# İnsân Sûresi, 25. Âyet (76:25)

> وَٱذْكُرِ ٱسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلًا

*Veżkuri-sme rabbike bukraten ve asîlâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Sabah akşam Rabbinin adını an.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/76/25

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"İnsân Suresi'nin 25. ayeti, müminlere sürekli zikir ve Rablerine bağlılık çağrısı yapmaktadır. Ayet, 'Rabbinin adını an' emriyle, sabah ve akşam vakitlerinin bu zikir için özel bir öneme sahip olduğunu vurgular. Dilbilimsel olarak, zikir, Rab ve vakit kavramları üzerinden derin bir manevi mesaj iletilmektedir.","keyConcepts":[{"word":"ٱذْكُرِ","root":"ذ ك ر","rootLatin":"z-k-r","meaning":"Hatırlamak, anmak, zikretmek, dile getirmek anlamlarına gelir ve ayette Rabbin adını sürekli anma emrini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zikr (ذكر), hem kalple hatırlama hem de dille ifade etme anlamına gelir. Ayetteki 'uzkur' (اذكر) emri, Allah'ı hem kalben hatırlamayı hem de dil ile tesbih ve dua ederek anmayı kapsar. Bu, gafletten uzak durarak sürekli bir bilinç hali içinde olmayı gerektirir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Zikr (ذكر) kelimesi, Kur'an'da bazen 'hatırlama', bazen 'öğüt', bazen de 'şükür' anlamında kullanılır. Bu ayetteki 'uzkur' (اذكر) emri, Rabbin adını anmak suretiyle O'na şükretme ve O'nun azametini dile getirme mecazını taşır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Zikr (ذكر) kavramı, Kur'an'da Allah ile insan arasındaki ilişkinin temelini oluşturan bir eylem olarak öne çıkar. Allah'ı anmak, O'nun varlığını ve kudretini sürekli idrak etmek anlamına gelir. Bu ayetteki 'uzkur' (اذكر) emri, müminin hayatının her anında Allah bilincini canlı tutmasını öğütler."}]},{"word":"رَبِّكَ","root":"ر ب ب","rootLatin":"r-b-b","meaning":"Terbiye eden, besleyen, sahip olan, efendi anlamlarına gelir ve ayette kulluk edilen, terbiye eden yüce varlığı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Rabb (ربّ), terbiye eden, bir şeyi kademe kademe kemale erdiren demektir. Allah için kullanıldığında, O'nun yaratma, rızık verme, yönetme ve kemale erdirme sıfatlarını ifade eder. Ayetteki 'Rabbike' (ربّك) ifadesi, müminin kendi Rabbi ile olan özel ve kişisel bağını vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Rabb (ربّ), malik, seyyid, mürebbi ve muslih anlamlarına gelir. Allah'ın 'Rabb' ismi, O'nun her şeyi idare eden, terbiye eden ve ıslah eden olduğunu gösterir. Ayette 'Rabbinin adını an' emri, bu terbiye edici ve sahipleyici güce teslimiyeti ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Rabb (ربّ) kavramı, Kur'an'da Allah'ın mutlak egemenliğini ve yaratılmışlar üzerindeki otoritesini ifade eder. Aynı zamanda, O'nun kullarına karşı olan şefkatini ve onları doğru yola iletme çabasını da içerir. 'Rabbinin adını an' emri, bu egemen ve şefkatli varlığa sürekli bir bağlılık ve itaat çağrısıdır."}]},{"word":"بُكْرَةً","root":"ب ك ر","rootLatin":"b-k-r","meaning":"Sabahın erken vakti, günün başlangıcı anlamına gelir ve ayette günün ilk kısmında yapılan zikri ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Bükra (بكرة), sabahın ilk vakti, güneş doğmadan önceki veya doğduktan hemen sonraki zaman dilimidir. Ayetteki 'bükraten' (بكرة) ifadesi, günün başlangıcında Allah'ı anmanın önemini vurgular, bu vaktin bereketi ve zihnin berraklığına işaret eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Bükra (بكرة), bir şeyin ilk zamanı veya başlangıcıdır. Gün için kullanıldığında sabah vaktini ifade eder. 'Bükraten' (بكرة) kelimesi, sabahın erken saatlerinde yapılan zikrin, günün geri kalanına bereket ve huzur katacağını ima eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Bükra (بكرة), sabahın başlangıcıdır ve genellikle fecirden güneşin doğuşuna kadar olan zaman dilimini kapsar. Ayette 'bükraten' (بكرة) ile zikrin bu erken vakitte yapılması, güne Allah'ı anarak başlamanın manevi faydalarına dikkat çeker."}]},{"word":"وَأَصِيلًا","root":"أ ص ل","rootLatin":"a-s-l","meaning":"Akşam vakti, günün sonu anlamına gelir ve ayette günün son kısmında yapılan zikri ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Asîl (أصيل), güneşin batmaya yüz tuttuğu, akşamın ilk vaktidir. Ayetteki 'asîlen' (أصيلًا) ifadesi, günün sonunda, işlerin bitiminde Allah'ı anmanın önemini belirtir, bu vaktin dinginliği ve tefekküre elverişliliğine işaret eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Asîl (أصيل), günün sonu, ikindi vaktinden güneş batana kadar olan zaman dilimidir. 'Asîlen' (أصيلًا) kelimesi, günün yorgunluğunun ardından Allah'a yönelmenin, huzur ve sükûnet bulmanın bir yolu olduğunu gösterir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Asîl (أصيل), akşam vaktidir. Kur'an'da 'bükraten ve asîlen' (بكرة وأصيلًا) ifadeleri, sabah ve akşam vakitlerinde sürekli zikrin gerekliliğini vurgular. Bu, müminin hayatının her iki ucunda da Allah ile bağını koparmamasını öğütler."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["zikir","dua"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"ٱذْكُرِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"dh-k-r","lemma":"ذَكَرَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"an"},{"position":2,"surface":"ٱسْمَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"اِسْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"adını"},{"position":3,"surface":"رَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Rabbinin"},{"position":3,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"senin"},{"position":4,"surface":"بُكْرَةًۭ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"ب-ك-ر","rootLatin":"b-k-r","lemma":"بُكْرَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf-ı zaman olduğu için mansûb","gloss":"sabah"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"أَصِيلًۭا","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"ء-ص-ل","rootLatin":"'-s-l","lemma":"أَصِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki zarf-ı zamana atfedildiği için mansûb","gloss":"akşam"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/25*
- **İnsan Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/25*