# İnsân Sûresi, 3. Âyet (76:3)

> إِنَّا هَدَيْنَـٰهُ ٱلسَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا

*İnnâ hedeynâhu-ssebîle immâ şâkiran ve-immâ kefûrâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Şüphesiz biz onu (ömür boyu yürüyeceği) yola koyduk. O bu yolu ya şükrederek ya da nankörlük ederek kat eder.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/76/3

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"İnsân Suresi 3. ayet, insanın irade özgürlüğü ve bu özgürlükle birlikte gelen sorumluluğunu 'hidayet', 'şükür' ve 'küfür' kavramları üzerinden ele almaktadır. Ayet, Allah'ın insana doğru yolu göstermesine rağmen, insanın bu yolu seçme veya reddetme yetisine sahip olduğunu vurgular.","keyConcepts":[{"word":"هَدَيْنَاهُ","root":"ه د ي","rootLatin":"h-d-y","meaning":"Allah'ın insana doğru yolu, yani hakikati ve irade özgürlüğünü göstermesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hidayet (هدى), lütuf ve incelikle yol göstermektir. Bu ayetteki 'hidayet', Allah'ın insana akıl, peygamberler ve kitaplar aracılığıyla doğru yolu, yani hayır ve şerri ayırt etme yeteneğini ve irade özgürlüğünü bahşetmesini ifade eder. İnsanın bu hidayeti kabul edip etmemesi kendi seçimine bırakılmıştır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Buradaki 'hidayet', Allah'ın insana doğru yolu beyan etmesi, açıklamasıdır. Yani Allah, insana neyin iyi neyin kötü olduğunu göstermiş, ancak onu zorlamamıştır. Ayetteki 'hidayet', mecazi olarak, insanın önündeki seçenekleri aydınlatma anlamındadır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'hidayet' kavramı, genellikle Allah'ın insanı doğru yola iletmesi, ona rehberlik etmesi anlamında kullanılır. Bu ayetteki 'hidayet', insanın ahlaki ve dini seçimlerini yapabilmesi için gerekli olan temel bilgiyi ve irade özgürlüğünü Allah'ın ona bahşetmesini ifade eder. Bu, insanın sorumluluğunun temelini oluşturur."}]},{"word":"ٱلسَّبِيلَ","root":"س ب ل","rootLatin":"s-b-l","meaning":"İnsanın hayat yolunu, doğru veya yanlış olabilecek tercih alanını ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Sebil (سبيل), yol demektir. Bu ayetteki 'sebil', insanın önündeki iki farklı yolu, yani şükür ve küfür yolunu temsil eder. Allah, insana bu yolları göstermiş, ancak hangi yolu seçeceği konusunda onu serbest bırakmıştır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Sebil (سبيل), yürünülen yol anlamına gelir. Ayetteki 'es-sebil', mecazi olarak, insanın hayatında takip edeceği, ahlaki ve dini tercihleriyle belirleyeceği yolu ifade eder. Bu yol, ya şükürle Allah'a yöneliş ya da küfürle nankörlük yoludur."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Kur'an'da 'sebil' kelimesi, hem maddi hem de manevi yolları ifade eder. Bu ayetteki 'es-sebil', insanın iradi tercihleriyle belirleyeceği, Allah'ın gösterdiği hidayet doğrultusunda ya şükreden ya da nankörlük eden bir yaşam biçimini temsil eden manevi bir yoldur."}]},{"word":"شَاكِرًا","root":"ش ك ر","rootLatin":"ş-k-r","meaning":"Allah'ın nimetlerine karşılık minnettarlık gösteren, O'nun emirlerine uyan kimse anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şükür (شكر), nimet verenin nimetini anmak ve ona karşılık vermek demektir. Ayetteki 'şâkirâ', Allah'ın insana bahşettiği hidayet nimetine karşılık, bu nimeti idrak edip gereğini yerine getiren, yani Allah'a itaat eden ve O'nun rızasını gözeten kişiyi ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Şükür (شكر), nimetin sahibini övmek ve ona minnettarlık göstermektir. Ayetteki 'şâkirâ', Allah'ın insana verdiği akıl, irade ve hidayet gibi nimetleri doğru kullanarak, O'nun birliğini ve kudretini tasdik eden, O'na ibadet eden ve O'nun yolunda yürüyen kişiyi tanımlar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'şükür', sadece sözlü bir teşekkürden öte, Allah'ın nimetlerini idrak edip buna uygun bir yaşam sürmeyi ifade eder. Bu ayetteki 'şâkirâ', Allah'ın insana gösterdiği doğru yolu benimseyen, O'nun emirlerine uyan ve bu sayede O'nun rızasını kazanan kişiyi niteler. Bu, insanın iradi bir seçimidir."}]},{"word":"كَفُورًا","root":"ك ف ر","rootLatin":"k-f-r","meaning":"Allah'ın nimetlerini inkâr eden, nankörlük eden ve O'nun hidayetini reddeden kimse anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Küfür (كفر), bir şeyi örtmek demektir. Nimetin küfrü ise, nimeti inkâr etmek ve onu gizlemektir. Ayetteki 'kefûrâ', Allah'ın insana bahşettiği hidayet nimetini ve diğer lütuflarını inkâr eden, O'na karşı nankörlük eden ve O'nun emirlerine isyan eden kişiyi ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Buradaki 'kefûrâ', Allah'ın nimetlerini inkâr eden, O'nun birliğini ve kudretini reddeden kişidir. Ayet, insanın hidayeti kabul etmeyip, nankörlük yolunu seçme özgürlüğüne sahip olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Küfür (كفر), lügatte örtmek demektir. Şeriatta ise, Allah'ın varlığını, birliğini, peygamberlerini ve getirdiklerini inkâr etmektir. Ayetteki 'kefûrâ', Allah'ın insana gösterdiği doğru yolu ve bahşettiği nimetleri örtbas eden, yani inkâr eden ve bu yüzden nankörlük eden kişiyi tanımlar."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["hidayet-dalalet","sukur","kufur-sirk","imtihan-bela"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"إِنَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Şüphesiz"},{"position":1,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb mahallen","gloss":"biz"},{"position":2,"surface":"هَدَيْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"هَدَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yol gösterdik"},{"position":2,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb mahallen","gloss":"ona"},{"position":3,"surface":"ٱلسَّبِيلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-ب-ل","rootLatin":"s-b-l","lemma":"سَبِيل","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"yolu"},{"position":4,"surface":"إِمَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tafsîl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِمَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"kimi"},{"position":5,"surface":"شَاكِرًا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ش-ك-ر","rootLatin":"ş-k-r","lemma":"شَاكِر","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"şükreden"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"إِمَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tafsîl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِمَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"kimi de"},{"position":7,"surface":"كَفُورًا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَفُور","form":"Fa'ûl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Atıf yoluyla mansûb (şâkiran'a atfedildiği için)","gloss":"nankör"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **İnsan Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/3*
- **İnsan Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/3*