak her şeyi işiten anlamında, hem de insan için bir yetenek olarak kullanılır. Bu ayetteki 'سَمِيعًۢا', insanın çevresindeki sesleri, özellikle de ilahi vahyi ve öğütleri işitme kabiliyetine sahip kılınmasını ifade eder. Bu, imtihanın gerekliliklerinden biridir."}]},{"word":"بَصِيرًا","root":"ب ص ر","rootLatin":"b-s-r","meaning":"Görebilen; görme yeteneğine sahip, idrak eden.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Basar (بصر), görme duyusu ve idrak etme yeteneğidir. Ayetteki 'بَصِيرًا' ifadesi, Allah'ın insana görme yeteneğini verdiğini vurgular. Bu, sadece fiziksel nesneleri görmekle sınırlı olmayıp, aynı zamanda olayların ardındaki hikmeti, delilleri ve hakikatleri idrak etme kapasitesini de kapsar. Bu yetenek de imtihanın bir parçasıdır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'basar' kavramı, genellikle 'semi' ile birlikte anılır ve insanın hakikati algılama, delilleri görme ve doğruyu yanlıştan ayırma yeteneğini ifade eder. Bu ayetteki 'بَصِيرًا', insanın yaratılış amacına uygun olarak, çevresindeki ayetleri (delilleri) ve ilahi mesajları görme ve anlama kabiliyetine sahip kılındığını belirtir. Bu yetenekler, insanın imtihanı başarıyla geçmesi için verilmiştir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["insanin-yaratilisi","imtihan-bela","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"İnnâ"},{"position":2,"translit":"ḣalaknâ"},{"position":3,"translit":"l-insâne"},{"position":4,"translit":"min"},{"position":5,"translit":"nutfetin"},{"position":6,"translit":"emşâcin"},{"position":7,"translit":"nebtelîhi"},{"position":8,"translit":"fece'alnâhu"},{"position":9,"translit":"semî'an"},{"position":10,"translit":"basîrâ(n)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"إِنَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Şüphesiz biz"},{"position":1,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mahallen mansûb","gloss":"biz","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":2,"surface":"خَلَقْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattık","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":2,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fâil olduğu için mahallen merfû","gloss":"biz","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Fâil"},{"position":3,"surface":"ٱلْإِنسَـٰنَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ن-س","rootLatin":"ʾ-n-s","lemma":"إِنسَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"insanı","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":4,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":5,"surface":"نُّطْفَةٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ط-ف","rootLatin":"n-ṭ-f","lemma":"نُطْفَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir nutfeden","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":6,"surface":"أَمْشَاجٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ش-ج","rootLatin":"m-š-j","lemma":"أَمْشَاج","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"katışık","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Sıfat"},{"position":7,"surface":"نَّبْتَلِيهِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ب-ل-و","rootLatin":"b-l-w","lemma":"اِبْتَلَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"deneriz","irabMarker":"takdîrî damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":7,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":8,"surface":"فَجَعَلْنَـٰهُ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"bu yüzden","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":8,"surface":"جَعَلْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-ʿ-l","lemma":"جَعَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kıldık","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":8,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fâil olduğu için mahallen merfû","gloss":"biz","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Fâil"},{"position":8,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih evvel olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":9,"surface":"سَمِيعًۢا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"س-م-ع","rootLatin":"s-m-ʿ","lemma":"سَمِيع","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih sâni olduğu için mansûb","gloss":"işiten","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":10,"surface":"بَصِيرًا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ب-ص-ر","rootLatin":"b-ṣ-r","lemma":"بَصِير","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"gören","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Sıfat"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Meâric Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *İnsan sûresi 2. Âyette*
- **İnsan Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/2*
- **Hicr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/2*
- **İnsan Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/2*
- **Meâric Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/2*
- **Vahiy ve Cebrâîl** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *İnsân, 2*
- **Ankebût Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *İnsân, 2*
- **Vahiy ve Cebrâîl** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *İnsân, 2*