# İnsân Sûresi, 26. Âyet (76:26)

> وَمِنَ ٱلَّيْلِ فَٱسْجُدْ لَهُۥ وَسَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا

*Ve mine-lleyli fescud lehu ve sebbihhu leylen tavîlâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Gecenin bir kısmında O'na secde et; geceleyin de O'nu uzun uzadıya tespih et.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/76/26

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, gece vaktinin ibadet ve zikir için önemini vurgulamaktadır. 'Secde' ve 'tesbih' kavramları, Allah'a yönelişin ve O'nu yüceltmenin temel formları olarak öne çıkarken, 'leyl' kelimesi bu ibadetlerin icra edileceği zaman dilimini belirtir.","keyConcepts":[{"word":"ٱلَّيْلِ","root":"ل-ي-ل","rootLatin":"l-y-l","meaning":"Gecenin karanlık vaktini ifade eder ve ayette ibadet için ayrılan zaman dilimini belirtir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'leyl' kelimesini güneşin batışından şafağın sökmesine kadar olan zaman dilimi olarak tanımlar. Ayetteki kullanımı, bu vaktin ibadet ve zikir için özel bir fırsat olduğunu vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'leyl' kelimesinin Kur'an'da bazen mecazi anlamda da kullanılabileceğini belirtse de, bu ayetteki 'minel-leyli' ifadesinin, gecenin bir kısmında ibadet etme emrini açıkça ifade ettiğini belirtir."}]},{"word":"فَٱسْجُدْ","root":"س-ج-د","rootLatin":"s-j-d","meaning":"Allah'a boyun eğme, tevazu gösterme ve ibadet etme eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'secde' kelimesinin lügatte eğilmek ve boyun eğmek anlamına geldiğini, şer'i anlamda ise Allah'a karşı en büyük tevazu ve kulluk nişanesi olarak alnı yere koymak olduğunu belirtir. Ayetteki 'fasjud lehu' emri, bu kulluk eyleminin Allah'a has kılınmasını emreder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'secde'nin hem hissi (organlarla yapılan) hem de manevi (boyun eğme, itaat etme) anlamları olduğunu ifade eder. Ayetteki emir, hem namazdaki secdeyi hem de genel olarak Allah'a tam bir teslimiyetle yönelmeyi kapsar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'secde' kavramının Kur'an'da sadece fiziksel bir eylemden öte, Allah'ın mutlak otoritesi karşısında insanın tam bir teslimiyetini ve acziyetini ifade eden merkezi bir kavram olduğunu vurgular. Bu ayetteki secde emri, bu teslimiyetin gece vaktinde özel bir yoğunlukla yaşanmasını teşvik eder."}]},{"word":"وَسَبِّحْهُ","root":"س-ب-ح","rootLatin":"s-b-h","meaning":"Allah'ı her türlü noksanlıktan tenzih etme, O'nu yüceltme ve şanını anma eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'tesbih' kelimesinin asıl anlamının suda yüzmek olduğunu, buradan hareketle Allah'ı her türlü noksanlıktan uzak tutmak ve O'nu yüceltmek anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'sebbihhu' emri, Allah'ın kemal sıfatlarını anarak O'nu tenzih etmeyi ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'tesbih'in Allah'ı yüceltmek, O'nun kudretini ve azametini dile getirmek olduğunu belirtir. Ayette 'leylen tavîlen' (uzun uzun geceleri) ifadesiyle birlikte kullanılması, bu zikrin sürekli ve yoğun bir şekilde yapılmasının önemini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'tesbih' kavramının Kur'an'da Allah'ın birliğini, yüceliğini ve noksansızlığını ikrar etme anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki tesbih emri, müminin gece vaktini Allah'ı anarak ve O'nu yücelterek değerlendirmesi gerektiğini gösterir."}]},{"word":"طَوِيلًا","root":"ط-و-ل","rootLatin":"t-w-l","meaning":"Uzun süreli, uzun zaman dilimini ifade eder ve tesbihin kesintisiz ve yoğun bir şekilde yapılmasını vurgular.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'tavîl' kelimesinin bir şeyin süresinin veya boyutunun uzunluğunu ifade ettiğini belirtir. Ayette 'leylen tavîlen' ifadesi, gecenin uzun bir kısmında tesbih etmenin müstehap olduğunu gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'tavîl' kelimesinin burada 'leylen' kelimesinin sıfatı olarak gelerek, tesbihin kısa süreli değil, gecenin önemli bir bölümünü kapsayacak şekilde yapılmasının istenildiğini açıklar."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["zikir","namaz","takva"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":2,"surface":"ٱلَّيْلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ل-ي-ل","rootLatin":"l-y-l","lemma":"لَيْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gece"},{"position":3,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"o halde"},{"position":3,"surface":"ٱسْجُدْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"س-ج-د","rootLatin":"s-j-d","lemma":"سَجَدَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"secde et"},{"position":4,"surface":"لَهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"için"},{"position":4,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"O'na"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"سَبِّحْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"س-ب-ح","rootLatin":"s-b-h","lemma":"سَبَّحَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"tesbih et"},{"position":5,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"O'nu"},{"position":6,"surface":"لَيْلًا","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"ل-ي-ل","rootLatin":"l-y-l","lemma":"لَيْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf-ı zaman olduğu için mansûb","gloss":"geceleyin"},{"position":7,"surface":"طَوِيلًا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat","root":"ط-و-ل","rootLatin":"ṭ-w-l","lemma":"طَوِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"uzun"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/26*
- **İnsan Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/26*