# İnsân Sûresi, 30. Âyet (76:30)

> وَمَا تَشَآءُونَ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

*Vemâ teşâûne illâ en yeşâa(A)llâh(u)(c) inna(A)llâhe kâne ‘alîmen hakîmâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Allah'ın dilemesi olmadıkça siz dileyemezsiniz. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/76/30

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, insan iradesinin mutlak olmadığını, Allah'ın dilemesiyle sınırlı olduğunu vurgular. İnsan fiillerinin nihai kaynağının Allah'ın ilmi ve hikmeti olduğu belirtilmektedir.","keyConcepts":[{"word":"تَشَآءُونَ","root":"ش ي أ","rootLatin":"ş-y-e","meaning":"İnsanların bir şeyi istemesi, dilemesi ve irade etmesi anlamındadır, ancak bu dileme Allah'ın dilemesine bağlıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şey' kökünden türeyen 'meşîet', bir şeyi irade etmek, dilemek anlamına gelir. Ayetteki 'teşâûne' ifadesi, insanların kendi iradeleriyle bir şeyi dilediklerini, ancak bu dilemenin Allah'ın izni ve iradesi dışında gerçekleşemeyeceğini belirtir. İnsan iradesinin Allah'ın külli iradesine tabi olduğunu gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"'Şâe' fiili, 'irade etti' demektir. Ayetteki 'mâ teşâûne' ifadesi, 'sizin irade ettikleriniz' anlamına gelir. Bu, insanların kendi istekleri ve iradeleri olduğunu, ancak bu iradelerin Allah'ın iradesiyle mukayyet olduğunu mecazi bir anlatımla ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu, 'meşîet' kavramının Kur'an'da Allah'ın mutlak iradesini ifade ettiğini belirtir. İnsanların 'dilemesi' (meşîet) ise, Allah'ın dilemesi (meşîet) ile sınırlıdır. Bu ayet, insan özgür iradesi ile ilahi takdir arasındaki gerilimi ortaya koyar ve nihai gücün Allah'a ait olduğunu vurgular."}]},{"word":"يَشَآءَ","root":"ش ي أ","rootLatin":"ş-y-e","meaning":"Allah'ın bir şeyi dilemesi, irade etmesi ve takdir etmesi anlamındadır, ki bu dileme mutlak ve sınırsızdır.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"'Şâe' fiili, Allah'a nispet edildiğinde, O'nun mutlak iradesini ve kudretini ifade eder. Ayetteki 'en yeşâellâhu' ifadesi, Allah'ın dilemesinin her şeyin üzerinde olduğunu, insan iradesinin ancak O'nun dilemesiyle varlık bulabileceğini açıkça ortaya koyar."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Meşîet, Allah'ın sıfatlarından olup, O'nun bir şeyi var etmeyi veya yok etmeyi dilemesidir. Ayetteki 'yeşâe' kelimesi, Allah'ın dilemesinin, insan iradesini kuşatan ve ona yön veren nihai güç olduğunu gösterir. İnsan iradesi, Allah'ın iradesinin bir tecellisidir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'şâe' fiilinin Allah'a atfedildiğinde, O'nun mutlak ve sınırsız iradesini, kudretini ve takdirini ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın dilemesinin, insan fiillerinin ve iradelerinin üzerinde bir belirleyici güç olduğunu vurgular."}]},{"word":"عَلِيمًا","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"Allah'ın her şeyi bilen, ilmiyle kuşatan, gizli ve açık hiçbir şeyin O'na gizli kalmadığı anlamına gelen sıfatıdır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"'Alîm', Allah'ın isimlerinden olup, her şeyi hakkıyla bilen demektir. Ayetteki 'kâne alîmen' ifadesi, Allah'ın, insanların dilemelerini ve tüm evreni kuşatan ilmiyle her şeyi bildiğini, dolayısıyla O'nun dilemesinin bu sonsuz ilme dayandığını belirtir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"'Alîm', Allah'ın sıfatlarından olup, geçmişi, şimdiyi ve geleceği, görüneni ve görünmeyeni, küllî ve cüz'î her şeyi kuşatan ilme sahip olandır. Bu ayette, Allah'ın dilemesinin, O'nun her şeyi kuşatan ilmiyle uyumlu olduğunu ve bu ilmin bir sonucu olduğunu ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu, 'ilm' kavramının Kur'an'da Allah'ın mutlak ve her şeyi kuşatan bilgisi olduğunu vurgular. 'Alîm' sıfatı, Allah'ın dilemesinin rastgele değil, tam bir bilgi ve hikmetle gerçekleştiğini gösterir. İnsan iradesinin sınırlılığı, Allah'ın sınırsız ilmiyle açıklanır."}]},{"word":"حَكِيمًا","root":"ح ك م","rootLatin":"h-k-m","meaning":"Allah'ın her şeyi yerli yerine koyan, hikmetle yapan, hüküm ve takdirinde isabetli olan sıfatıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"'Hakîm', Allah'ın isimlerinden olup, her şeyi hikmetle, sağlam ve yerli yerinde yapan demektir. Ayetteki 'hakîmen' ifadesi, Allah'ın dilemesinin ve takdirinin, O'nun sonsuz hikmetiyle gerçekleştiğini, dolayısıyla her şeyin bir amacı ve düzeni olduğunu belirtir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"'Hakîm', Allah'ın sıfatlarından olup, hükmünde ve fiillerinde isabetli olan, her şeyi en güzel şekilde tanzim eden demektir. Bu ayette, Allah'ın dilemesinin, O'nun mutlak hikmetinin bir tezahürü olduğunu, bu nedenle her şeyin bir düzen ve adalet içinde cereyan ettiğini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'hakîm' sıfatının Allah'ın fiillerindeki mükemmelliği ve isabetliliği ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'hakîmen' kelimesi, Allah'ın dilemesinin sadece ilme değil, aynı zamanda en üst düzeyde hikmete dayandığını, bu nedenle O'nun takdirinin her zaman en doğru ve en adil olduğunu gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kader","tevhid","esma-i-husna","tevekkul"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefiy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefiy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":2,"surface":"تَشَآءُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ş-y-a","rootLatin":"sh-y-a","lemma":"شَاءَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"dilersiniz"},{"position":3,"surface":"إِلَّآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Hasr","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Hasr edatı olduğu için mebnî","gloss":"ancak"},{"position":4,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Masdariyye ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{},"irabReason":"Masdariyye ve nasb edatı olduğu için mebnî","gloss":"ki"},{"position":5,"surface":"يَشَآءَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ş-y-a","rootLatin":"sh-y-a","lemma":"شَاءَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatı (أَن) ile geldiği için mansûb","gloss":"diler"},{"position":6,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"a-l-h","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fiilin (يَشَاءَ) fâili olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":7,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Te'kîd ve nasb edatı olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz"},{"position":8,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"a-l-h","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":9,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî Nâkıs","root":"k-w-n","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idi"},{"position":10,"surface":"عَلِيمًا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"'-l-m","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِيم","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"bilen"},{"position":11,"surface":"حَكِيمًا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"h-k-m","rootLatin":"h-k-m","lemma":"حَكِيم","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Kâne'nin ikinci haberi veya önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"hikmet sahibi"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/30*
- **Tekvîr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/30*
- **Tekvîr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/30*
- **Zümer Sûresi** · *76/30*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/30*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/30*
- **İnci Tezgâhı (2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/30*
- **Zümer Sûresi** · *76/30*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/30*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/30*
- **İnci Tezgâhı (2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/30*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *76/30*